Ahmet Paşa (? - 1497)

• 15.yüzyıl divan şairi.
• Babası, II.Murat devrinin kazaskerlerindendir.
• Müderrislik, kadılık yaptı. Fatih Sultan Mehmet'in takdirini kazanarak kısa zamanda kazasker oldu. Sonrasında vezirliğe kadar yükseldi.
• Bir kabahati nedeniyle Fatih'in hışmına uğrayarak zindana atıldı. Yazdığı Kerem Kasidesi sayesinde zindandan kurtuldu. 
• İstanbul'dan sürgün edilerek Fatih’in vefatına kadar sancak beyi olarak görev yaptı. 
• II. Bayezit zamanında aynı görevle Bursa’ya tayin edildi. Padişah tarafından takdir görse de İstanbul'a çağrılmayan şair, Bursa'da öldü.

Sanat Anlayışı

• 15. yüzyılın Şeyhi’den (öl. 1431) sonraki en güçlü divan şairidir.
• Yaşadığı dönemde Sultânü'ş-şuarâ (şairlerin sultanı) olarak anıldı.
• Gerek çağdaşı gerekse kendisinden sonra gelen şairler üzerinde etkili oldu.
• Gazel özellikle de kaside türünde öne çıktı.
• Açık, temiz ve zarif bir Türkçe kullandı. 
• İnce ve zengin bir hayal gücüne sahiptir.
• Tasavvufla ilgilenmemiştir.
• Nazire geleneğinin öncü ismidir. Çağdaşı veya kendinden önceki bazı şairlere yazdığı nazireler ile bu yolda başarılı örnekler verdi. Ayrıca kendisinden sonraki şairleri de nazire söylemeye özendirmiştir.
• Fatih Sultan Mehmet'e yazdığı "Kerem Kasidesi" dışında "benefşe" ve "âb" redifli kasideleri de çok meşhurdur.

Eseri: Divan

Örnek Şiirleri

Gazel

Can neler çektiğini canan bilir mi bilmezem
Bendesinin halini sultan bilir mi bilmezem

Her gece sevda-yı zülfüyle perişan-hâl olup
Olduğum reyhanına hayran bilir mi bilmezem

Ud gibi inlesem feryadım işitir veli
Ben ne içün ettiğim efgân bilir mi bilmezem

Hırmenini ömrümün ol yâr-ı gendüm-gûn aceb
Nice yakar âteş-i hicran bilir mi bilmezem

Aşkımı terk eyledi Ahmed der imiş ol habib
Cana müşkil geldiğin bühtân bilir mi bilmezem

👉 Günümüz Türkçesi için tıklayınız.

Gazel

Öldürür gözlerin ey yâr elümden ne gelür
Mest olupdur iki hûn-hâr elümden ne gelür

Dil ü cân derdine çün çâre hemân ölmek imiş
Öleyin derd ile nâ-çâr elümden ne gelür

Râz-ı aşkın dilüme geldi ise hâme gibi
Başumı kes dilümi yar elümden ne gelür

Murg u mâhî uyumaz nâle vü feryâdımdan
Bahtum olmaz dahi bîdâr elümden ne gelür

Gözüne vermek için gönlümü câzûluk ile
Alır ol zülf-i siyeh-kâr elümden ne gelür

Sen çü mihmân olasın başumı alıp elüme
Ayagına kılam isâr elümden ne gelür

Sa‘y edip edimezem Kâ‘be-i kûyunu tavâf
Baglayıpdur yolumu hâr elümden ne gelür

Sen elinden geleni cevrden eksik komadın
Ne diyeyin sana ey yâr elümden ne gelür

Ol gül-endâm eder Ahmed gibi cân bülbülünü
Kafes-i gamda giriftâr elümden ne gelür

Kıldı aşkın beni âvâre elümden ne gelür
Düşdüm ol zülf-i siyeh-kâra elümden ne gelür

Dâ‘iren çigzinip ey nokta-dehen benzemişim
Âhenin-pây ile pergâra elümden ne gelür

Gam denizinde kalıp zülfünü sevdâ kılarım
Gark olurken sunarım mâra elümden ne gelür

Asılır sünbül-i gül-pûşuna dil hûşe gibi
Ger asarsan resen-i dâra elümden ne gelür

Ahmed’in râzını fâş eyledi zârilik ile
Ney gibi bu dil-i sâd-pâre elümden ne gelür

Çıkmış Soru

Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezid zamanında şiirler yazmıştır. Şiirleri, o daha hayattayken, bütün Anadolu ve Rumeli’ye yayıldığı gibi Hüseyin Baykara’nın Herat’taki sarayında dahi okunur olmuş, kendisinden sonraki şairleri de etkilemiştir. Türk edebiyatı tarihinde Şeyhi ile Necati arasında yetişen şairlerin en tanınmışlarındandır. Onun “kerem”, “benefşe” ve “âb” redifli kasideleri, bilinen eserleri arasındadır.

Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerin hangisidir?  

A) Süleyman Çelebi  

B) Ahmet Paşa  

C) Sehi Bey  

D) Taşlıcalı Yahya  

E) Âşık Paşa

İlgili Sayfalar

👉 15. Yüzyıl Divan Şairleri Özet

👉 Divan Edebiyatı Ana Sayfa

Yararlanılan Kaynaklar

• Çaresizliğin Yankılanan Sesi: "Elimden Ne Gelir" Redifli Gazeller Üzerine Bir Değerlendirme, Şevkiye Kazan Nas
• Ahmet Paşa'nın "Elinden Ne Gelir" Redifli İki Gazeli ve Divan Edebiyatında Çaresiz Aşık İmajı, Sıtkı Nazik

Ahmet Dai ( ? - ? )

• 15.yüzyıl divan şairi ve yazarı.
• Asıl adı Ahmet olup Dâî mahlasıdır.
• 14.yüzyılın ikinci yarısı ile 15.yüzyılın ilk yarısında yaşadı.
• Germiyanoğulları Beyliği zamanında kadılık yaptı. 
• Germiyan toprakları Osmanlı Devleti'ne katılınca sırayla Emir Süleyman, Çelebi Mehmet ve II. Murat'ın hizmetine girdi. 
• Çelebi Mehmet zamanında Şehzade Murat'ın hocalığını yaptı.

Sanatı

Süleyman Çelebi (1351-1422)

Süleyman Çelebi

• Mevlit şairi.
• Hakkında bilinenler sınırlıdır.
• 1351'de Bursa'da doğdu. 
• Yıldırım Bayezit devrinde bir süre Dîvân-ı Hümâyun imamlığı yapan Süleyman Çelebi, 1400'de tamamlanan Bursa Ulucamii imamlığına getirilmiştir.
• Bilinen tek eseri daha çok "Mevlit" adıyla tanınan Vesiletü'n Necat'tır.

Mevlit Nedir?

• Arapça "velede" (doğmak veya doğurmak) kökünden türeyen "mevlit"in sözcük anlamı doğum yeri ve zamanıdır. 
• Mevlit sözcüğü ilk etapta Hz. Peygamberi hatırlatırken aynı kökten gelen milat  sözcüğü ise Hz. İsa'yı çağrıştırmaktadır.
• Mevlit, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümünde yapılan törenlerde okunmak üzere yazılmış eserlerin ortak adıdır.
• Siyer kitaplarındaki manzum parçalar, bu türün ilk örnekleri olarak kabul edilebilir. 

Vesiletü'n Necat

• Vesiletü'n Necat (Kurtuluş Vesilesi) halk arasında Mevlit olarak bilinir.
• Eser, mevlit türünün en çok bilinen ve en güzel örneğidir.
• Birçok dile çevrilen eser, 1409'da yazılmıştır (15.yüzyıl eseri)
• Vesiletü'n Necat; doğum, sünnet, askere gönderme, evlenme, ölüm gibi özel merasimlerde mevlithanlar tarafından müzik eşliğinde icra edilir.
• Eserin içinde kaside şeklinde yazılmış şiirler olsa da Mevlit (Vesiletü'n Necat) bir mesnevidir.
• Aruzun "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla yazılan eser tahminî 768 beyittir.
• Birçok beyti sehl-i mümteni örneği kabul edilen eser sade bir Türkçe ile yazılmıştır. 
• Eser sanatlı bir üsluba sahiptir.
• Eserin belli başlı bölümleri şunlardır: tevhit - münacat, velâdet (Hz. Peygamberin doğumu), mucizât (Peygamberin mucizeleri), miraç (göğe yükselişi), vefat ve dua.
• Eserin kısa zamanda gördüğü büyük ilgi sonrasında Vesiletü'n Necat'a benzer başka mevlitler de yazılmıştır.

Eserin Yazılma Hikayesi

• Süleyman Çelebi'nin Ulucami’de imamlık yaptığı yıllarda bir vaiz, peygamberler arasında bir fark bulunmadığını, bu sebeple Hz. Muhammed’in Hz. İsa'dan ve diğer peygamberlerden üstün olmadığını söyler. Cemaatten bazıları vaizin bu görüşüne karşı çıkmış, tartışmalar büyümüş, bu arada Süleyman Çelebi de şu beyti söylemiştir: 

"Ölmeyip İsa göğe bulduğu yol
Ümmetinden olmak için idi ol"

• Süleyman Çelebi, Vesiletü'n Necat adlı eserini çok beğenilen bu beyitten yola çıkarak yazmıştır. 

Vesiletü'n Necat'tan Günümüz Türkçesiyle...

Allah adın zikr idelim evvelâ 

Vâcip oldur cümle işde her kula

(Allah'ın adını analım evvela
Tüm işlerinde gereklidir her kula)

Allah adın her kim ol evvel ana
Her işi âsân ider Allâh ana

(Kim Allah'ın adını önce anarsa
Her işini kolay eder Allah ona)

Allah adı olsa her işin önü
Hergiz ebter olmaya anın sonu

(Allah adı olsa her işin önü
Asla kesik olmaz onun sonu)

Her nefesde Allâh adın di müdâm
Allâh adıyla olur her iş tamâm

(Her nefeste Allah adını söyle
Allah adıyla olur her iş tamam)

Bir kez Allah dise aşk ile lisan
Dökülür cümle günah misl-i hazân

(Dil bir kez Allah dese aşk ile
Dökülür tüm günah sonbahar yaprağı gibi)

İsm-i pâkin pâk olur zikr eyleyen
Her murâda irişür Allâh diyen

(Mübarek adını söyleyen temiz olur
Her isteğine erişir Allah diyen)

Aşk ile gel imdi Allâh diyelim
Derd ile göz yaş ile âh idelim

(Aşk ile gel şimdi Allah diyelim
Dert ile göz yaş ile ah idelim)

Ola kim rahmet kıla ol pâdişâh
Ol Kerîm ü ol Rahîm ü ol ilâh

(Ona kim rahmet kıla o padişah
O cömert ve o esirgeyen ve o ilah)

Birdir ol birliğine şek yokdurur
Gerçi yanlış söyleyenler çokdurur

(Birdir o birliğine şüphe yoktur
Gerçi yanlış söyleyenler çoktur)

Cümle âlem yoğiken ol var idi
Yaradılmışdan Ganî Cebbâr idi

(Cümle âlem yokken o var idi
Yaratılmışlardan çok kudretli idi)

Var iken Ol yok idi ins ü melek
Arş ü ferş ü ay ü gün hem nüh-felek

(O varken yoktu insan ve melek
Yer-gök, ay-güneş hem dokuz gezegen)

Sun’ile bunları Ol var eyledi
Birliğine cümle ikrâr eyledi

(Kudretiyle bunları o var etti
Birliğini herkes kabul etti)

Kudretin izhâr idüp hem Ol Celîl
Birliğine bunları kıldı delîl

(Hem kudretini gösterdi o ulu Tanrı
Hem de bunları birliğine delil kıldı)

Ol didi bir kerre var oldu cihân
Olma dirse mahv olur ol dem hemân

(O dedi bir kere (ve) var oldu dünya
Olma derse mahvolur o an hemen)

Bâri ne hâcet kılavuz sözü çok
Birdir Allâh andan artık tanrı yok

(Bir defa çok söz etmeye gerek yok
Birdir Allah ondan başka Tanrı yok)

Haşre dek ger dinilürse bu kelâm
Nice haşr ola bu olmaya tamâm

(Kıyamete kadar anlatılsa da bu söz
Nice kıyamet geçse de olmaz tamam)

Pes Muhammed’dir bu varlığa sebeb
Sıdk ile anın rızâsın kıl taleb

(Muhammet'tir âlemlerin varlığına sebep
Öyle ise sadakatle onun rızasını talep et)

Ger dilersiz bulasız oddan necât
Aşk ile derd ile idin es-Salât

(Eğer dilerseniz ateşten kurtuluşu bulursunuz
Aşk ile dert ile Peygamber'e dua edin)

Ey azîzler işte başlarız söze
Bir vasiyyet kılarız illâ size

(Ey azizler işte başlarız söze
Bir öğüt sunarız mutlaka size)

Ol vasiyet ki derim her kim tuta
Misk gibi kokusu canlarda tüte

(Derim ki o vasiyeti her kim tutarsa
Onun güzel kokusu canlarında duyula)

Hak Teâlâ rahmet eyleye ana
Kim beni ol bir duâ ile ana

(Hak Teâlâ onlara rahmeti ile muamele etsin
Ki belki onlar da beni bir dua ile ansın)

Her ki diler bu duâda buluna
Fâtiha ihsân ide ben kuluna

Elbette bu duada bulunanlar
Bana da bir Fatiha bağışlarlar
...

İlgili Sayfalar

• Vesiletü'n Necat (Günümüz Türkçesiyle) 👈👈

• 15.Yüzyıl Divan Şairleri Özet 

Yararlanılan Kaynaklar

• TDV İslam Ansiklopedisi, Mevlit Maddesi, Ahmet Özel
• Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Nihat Sami Banarlı
• Süleyman Çelebi'nin Mevlid'i Üzerine, Soner Akdağ

Ali Şir Nevai (1441-1501)

Ali Şir Nevai

• 15.yüzyıl divan şairi, yazar, âlim, devlet adamı. 
• 1441'de Herat'ta doğdu.
• Nevai'nin ataları sarayda görev yapmış asilzadelerdir.
• Hayatının önemli bir kısmı yakın arkadaşı Herat Sultanı Hüseyin Baykara'nın yanında ve hizmetinde geçmiştir.
• Hüseyin Baykara'dan sonra ülke yönetimindeki en önemli isim olmuştur.
• Yaptığı çalışmalarla Herat'ı ilim, sanat ve medeniyet merkezi haline getirmiştir.
• Bir Türk dili milliyetçisi olan Nevai, yaşadığı dönemde özellikle yabancı dillere karşı Türkçeyi korumaya çalışmıştır.
• Ali Şir Nevai, 3 Ocak 1501'de Herat'ta ölmüştür.

Hamdullah Hamdi (1449? - 1503)

• 15.yüzyıl divan şairi.
• Hamdi Çelebi olarak da bilinir. 
• Babası, Fatih Sultan Mehmet’in hocası Akşemseddin’dir. 
• Ünlü bir mutasavvıf olan Akşemsettin, Hacı Bayram Veli'nin halifesidir.
• Bir müddet Bursa'daki Çelebi Sultan Mehmet Medresesinde danişmentlik (icazet alma seviyesine gelmiş talebe) yaptı. 
• Sonrasında babasının halifelerinden İbrahim Tennuri'ye bağlanmak için Kayseri’ye gitti. Daha sonra memleketine dönüp ölümüne kadar burada bir inziva hayatı yaşadı.
• 1503 yılında memleketi Göynük'te öldü.

Divan Şiiri 15.yy

Fatih Sultan Mehmet
(Avni)

• 15. yüzyılda divan şiiri büyük ölçüde kuruluşunu tamamlamıştır.
• Anadolu'da Türk birliğinin kurulması ve özellikle İstanbul'un fethiyle (1453) Osmanlı sarayı ve İstanbul kültürel açıdan da bir cazibe merkezi hâline gelmiştir.
• Bu dönemde, şairleri korumanın yanı sıra kendileri de şiir yazan padişahlar vardır. Fatih Sultan Mehmet, Avni; II. Bayezid ise Adli mahlasıyla şiirler yazmıştır.
• Bu asrın Anadolu'daki üç büyük şairi Şeyhi, Ahmet Paşa ve Necati'dir. Şeyhi mesnevi, Ahmet Paşa kaside, Necati ise gazelleriyle öne çıkar.

Ahmet Dai ( ? - ? ) 

• Divan şiirinin kurucuları arasında kabul edilir.
• Çeşitli konularda -çoğu tercüme- birçok eser vermiştir.
• Şiirlerinde kulağa hoş gelen, akıcı ve anlaşılır bir dil kullanmıştır.
• Türkçe ve Farsça olmak üzere iki divanı vardır.
• "Teressül" adlı eseri mektup türlerini, yazışma kurallarını anlatan mensur bir eserdir. Eser bilinen ilk Türkçe inşa (düzyazı) kitabıdır. 
• En önemli eseri Çengnâme adlı alegorik mesnevidir.

👉 Ahmet Dai hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Şeyhî (1373? - 1431?)

• 15. yüzyılın en güçlü divan şairidir. 
• Aynı zamanda bir tabip olan şairin üç eseri bilinmektedir: Divan, Harname ve bir tercüme olan Hüsrev ü Şirin.
• Harname (alegorik, hiciv, fabl, mesnevi): Öküzlere özenen bir eşeğin hikayesidir. Eser 126 beyitlik küçük bir mesnevidir. 
• Hüsrev ü Şirin (mesnevi):II. Murat'ın isteği ile yazılan eser 6944 beyittir. Esas hikâye 11 bölümdür. Eser Nizamî’nin aynı addaki mesnevisinin tercümesidir. İran hükümdarı Hürmüz’ün oğlu ile Ermeni meliki Mehin Banu’nun yeğeni Şirin arasındaki aşk macerasını işler.

👉 Şeyhî hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Ahmet Paşa (? - 1497)

• 15. yüzyılın Şeyhi’den (öl. 1431) sonraki en güçlü divan şairidir.
• Yaşadığı dönemde Sultânü'ş-şuarâ (şairlerin sultanı) olarak anıldı.
• Gerek çağdaşı gerekse kendisinden sonra gelen şairler üzerinde etkili oldu.
• Gazel özellikle de kaside türünde öne çıktı.
• Açık, temiz ve zarif bir Türkçe kullandı. 
• İnce ve zengin bir hayal gücüne sahiptir.
• Tasavvufla ilgilenmemiştir.
• Nazire çığırını açan şairdir. 
• Eseri: Divan

👉 Ahmet Paşa hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Necati ( ? - 1509)

• 15. asrın sade bir Türkçe ile gazeller söyleyen şairidir. 
• Yaşadığı çağda Türkçeye gerçek değerini vermiş ve Türkçeyi bir şiir dili olarak başarıyla kullanmıştır.
• Latifi'nin tezkiresinde yazdığına göre Necati şiirde atasözü söylemeyi olgunluğa eriştiren, gazel tarzında yeni bir çığır açan ve kendisinden önceki şairlerin üslubunu hükümsüz bırakan bir şairdir.
• Fuzuli ve Baki gibi büyük şairler onun şiirlerine nazireler söylemiştir.
• Şairin elde bulunan tek eseri Divan'ıdır.

👉 Necati ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız! 

 Hamdullah Hamdi (1449? - 1503)

• Hamse sahibi, divan şairi.
• Anadolu sahasındaki ilk hamse ona aittir.
• Hamdi Çelebi olarak da tanınan şairin asıl adı Muhammed Hamdullah’tır. 
• Babası, Fatih Sultan Mehmet’in hocası Akşemseddin’dir. 
• Birçok divan şairinin aksine Hamdi, divanında padişaha veya herhangi bir devlet büyüğüne övgüde bulunmamıştır. 
• Divanındaki şiirleri genel olarak lirik bir söyleyişe sahiptir. Bu nedenle mutasavvıf-şair olarak kabul edilmez. 
• Özellikle Yusuf u Züleyha mesnevisi ile ünlüdür. Yusuf ile Züleyha hikayesi edebiyatımızda Şeyyad Hamza, Taşlıcalı Yahya gibi birçok şair tarafından yazılmıştır ancak bu mesnevilerin en ünlüsü Hamdullah Hamdi'ye aittir.
• Eserleri: Divan / Mesnevileri: Yusuf u Züleyha, Mecnun u Leyla, Ahmediyye, Tuhfetü'l-uşşak, Kıyafetname

👉 Hamdullah Hamdi hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Süleyman Çelebi (1351 - 1422)

• Mevlit şairi.
• Bursa Ulu Camii'nde imamlık yaparken yazdığı Vesiletü'n Necat (Kurtuluş Vesilesi) isimli eseriyle tanınmış ve sevilmiştir. 
• Vesiletü'n Necat, halk arasında Mevlit olarak bilinir.
• Birçok dile çevrilen eser, 1409'da yazılmıştır (15.yüzyıl eseri)
• Vesiletü'n Necat; doğum, sünnet, askere gönderme, evlenme, ölüm gibi özel merasimlerinde mevlithanlar tarafından musiki eşliğinde icra edilir.
• Eserin içinde kaside şeklinde yazılmış şiirler olsa da Mevlit bir mesnevidir.
• Aruzun "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla yazılan eser 768 beyittir.

👉 Süleyman Çelebi hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Ali Şîr Nevaî (1441 - 1501) 

• 15.yüzyıl divan şairi, yazar, âlim, devlet adamı. 
• Çağatay edebiyatının (Doğu Türkçesi) kurucu ismidir. 
• Nevâî sadece Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının önde gelen sanatçılarından biridir.
• Divan şiirine millî ve mahallî unsurlar kazandırmıştır. 
• Türkçe eserlerinde Nevâî, Farsça şiirlerinde ise Fânî olmak üzere iki mahlası vardır. 
• Canlı ve ahenkli bir üsluba sahiptir.
• Çağatay Türkçesinin en güzel tuyuğ örneklerini de vermiştir.
• Türk edebiyatının ilk hamse yazarıdır.
• İlk şuara tezkiresi de ona aittir (Mecalisü'n Nefais).
• En önemli eseri Türkçenin Farsçaya karşı üstünlüğünü kanıtlamaya çalıştığı  Muhakemetü'l Lugateyn adlı eseridir.
• Şiirleri dışında tarih, hal tercümesi, tezkire, müzik, aruz gibi farklı konu ve türlerde yazdığı birçok eseri vardır.

👉 Ali Şir Nevai hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

İlgili Sayfalar

• Divan Şiiri 13 ve 14.yy.

• Divan Şiiri 16.yy

• Divan Şiiri 17.yy

• Divan Şiiri 18.yy

• Divan Şiiri 19.yy