12 Haziran 2017 Pazartesi

Ses Türemesi

1. Ünsüz Türemesi  
  • Arapçadan dilimize girmiş son ünsüzü ikiz olan sözcükler, Türkçede ikizliğini kaybeder ve tek ünsüzle kullanılır:
hiss > his
zann > zan
sırr > sır
zamm > zam
cedd > cet
fenn > fen
tıbb > tıp
  • Ancak bu kelimeler ünlüyle başlayan bir ek ya da yardımcı eylem aldıklarında tekrar aslına döner ve diğer ünsüz de telaffuz edilir. 
  • Arada türeyen bu ikinci ünsüz ile ünsüz türemesini meydana gelmiş olur.
zan - etmek > zannetmek
his - etmek > hissetmek
red - etmek > reddetmek
af - etmek > affetmek
af - ünlü ile başlayan bir ek > affa, affı
sır - ünlü ile başlayan bir ek > sırrı, sırrını
hat - ünlü ile başlayan bir ek > hattı, hattınız
tıp - ünlü ile başlayan bir ek > tıbba, tıbbın
hak - ünlü ile başlayan bir ek > hakka 
cet - ünlü ile başlayan bir ek > ceddi, ceddin
Dikkat: Arapçadan dilimize giren Allah, adalet, doğruluk, pay, emeğin karşılığı anlamlarında kullanılan “hak” sözcüğü ünlü ile başlayan bir ek aldığında aslındaki diğer ünsüz ortaya çıkar:
"Ana hakkı ödenmez." ya da 
"Hakkıdır, Hakk'a tapan milletimin istiklal." gibi.
Ancak “hak” sözcüğü yardımcı eylemle kullanıldığında benzer örneklerin tersine "hak etmek" şeklinde yazılır. Yazım Kılavuzu'nda bir de "hakketmek" var peki o ne? 
TDK'nin yazım kılavuzunda "hak etmek" dışında gördüğünüz ve "hakketmek" şeklinde yazılan sözcük ise günlük hayatta pek kullanmadığımız farklı bir sözcüktür ve anlamı da şudur: Maden, ağaç, taş üzerine elle yazı veya şekil oymak.
2. Ünlü Türemesi
  • Bazı sözcüklerin aslında olmadığı halde, sözcüğe getirilen “-cık” eki ile sözcük ile ek arasında yeni bir ünlü türer. Bu olaya ünlü türemesi denir.
dar – cık > daracık
bir – cik > biricik
genç – cik > gencecik
az – cık > azıcık
İlgili Sayfalar

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.