10 Mayıs 2017 Çarşamba

Muhammes (Beşlik)

  • Divan şiirinde beşer dizelik bentlerden oluşan manzume. 
  • Muhammes, beş sayısını ifade eden "hamse" sözcüğünden türemiştir. 
  • Konu bakımından bir sınırlama yoktur. Ancak felsefi düşünceler, tasavvuf, övgü ve aşk en çok işlenen konulardır. 
  • Bent sayısı genelde 4 - 8 bent arasında değişir. 
  • Kafiye düzeni farklılık gösterse de genelde ilk bent birbiriyle kafiyeli (aaaaa), sonraki bentlerin son dizesi ilk bent ile kafiyelidir: (bbbba, cccca, dddda...)
  • Eğer son bir veya iki dize aynen tekrar ederse bu tür muhammeslere de mütekerrir muhammes denir.
    Tardiye Nedir?
  • Muhammesin özel bir biçimidir.
  • 18. yüzyıl şairi Şeyh Galip dışında divan şairleri tarafından pek tercih edilmemiştir.
  • Muhammesten en önemli farkı -özellikle birinci bentte- birbiriyle kafiyeli olan son dizelerin bentteki diğer dizelerle kafiyeli olmamasıdır. 
  • Kafiye şeması: aaaab / ccccb / ddddb... 
  • Muhammes aruzun her kalıbıyla yazıldığı hâlde tardiye aruzun "Mef’ûlü, Mefâilün, Feûlün" kalıbıyla yazılır.
    Muhammes Örneği

    Gül hazin, sümbül perişan, bağzarın şevki yok
    Derd-nâk olmuş hezâr-ı nağmekârın şevki yok
    Ah eder, inler nesim-i bîkararın şevki yok
    Başka bir haletle çağlar, cûybârın şevki yok
    Geldi amma neyleyim, sensiz baharın şevki yok

    Farkı yoktur giryeden rûy-ı çemende jâlenin
    Hûn-ı hasretle dolar câm-ı safâsı lâlenin
    Meh bile zücretle âğûşunda ağlar hâlenin
    Gönlüme tesîri olmaz âteş-i seyyâlenin
    Geldi amma neyleyim, sensiz baharın şevki yok

    Ruha verdikçe peyâm-ı hasretin her sehâb
    Cana geldikçe temâşâ-yı ufuktan pîç ü tâb
    İhtizaz eyler çemen izhâr eder bin ıztırâb
    Hem tabiat münfail hecrinle hem gönlüm harâb
    Geldi amma neyleyim, sensiz baharın şevki yok

    Recaizade Mahmut Ekrem

    İlgili Sayfa
Yararlanılan Kaynaklar
  • İskender Pala, Divan Şiiri Sözlüğü
  • Muhsin Macit, Nedim Divanı

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Desteğiniz bizim için önemli. Daha iyi içerikler üretmemiz için yorumlarınızla bize destek olabilirsiniz. Ayrıca sayfaya daha rahat ulaşmak için sayfamızı sık kullanılanlar klasörüne eklemeyi unutmayınız.