19 Şubat 2018 Pazartesi

Nazire

  • Bir şiire başka bir şairce aynı ölçü, uyak ve redifte yazılan benzerine nazire ya da cevap denir. Bu eyleme nazire söylemek / yazmak ya da tanzir etmek denir.
  • Bu gelenek hem divan edebiyatında hem de halk edebiyatında görülen bir şiir yazma şeklidir. 
  • Şairler, çağdaşı olan ya da kendinden önce yaşamış usta şairlerin çok beğendiği şiirlerine nazire yazarak kendi şairlik güçlerini de ortaya koymuş olurlar. 
  • Türk şiir geleneğinde bir şairin şiirlerine nazire yazılması onun sevildiğini göstermesi açısından da ayrı bir öneme sahiptir. Nazire geleneği, özellikle şiire yeni başlayan bir şairin hem yetişmesinde hem de adını duyurabilmesinde önemli bir işleve sahiptir.
  • Nazire yazmada amaç, en az aslı kadar güzel bir şiir yazabilmektir. Ama kimi divan şairleri, nazireciliği bir biçim benzeyişi düzeyinden ileri götürememiş, taklitle sınırlı kalmışlardır.
  • Nazire türü çoklukla gazel ve kasidelerde görülse de mesnevi, müstezat ve musammat nazım şekilleri ile de nazireler yazılmıştır.
  • “Model” veya “zeminşiir” denilen ilk şiir hangi nazım şekli ile yazılmışsa ona nazire yazan şairin de aynı nazım şeklini kullanması nazirede bir şart gibi görünse de bu kurala uymayan örnekler de mevcuttur. Hatta ilk yazılan manzumeye uyağı ve redifi aynı olmayan nazirelere de rastlanmaktadır.
Nazire Örneği
15.yüzyıl şairi Necâtî, yaşadığı yüzyıldan başlayarak şiirlerine pek çok nazire yazılan şairlerden biridir. Aşağıda Necati'nin döne döne redifli şiiri ile 16.yüzyıl şairi Baki'nin bu şiire yazdığı nazire örnek olarak verilmiştir:
Necati'nin Gazeli (Zemin-şiir)
Çıkalı göklere âhum şereri döne döne
Yandı kandîl-i sipihrün ciğeri döne döne

Ayağı yir mi basar zülfüne berdâr olanun
Zevk u şevk ile virür cân u seri döne döne

Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldı diyü
Sana iletdi kebûter haberi döne döne

Sen durup raks idesin karşuna ben boynum eğem
İne zülfün kuça sen sîmberi döne döne

Ka‘be olmasa kapun ay ile gün ley ü nehâr
Eylemezlerdi tavâf ol güzeri döne döne

Sen olasın diyü yir yir asılup âyineler
Gelene gidene eyler nazarı döne döne

İy Necâtî yaraşur mutribi şeh meclisinün
Raks urup okıya bu şi‘r-i teri döne döne
Baki'nin Naziresi
Çıkar eflâke derûnum şereri döne döne
Dökilür hâke yaşum katreleri döne döne  
Âşık-ı haste-dilün niteki fânûs-ı hayâl
Nâr-ı ışkunla yanupdur cigeri döne döne 
Pister-i gamda gözüm giceler uyhu görimez
Eydürin subha degin nâleleri döne döne  
Zevrak-âsâ gam-ı ışkunla yaşum girdâbı
Gark idüpdür sanemâ çeşm-i teri döne döne  
İydgâhun göreyin inlesün ol dôlâbı
İle seyr itdürür ol sîmberi döne döne 
Dîde-i encüme kühl olmag içün eflâke
Gird-bâd ile çıkar hâk-i deri döne döne 
Tolaşaldan ruhı şem‘ine dil-i sergeşte
Yakdı pervâne-sıfat bâl ü peri döne döne 
Katre-i eşkine öykindi diyü Bâkî’nün
Çarh-ı hakkâk yonupdur güheri döne döne
 
İlgili Sayfa
Nazire 
Yararlanılan Kaynaklar
  • Türk Şiirinde Nazire, Kemal Yavuz
  • Türk Şiirinde Nazire Geleneği ve Kul Himmet'in Şiirlerinde Nazirecilik, Muzaffer Çandır

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.