Mevlit Günümüz Türkçesi

Mevlit / Vesiletü'n-Necat (Kurtuluş Vesilesi)
Şair: Süleyman Çelebi
15. yüzyıl eseri / Tamamlandığı yıl: 1409
Dil: Eski Anadolu Türkçesi
Nazım şekli: mesnevi
Nazım türü: mevlit

Beyit sayısı: tahminî 768 beyit
Aruz kalıbı: fâilâtün / fâilâtün / fâilün

Örnek Beyit

Kim ne hâlîdür ne mâlî ol mahal 
Akl ü fikr etmez o hâli fehm ü hal → Orijinal hâli

Ki ne boştur o yer ne de dolu
Akıl ve fikir idrak edemez bu durumu → Günümüz Türkçesi

Günümüz Türkçesiyle Vesiletü'n-Necat / Mevlit

Münacat

Beng ü Bade

Fuzuli'nin alegorik eseri.
Beng, esrar; bade ise şarap anlamındadır.
444 beyitlik bir mesnevidir.
Türkçe yazılan eser, Safevi hükümdarı Şah İsmail'e sunulmuştur.
Eserin başında kısa birer tevhit, münacat, naat ve Hz. Ali methiyesinden sonra Şâh İsmail için söylenmiş bir methiye vardır.

Ol ki başlar zamânında bezm-i ferâğ
Pâdşehler başından eyler ayağ

Meclis-efrûz-ı bezmgâh-ı Halil
Cem’-i eyyâm-ı Şâh İsmail

Bu beyitlere göre Fuzulî, eserini Şah İsmail’in Şeybek Han’ı (Şeybani Han) mağlup edip kafatasından kadeh yaptırması olayından yani 1510’dan sonra kaleme almıştır.
Eserde Beng, Bâde, Boza, Rakı, Berş, Afyon, Nebiz, Kebap gibi içki ve yiyeceklere teşhis ve intak sanatlarıyla kişilik verilmiştir.

Yusuf ile Zeliha Özet

Yusuf ile Zeliha

Destan-ı Yusuf

Vardı Kenân’da bir ulu kişi

Adı Yakub kendi peygamber kişi

Yusuf adlı vardı bir oğlu onun
Şimdi işit bu sözü varsa canın

Yedi yaşında idi Yusuf Nebi
Suratı güzel yok idi onun gibi

Bir gece yatarken o düş görür
Ertesi gün onu Yakub'a sorar

Gencine-i Raz (Günümüz Türkçesi)

Gencine-i Raz

• 16.yüzyıl divan şairi Taşlıcalı Yahya'ya ait mesnevi.
• Sanatçının hamsesindeki ilk mesnevidir.
• 3050 beyitten meydana gelen eser 40 bölümden oluşmaktadır.
• Dinî-ahlaki ve tasavvufi konuların ele alındığı didaktik bir eserdir. 
• Dili dönemine göre oldukça sadedir.
• Eserde riya ve kibirden sakınma, tevazunun önemi, ilmin ve âlimin değeri, tembelliğin kötülüğü, kanaatin önemi, sabrın değeri, adaletin erdemi gibi konular ele alınmıştır.
• Eserde her konuyu onunla ilgili bir hikaye takip eder.

29.Bölüm'den

İlk 26 beyitte rüşvet konusu ele alınmış. Rüşvetin kişiye ve devlete vereceği zararlar konusunda uyarılarda bulunulmuştur. Yahya Bey sonrasında "Dinle bu kıssa-i Nasreddin'i" diyerek aşağıdaki fıkrayı anlatır:

Zenanname

Enderunlu Fazıl'ın eseri.

Eserin adı "Kadınlar Kitabı" anlamındadır.

Mesnevi nazım şekliyle yazılan eser 1112 beyittir.
Eserde otuz üç farklı ülkedeki kadınların özellikleri sıralanır. Eserde bunun yanı sıra kadınlar hamamı, doğum, kır eğlencesi, mahalle baskını gibi olaylar da anlatılır. 

Eser zamanında edebe aykırı bulunarak toplatılmıştır. 

Kitapta önce şehrin namuslu hanımefendileri, ardından namuslu geçinenleri ile onların nasıl erkek avladıkları kinayeli beyitlerle anlatılmaktadır. 

Zenanname'den seçme beyitler...

Der-Beyân-ı Zenân-ı Anadolu
(Anadolu Kadınlarının Anlatılması)

Hayriyye

• Hikemî tarzın öncü şairi Nâbî'nin yedi yaşındaki oğlu için yazdığı nasihatname. 
• Bir mesnevi olan eserin asıl adı Hayrinâme olsa daha çok Hayriyye olarak bilinmektedir. 
• Nabi eserini 1701 yılında Halep’te yazmıştır. 
• Hayriyye, 1665 beyittir ancak bu sayı çeşitli yazma nüshalara göre değişmektedir.
• Aruzun "feilatün feilatün feilün" kalıbıyla yazılan eser otuz beş bölümden oluşmaktadır. 
• Allah'a hamd ile başlayan eser kainatın ve insanın yaratılışına temas ettikten sonra Hz. Peygamber'in methine geçer. Eserin baş tarafındaki kısımlar Nabi, oğlu ve eserin yazılma sebebiyle ilgilidir.

Leyla ile Mecnun

• Doğu edebiyatlarında çok işlenmiş bir aşk hikâyesi.
• Hikaye, Arap yarımadasında doğup bu coğrafyada dilden dile çeşitli rivayetlerle anlatılmasına rağmen Fars ve Türk edebiyatlarında daha geniş bir yer tutar. 
• Leyla ile Mecnun hikayesini edebi bir eser olarak ilk yazan Fars edebiyatının ünlü şairi Genceli Nizami’dir (öl.1214).  
• Türk edebiyatında bu aşk hikayesinden ilk bahseden Gülşehri'dir. Gülşehri, Mantıku't Tayr adlı eserinde hikayeyi 79 beyitle özetlemiştir. 
• Ardından Âşık Paşa Garibnâme adlı eserinde hikayeyi otuz beyitle anlatır.
• Türk edebiyatında Leylâ ve Mecnûn hikâyesini müstakil bir eser olarak kaleme alan ilk şair Edirneli Şâhidî’dir. Gülşen-i Uşşâk (1478) adıyla bilinen bu eserden sonra Ali Şîr Nevâî’nin hamsesi içinde yer alan Leylâ vü Mecnûn’u gelir.

Mesnevi

• Divan şiirinde her beyti kendi arasında (aa/bb/cc/...) kafiyeli olan nazım şekli.
• Kafiye bulmada sağladığı kolaylık nedeniyle, genellikle hikâye niteliği taşıyan uzun eserlerin yazılmasında kullanılmıştır.
• Mesnevi ile genellikle klasik aşk hikayeleri, cenk destanları ya da dini-tasavvufî eserler yazılır.
• Mesnevilerde bir beyit sınırlaması yoktur. Mevlana'nın nazım şekli gibi adı da Mesnevi olan eseri, yaklaşık 26.000 beyit iken Şeyhi'nin bir hiciv örneği olan Harname adlı eseri sadece 126 beyittir.
• Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
• Türk edebiyatının mesnevi ile yazılan ilk eseri Kutadgu Bilig'dir.
• Baki ve Nedim mesnevi nazım şekli ile eser vermemiştir.
• Mesneviler genellikle şu bölümlerden oluşur: dibace (ön söz), tevhit (Allah'ın birliği), münacat (Allah'a yakarma ve af dileme), naat (Hz. Peygamber'e övgü), miraciye (Miraç hadisesi), methiye, sebeb-i telif (eserin yazılma nedeni), asıl konu ve hatime (sonuç, son söz)

Harnâme (Günümüz Türkçesi)

Orijinal Metin
(Günümüz Türkçesi orijinal metnin sonunda verilmiştir.)

1-
Bir eşek var idi zâif ü nizâr
Yük elinden katı şikeste vü zâr
2-
Gâh odunda vü gâh suda idi
Dün ü gün kahr ile kısuda idi

3-
Ol kadar çeker idi yükler ağır
Ki teninde tü komamışdı yağır