Sehi Bey (? - 1548)

• Tezkire yazarı, şair.
• Fatih Sultan Mehmet'in saltanat yıllarında Edirne'de doğdu.
• Devşirme olan Sehi Bey'in asıl adı ve ailesi hakkında bilgi yoktur.
• Anadolu sahasındaki ilk şuara tezkiresinin yazarıdır.
• Çeşitli memurluklarda bulundu.
• Hayatının önemli bir kısmını üstadı ve hamisi olan Necati Bey’in yanında geçirdi.
• Hamisi Necati Bey, 1509'da İstanbul’da ölünce ona bir mezar yaptırdı. Hamisinin ölümüne tarih düşüp mezar taşına şairin bir beytini yazdıran Sehi Bey, bu olayı tezkiresinde şöyle anlatır:

Fevti İstanbul’da vaki oldı. Mezarı Şeyh Vefa Tekyesi kurbındadur. Merkadını fakir bina itdüm ve fevtine bu fakrden işbu tarih sadır oldı ki zikr olunur:

Tarih-i fevt-i Necati:

Nakl-i Necati âleme tarih olmagın

Tarihini Sehi didi "gitdi Necati hay"

ve mezarı levhasına tarih-i mezkur ile kendi eşarından bu beyti fakir müsenna hatt ile yazdırdum:

Bir seng-dil firakına ölen Necatìnün
Billah mermer ile yapasız mezarını

• Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde Edirne’ye tayin olan Sehi Bey, yaklaşık otuz yıl burada ikamet etti.
• Tezkiresini 1538'de Edirne'de tamamladı.
• Çalışmasını Kanuni Sultan Süleyman’a sundu, ancak yaşadığı dönemde beklediği ilgiyi göremedi.
• 1548'de yaklaşık 80 yaşındayken Edirne'de öldü.

Sanat Anlayışı

• Divan sahibi olsa da adını tezkire yazarı olarak duyurmuştur.
• En önemli eseri bir şuara tezkiresi olan Heşt Behişt'tir. Eser, Anadolu sahasındaki ilk şuara tezkiresidir.
• Şiirlerinde Necati Bey’den etkilendiği açıktır.
• Dili sadedir.
• Şiirlerinde gerçekçi tasvirler ve gündelik hayata dair izlenimler vardır.
• Necati Bey gibi şiirlerinde atasözü ve deyimlere yer vermiştir.

Eserleri: Divan, Heşt Behişt

Hatırlatma: Tezkire, klasik edebiyatta önemli kişilerin hayatı hakkında kısa bilgiler içeren çalışmaların genel adıdır. Tezkirelerin önemli bir kısmını şuara tezkireleri oluşturur. Şuara, "şair" sözcüğünün çoğuludur. Şuara tezkirelerinde daha çok, divan şairleri anlatılır. → Ayrıntılı bilgi

Heşt Behişt 

• Eserin adı "sekiz cennet" anlamına gelmektedir.
• Anadolu sahasında yazılan ilk şuara tezkiresidir.
• Eserde iki yüz kadar şair hakkında bilgi verilmiştir.
• Eser, Osmanlı sahasında tezkirecilik geleneğini başlatmıştır.
• Heşt Behişt, bir ön söz ve sekiz tabaka ile hatimeden (son söz) oluşmuştur.
• Tezkirede "orta nesir" adı verilen bir dil kullanmıştır. Orta nesirde ustalık göstermek amaçlanmasa da dil, sade nesirden ağırdır.
• Sehi Bey, tezkirede genç şairlere de yer vererek onları edebiyat dünyasına kazandırmıştır.
• Bugün elde bulunmayan kimi eserlerin varlığından da Heşt Behişt sayesinde haberdar olunmuştur.
• Eserde şairin adı, babasının adıyla tanınıyorsa babasının adı, kimin öğrencisi olduğu, tarikat ehli ise mensup olduğu tarikat, tahsili, mesleği gibi bilgiler yazıldıktan sonra şairin kişiliği, sanat anlayışı ve eserleri hakkındaki fikirlere yer verilmiştir.
• Bunların yanı sıra eserde şairlerin şiirlerinden örnekler de verilmiştir.

Şairler, eserde sekiz bölüme ayrılarak incelenmiştir. Eserin ilk bölümü, Muhibbi mahlasıyla şiirler yazan Kanuni Sultan Süleyman'a ayrılmıştır. İlk bölümden sonra sırasıyla divan sahibi padişah ve şehzadelere, devlet adamlarına, alimlere, çağdaşı olan şairlere ve ismi yeni duyulan genç şairlere yer verilmiştir.

Heşt Behişt'ten...

Merhum Sultan Cem
-Rahmetullahi aleyh-

Sultan Bayezid'in kiçi karındaşıdur. Karaman vilayetinde Çelebi Sultan ile babaları Sultan Mehmet fevt olup Karaman'dan Bursa'ya gelüp kendü adına hutbe okudup sikke yazdurdı. Bir mikdar anda padişahlık idüp sonradan Sultan Bayezìd ile mukabil olup ceng idicek cenge mütehammil olmayup diyar-ı Araba çıkup gidüp varup Kabe şerrefehallah ziyaretin idüp tekrar gelüp saltanat davasın eyleyüp suret bulmayıcak gemiye girüp derya yüzine kaçup Rim Pupa varup anda Allah emrine yitişüp meyyitin Bursa'ya getürdiler. Mezarı Bursa’dadur. (...) Eşar u inşaya kadir ve kendüsi bi-bedel şair, eşarı hayalengiz ve gazeliyyatı emsal-amiz alet-tertìb divanı var. Ve bu gazel anun eşarındandur:

Dil helak eyler gözün hançer çeker can üstine
Gör ne hunidür gözün kim kan ider kan üstine

Gel getür hattun hayalini bu yanmış sineme
Sebze adetdür konur çün taze biryan üstine

Didüm iy can çün lebün candur bana bir buse vir
Gül gibi kıldı tebessüm didi kim can üstine

Dilde gamzen okı var iken gamun gönderme kim
Konmag olmaz dostum mihman mihman üstine

Didüm iy can saçma Cemden hacidur güldi didi
Gerçi hacidur veli can virür oglan üstine

İlgili Sayfalar

👉 Divan Edebiyatı Nesir Yazarları

👉 Tezkire

Yararlanılan Kaynaklar

• Sehi Bey Divanı'nda Dinî Tipler, Bilge İlhan
• Sehî Bey’in Heşt Behişt Tezkiresinde Gazel Türü ile İlgili Yapılan Değerlendirmelerde Kullanılan Eleştirel Üslup, Gökçehan Aysel Ağaoğlu
• Heşt Bihişt, Sehi Bey