Türk Edebiyatında Mektup

• İnsanlık tarihi ile paralel bir geçmişe sahip olan mektubun Türk edebiyatında da oldukça uzun bir geçmişi vardır.
• Mektup türünün Türk yazı dilindeki en eski örnekleri, Uygur Türklerinden kalan mektup parçalarıdır.
• Hun ve Göktürk kağanlarının elçiler vasıtasıyla müttefik veya düşman devletlere mektup gönderdikleri bilinse de bu mektuplar günümüze ulaşmamıştır.

Şehzade Bayezid'in Manzum Mektubu

Kanuni Sultan Süleyman
(Muhibbi)

Kanuni Sultan Süleyman ile oğlu Şehzade Bayezid arasındaki mektuplaşmalar manzum mektup türünün en güzel örnekleridir. 

Aşağıda Şehzade Bayezid'in babasına yazdığı mektuplardan biri ile Kanuni Sultan Süleyman'ın bu mektuba verdiği cevap günümüz Türkçesiyle birlikte verilmiştir. 

Murabba nazım şekliyle yazılan bu mektuplar edebî açıdan kıymetli olduğu kadar tarihî açıdan da önemli birer belgedir.

Mektupların Yazılma Nedeni

Şehzade Bayezid, Kanuni Sultan Süleyman’ın Hürrem Sultan’dan olan oğludur. Lala Mustafa Paşa'nın kışkırtmalarıyla 1559'da Konya'da ağabeyi Şehzade Selim ile karşı karşıya gelmiş ancak yenilgiye uğramıştır (Konya Şehzadeler Muharebesi). Sonrasında da Safevilere sığınmıştır. 

Şah Tahmasb başlangıçta Bayezid’i korusa da bir süre sonra onu ve oğullarını Osmanlıya teslim etmiştir. Ağabeyi Selim ile taht mücadelesine girişen Şehzade Bayezid, yazdığı mektuplarla babasından af dilese de 1561’de dört oğluyla birlikte idam edilmiştir.

Mektup Türü ve Özellikleri

• Mektup; kişi, kurum ya da kuruluşların kendi aralarında ya da birbirleriyle haberleşme amacıyla yazdıkları yazılardır.
• Mektuplar duygu ve düşünceleri aktarmak, bir dileği bildirmek ya da bilgi vermek için yazılır.
• En eski haberleşme araçlarından biridir.

Mahmut Ekrem Bey'e

Türk edebiyatında mektup türünü en fazla kullanan sanatçılardan biri de Abdülhak Hamit Tarhan'dır.
Hamit'in mektuplarında en çok yer tutan isimler Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem ve Sami Paşazade Sezai'dir.
Abdülhak Hamit'in Recaizade Mahmut Ekrem'e yazdığı mektuplardan biri aşağıya günümüz Türkçesine aktarılarak verilmiştir:

Mahmut Ekrem Bey'e Mektup

(...) Evet, ben olgun ve ilme istidadı olan biriyim. Fakat cahilim. Namık Kemal az şeyde çok şey öğrenmiştir. Sen ise az çok öğrenmiş olduğun şeyleri herkesten iyi öğrenmişsindir. Bilgimiz yeterli derecede olsaydı üçümüz de, bizim memleketin değil, fakat dünyanın en büyük şairlerinden olurduk.

Şikayetname (Günümüz Türkçesi)

Fuzuli

Fuzuli'nin sosyal eleştiri içeren mensur mektubu.
Süslü nesir örneği olan eser, hiciv türünün en başarılı örneklerinden biridir.
Şair, mektubuyla bürokrasiyi, rüşveti ve sosyal aksaklıkları eleştirir.
Mektup, Nişancı Celalzâde Mustafa Çelebi'ye hitaben yazılmıştır.
Eser, bu nedenle "Nişancı Paşa Mektubu" ismiyle de anılır.

Yazılma Nedeni

 

Şair, Bağdat'ın fethi nedeniyle hem Kanuni Sultan Süleyman'a hem de bazı devlet adamlarına kasideler sunarak Osmanlı Devleti'ne bağlılığını bildirmiştir. Şaire caize olarak Bağdat'taki vakfın kalan gelirinden verilmek üzere günlük dokuz akçelik bir tahsilat bağlanır. Şair, buna rağmen vakıf memurlarının hileli işleri nedeniyle hakkını alamaz. Vakıftaki yozlaşmaya şahit olan şair, Nişancı Celalzâde Mustafa Çelebi'ye hitaben bu mektubu kaleme alır.

Dilekçe

• Resmî ya da özel kurum ve kuruluşlara bir isteği, şikayeti, ihbarı bildirmek ya da bir konu hakkında bilgi almak amacıyla yazılan imzalı mektup.
• Vatandaşlar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, Türkiye Büyük Millet Meclisine ve yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkına sahiptir.

Cahit Sıtkı'nın Mektubu

Cahit Sıtkı Tarancı'nın kardeşi Nihal'e yazmış olduğu 26.12.1929 tarihli mektup:

"Güzel! Çirkin! Uzun! Kısa! Zengin! Fakir! Şerefli! Şerefsiz! Bütün bunlar hiç, baştan aşağı saçma ve lüzumsuz... Ama tuhaf değil midir ki yaşayabilmek için bu evsafın iyilerini şahsında toplamak elzem ve elzemdir. Güzeli çizdim, uzunu çizdim, zenginliği çizdim, şerefsizliği çizdim, geriye ne kaldı: Çirkin, kısa, fakir, şerefli!. Görüyorsun ki bütün yaşamak ümitlerim şerefli olup yaşamakta... Mesut olabilir miyim? Yüzde yirmi beş... Çünkü eğer çirkinlik, kısalık, fakirlik olmasaydı yüzde yüz