AYT Edebiyat

• Türk Edebiyatının Dönemleri

• Şair ve Yazarlar

• Edebi Akımlar

• Şiir Bilgisi

• Söz Sanatları

• Eser Özetleri

• Öğretici Metinler

• Halk Edebiyatı Örnek Metinler

• Divan Edebiyatı Örnek Metinler

İnanmak İhtiyacı (Günümüz Türkçesi)

Bütün boşluk: Zemin boş, âsuman boş, kalb ü vicdan boş;
Tutunmak isterim, bir nokta yok pîş-i hasarımda
Bütün boşluk: Döner bir hîçî-i mûhiş civarımda;
Döner beynim beraber, ihtiyarım, sanki bir sarhoş
Düşer, lâgzide-pa, her saha-i ümmîde bir kere…
Bu yalnızlık, bu bir gurbet ki benzer gurbet-i kabre;
İnanmak… İşte bir âgûş-ı rûhânî o gurbette.

Edebiyat Sandığı (e-kitap)

Ön Sözden...

Aşk, ihtiras, ihanet, cinayet, ayrılık, sürgün, hapis, intihar teşebbüsü ne arasanız var, edebiyat dünyasında. Yanlış anlaşılmasın, romanlardan bahsetmiyorum. Bahsettiğim şair ve yazarların kendi hayatı.

Bir TM sınıfında konumuz Yahya Kemal Beyatlı idi. İlk on dakika gayet ciddi ders dinleyip asık suratlarıyla notlar alıyorlardı. Ne zaman ki Yahya Kemal'in Nazım Hikmet'in annesiyle olan gönül ilişkisine değindim, işte o zaman gözler ışıldamaya başladı. Şaşkınlıktan birbirlerini dürtüp bakakaldılar.

O, sadece edebiyat kitabındaki soluk bir portre değildi artık. Âşık bir insandı; seven sevilen, zaafları olan, kimi zaman çaresiz hisseden... Senin benim gibi biri olmuştu yani.

Servetifünun Edebiyatı Konu Testi 7

—, 1914’te çıkardığı — ile Türk çocuk şiirinin kurucu isimleri arasındaki saygın yerini almıştır. Kullandığı dil, ölçü ve imgeler bakımından — şairiyle bu eserin şairi arasında büyük farklar vardır. Sanatçı, eserinde çocuklar için anlaşılır bir dil kullanırken hece ölçüsünün 7’li, 8’li kalıplarını tercih etmiştir.
1. Parçada bırakılan boşluklara aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
A) Tevfik Fikret, Şermin, Rübab-ı Şikeste
B) Celal Sahir Erozan, Müntehab Çocuk Şiirleri, Beyaz Gölgeler
C) Ali Ekrem Bolayır, Şiir Demeti, Kaside-i Askeriyye
D) Mehmet Emin Yurdakul, Türkçe Şiirler, Ey Türk Uyan
E) Ziya Gökalp, Altın Işık, Kızıl Elma

Berk-i Hazan (Günümüz Türkçesi)

Bir varak-pâre-yi hazân-dîde
Ayrılıp sâk-ı meyve-bârından
Düştü bir şairâne ümmîde

Sandı kim sarsar-i gusûn-efken
Başka bir yerde eylemiş ihzâr
Ana mahsûs tâze bir gülşen

Ses Olayları / Bilgisi Konu Testi 10 Çözümlü

Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler büyük bir ihtimalle dilimize başka dillerden gelip yerleşmiş, alıntı sözcüklerdir. 

1. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu duruma örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?
A) Soğuk sularından içtim, serinledim
    Çağlayan bir nehrin sesini dinledim
B) Uzattı sevgiyle pembe gagasını
     Birden öğrendim hayatın manasını
C) Adam dertli, adam darmadağın
     Dokunsalar ağlayacaktı
D) Gurbetten gelmişim, yorgunum hancı
     Şuraya, bir yatak ser yavaş yavaş
E) Nerde ellerin sonsuz coğrafyası
     Buğdayın şafağı yaz kımıltıları

1 / Çözüm

Bu uyum, başlangıçtan bugüne kadar Türkçenin her devrinde var olan bir uyum olduğu için büyük ünlü uyumu olarak anılır. Büyük ünlü uyumu, sözcüklerdeki ünlülerin kalınlık ve inceliğine dayandığı için kalınlık-incelik uyumu olarak da bilinir. 

Bu kurala göre Türkçede bir sözcükteki ünlülerin ya hepsi kalın (a, ı, o, u) ya da hepsi ince (e, i, ö, ü) olmak zorundadır. Verilen dizelerde büyük ünlü uyumuna uymayıp dilimize başka bir dilden (Arapçadan) gelip yerleşen sözcük ise gurbettir.

Cevap D

Ses Olayları / Bilgisi Konu Testi 10

Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler büyük bir ihtimalle dilimize başka dillerden gelip yerleşmiş, alıntı sözcüklerdir.
1. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu duruma örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?
A) Soğuk sularından içtim, serinledim
    Çağlayan bir nehrin sesini dinledim
B) Uzattı sevgiyle pembe gagasını
     Birden öğrendim hayatın manasını
C) Adam dertli, adam darmadağın
     Dokunsalar ağlayacaktı
D) Gurbetten gelmişim, yorgunum hancı
     Şuraya, bir yatak ser yavaş yavaş
E) Nerde ellerin sonsuz coğrafyası
     Buğdayın şafağı yaz kımıltıları

Saltuk Gazi Destanı

Sarı Saltuk

13. yüzyıl alperenlerinden Sarı Saltuk’un efsanevi hayatını konu alan destandır.
Destanda Sarı Saltuk'un dünyaya gelişi, çocukluğu, yetişmesi, kahramanlıkları, tebliğ faaliyetleri, kerametleri ve şehadeti anlatılmaktadır.
Eserde anlatılan olaylar genel olarak 13. yüzyılda geçmektedir.
Saltukname (Saltıkname) olarak da bilinen destan, 15. yüzyılda Ebülhayr-i Rumi tarafından Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Cem Sultan’ın isteği üzerine derlenerek kaleme alınmıştır. 

Mensur (düzyazı) Türk destanlarından biridir.

Destan halk ağzından derlenerek yazıya geçirilmiştir.
Türklerin Anadolu'ya yerleşmek için verdikleri mücadeleler sırasında doğan destanların son halkasıdır: Bu üç destan oluş sıralarına göre şunlardır: Battalname, Danişmend Gazi Destanı, Saltuk Gazi Destanı.

Battal Gazi Destanı

Seyyid Battal Gazi Külliyesi
Eskişehir

Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinde Battal Gazi olarak tanınan efsanevi kahramanın Hristiyanlara karşı verdiği mücadeleyi anlatan destandır.
Destan hem Anadolu’da hem de Türklerin yaşadığı diğer coğrafyalarda sevilip itibar görmüştür.
Battalname olarak da bilinen destan, Türklerin Anadolu'ya yerleşmek için verdikleri mücadeleler sırasında doğan üç destandan biridir. Bu üç destan oluş sıralarına göre şunlardır: Battalname, Danişmend Gazi Destanı, Saltuk Gazi Destanı.

Manas Destanı

Kırgız Türklerinin millî destanıdır.

Farklı hacimlerde birçok varyantı bulunan Manas, 500.000'i aşan dize sayısıyla dünyanın en uzun destanıdır.
Destanda Kırgızların Budist Kalmuklar ve Çinlilerle yaptıkları savaşların yanı sıra Kırgız Türklerinin kendi aralarındaki mücadeleleri anlatılmaktadır.

11. ve 12. yüzyıllarda anlatılmaya başlanan destan, İslamiyet'in Türk topluluğunda uyandırdığı heyecanla kısa zamanda büyük bir destan haline gelmiştir.

Yüzyıllar içinde bazı yeni olay ve ideallerle zenginleşen destan hâlen Manasçılar aracılığıyla yaşatılmaktadır.

(Manasçı, destanı kopuz çalıp türküler söyleyerek baştan sona ezbere okuyan ozanlara verilen isimdir.)