AYT Edebiyat

• Türk Edebiyatının Dönemleri

• Şair ve Yazarlar

• Edebi Akımlar

• Şiir Bilgisi

• Söz Sanatları

• Eser Özetleri

• Öğretici Metinler

• Halk Edebiyatı Örnek Metinler

• Divan Edebiyatı Örnek Metinler

Eylemde Yapı Konu Testi 1

1. Aşağıdaki dizelerde altı çizili sözcüklerden hangisi yapıca diğerlerinden farklıdır?
A) Parmak izlerimi arıyorlar şimdi
     İyi ki ellerim bende değil
B) Açıyorum gözümü
    Karşımda sen
C) Sularda ara beni: Yakamda
     Bir ölü gibi taşıyorum seni
D) Sende, ben imkânsızlığı seviyorum
     Fakat asla umutsuzluğu değil
E) Geçiyorum mevsim gibi kapıdan
     Gözlerimde bulut, saçlarımda çiğ

Eylemde Yapı Konu Testi 1 Çözümlü

1. Aşağıdaki dizelerde altı çizili sözcüklerden hangisi yapıca diğerlerinden farklıdır?
A) Parmak izlerimi arıyorlar şimdi
     İyi ki ellerim bende değil
B) Açıyorum gözümü
    Karşımda sen
C) Sularda ara beni: Yakamda
     Bir ölü gibi taşıyorum seni
D) Sende, ben imkânsızlığı seviyorum
     Fakat asla umutsuzluğu değil
E) Geçiyorum mevsim gibi kapıdan
     Gözlerimde bulut, saçlarımda çiğ

1 / Çözüm

C — "taşıyorum" > türemiş eylem
taş- > fiil kökü (taşmak)
-ı > fiilden fiil yapan yapım eki (taşımak)
-yor > şimdiki zaman kip eki / eylem çekim eki
-um > şahıs eki / eylem çekim eki

Diğer eylemler yapım eki almadığı için yapıca basittir.
Cevap C

Not: -i (ı, i, u, ü) eki genellikle -yazı, gezi, soru, ölü gibi- fiilden isim yapsa da "taşımak" örneğinde olduğu gibi fiilden fiil yaptığı durumlar da vardır: kazı- (kazımak), sürü- (sürümek)...

Cengiz Aytmatov (1928 - 2008)

Cengiz Aytmatov

• Kırgız yazar, gazeteci, siyasetçi, diplomat.
• 12 Aralık 1928'de Kırgızistan’ın Talas iline bağlı Şeker köyünde doğdu.
• Babası Törekul Aytmatov, Stalin'in etnik temizlik siyaseti sonucu ortadan kaldırılan aydınlardan biridir. Törekul Aytmatov, 1937'de "halk düşmanlığı" ile suçlanarak tutuklanmış, ailesi uzun yıllar kendisinden haber alamamıştır.

O dönem ortadan kaldırılan binlerce Kırgız aydından 137'si 1991'de, Bişkek yakınlarında, kireç fabrikasındaki bir çukurda bulunur. Kurşuna dizildikten sonra çukura atılanlardan biri de babasıdır. Toplu mezar 2000 yılında "Ata Beyit" adıyla düzenlenecek ve aydınlar da dinî usullere göre tekrar gömülecektir.

Kokona Yatıyor

Direktör Ali Bey'in Türkçeye adapte ettiği tek perdelik oyun.
1870'te yayımlanan oyun, Eugene Grange ve Victor Bernard’ın Madame est Couchée (Madam Uzanıyor) adlı yapıtından uyarlamadır.
Kokona Yatıyor, yazarın diğer oyunları gibi bir entrika komedisidir. Oyunun adındaki "Kokona" ise Hristiyan kadın, madam anlamındadır.
Oyun, Direktör Ali Bey'in en çok sahnelen iki oyunundan biridir (Diğeri Ayyar Hamza).

Ayyar Hamza

Direktör Ali Bey'in 1871 tarihli oyunu.

Sanatçının en çok sahnelenen oyunudur.
Üç perdeden oluşan eser, Moliere'inin Scapin'in Dolapları adlı oyunundan adapte edilmiştir.
Ayyar Hamza, ilk olarak 20 Kasım 1871’de Gedikpaşa Tiyatrosunda oynanmıştır.
Ayyar; çok gezip dolaşan, zeki, kurnaz, gözü pek ve atılgan kimse anlamındadır.
Ali Bey, eseri Türk seyircisine uygun hâle getirirken deyimler, atasözleri ve geleneksel Türk tiyatrosunun kalıplarını kullanmıştır.

Mevlit Günümüz Türkçesi

Mevlit / Vesiletü'n-Necat (Kurtuluş Vesilesi)
Şair: Süleyman Çelebi
15. yüzyıl eseri / Tamamlandığı yıl: 1409
Dil: Eski Anadolu Türkçesi
Nazım şekli: mesnevi
Nazım türü: mevlit

Beyit sayısı: tahminî 768 beyit
Aruz kalıbı: fâilâtün / fâilâtün / fâilün

Örnek Beyit

Kim ne hâlîdür ne mâlî ol mahal 
Akl ü fikr etmez o hâli fehm ü hal → Orijinal hâli

Ki ne boştur o yer ne de dolu
Akıl ve fikir idrak edemez bu durumu → Günümüz Türkçesi

Günümüz Türkçesiyle Vesiletü'n-Necat / Mevlit

Münacat

Kaplu Kaplu Bağalar

Şathiye

Kaplu kaplu bağalar, kanatlanmış uçmağa
Kertenkele dirilmiş, diler Kırım geçmeye

Evlerinin Önü Mersin

Türkü

Evlerinin önü mersin
(Ah) sular içmem (gadınım) tersin tersin → Bent
Mevla'm seni bana versin

Yazım Yanlışları Konu Testi 9

(I) Türk sinemasının en önemli isimlerinden biri olan Cüneyt Arkın, (II) Eskişehir Lisesinde okurken yazıları çeşitli dergilerde (III) yayımlanır. Üniversite eğitimi için İstanbul’a gider. Burada da kültür-sanat dergilerine yazılar gönderir. (IV) 1963'te Artist dergisinin düzenlediği oyunculuk yarışmasına katılır ve birinci olur. Zaman içerisinde kendi oyunculuğunu inşa eden sanatçı; kılıçlı, atlı, kavgalı sahnelerin fazla olduğu filmlerin (V) baş rol oyuncusu olacaktır.
1. Bu parçadaki altı çizili sözlerden hangisinin yazımı yanlıştır?
A) I.    B) II.    C) III.    D) IV.    E) V.