Talebe Türküsü

Bizdik o imtihanın bütün heyecanı ile coşan
Bizdik o sabah ilk olarak imtihana koşan

Uçtuk mektep koridorlarında muvaffakiyet hevesiyle
Öğrenmiştik Afrika’yı çölüyle devesiyle

Hezliyât

• Alay, latife, şaka yollu yazılan şiirlerin genel adıdır. 
• Hezl ya da hezel diye de bilinir. 
• Bu tür şiirlerde amaç muhatabı incitmek değildir. Bu yönüyle hicivden ayrılır. 
• Hezelde mübalağa (abartma) sanatı esastır.
• Hezliyât türü özellikle Cumhuriyet döneminde popüler olmuş ve devrin Akbaba, Karagöz gibi mizah dergilerinin vazgeçilmez şiirleri olmuştur.
• Hezliyâtın şiir şeklinde olması bir kural ise de bazen nükteli bir düz yazı da hezliyât özelliği gösterir.
• Eski edebiyatımızda hezliyâtları bilinen şairimiz şunlardır: Nevizâde Ataî (öl.1635), Hevâyî (öl.1715), Kânî (öl.1791), Süleyman Fâik (öl.1837), Bayburtlu Zihnî (öl.1858)

Tehzil

• Ünlü bir şiirin mizah maksadıyla yazılan benzeri.
• Nazirenin farklı bir türüdür. 
• Tehzil, "hezl" adıyla da bilinir. Ancak hezl ya da hezliyât divan edebiyatında gülmece ve alay maksadıyla, edep dairesi içinde yazılmış eserlerin tamamını karşılayan genel bir terimdir.
• Tehzil yoluyla kişiler ya da günlük olaylar mizahi yoldan eleştirilir.
• Hicivde olduğu gibi eleştiriye ve abartmaya yer verilse de tehzilde amaç incitmek değildir. Tehzil, bu özelliğiyle hicivden ayrılır.
• Tehzil için nükte esastır. Mizahi açıdan pek olgunlaşmamış bir tehzil bayağı ve soğuk düşer.
• Daha çok ünlü gazel ve kasideler değiştirilerek yapılır.
• Tehzilde nükte ve incelik esas olmakla beraber bazen kaba saba ifadelerin yer verildiği hakaret içeren örnekler de görülür.
• Sadece manzum eserler değil mensur eserler de tehzil edilmiştir.
• Divan edebiyatında Mürekkepçi Havayî ve Sürûrî hezliyâtlarıyla tanınmıştır.
• Tehzil, Cumhuriyet döneminde altın devri yaşamıştır. Bu dönemde Fazıl Ahmet Aykaç (ö.1967) ve Halil Nihat Boztepe (ö.1949) tehzilleriyle ün kazanmış şairlerdir.

Nazire

• Bir şiirin aynı ölçü, uyak ve redifle yazılan benzeri.
• Bu eyleme nazire söylemek/yazmak ya da tanzir etmek denir.
• Bu gelenek hem divan edebiyatında hem de halk edebiyatında görülen bir şiir yazma şeklidir.
• Bir şairin şiirlerine nazire yazılması o şairin beğenildiğini ve örnek alındığını gösterir.
• Nazire geleneği, özellikle şiire yeni başlayan bir şairin adını duyurabilmesine imkan verir.
• Nazire yazmada amaç, en az aslı kadar güzel bir şiir yazabilmektir. Ama kimi divan şairleri, nazireciliği bir biçim benzeyişi düzeyinden ileri götürememiş, taklitle sınırlı kalmışlardır.
• Nazire, çoklukla gazel ve kasidelerde görülse de mesnevi, müstezat ve musammat nazım şekilleriyle yazılan şiirlere de nazireler yazılmıştır.
• Nazire yapılacak şiire "model" veya "zemin-şiir" denir. 
• İlk şiir hangi nazım şekli ile yazılmışsa nazire yazan şairin de aynı nazım şeklini kullanması gerekir. Ancak bu kurala uymayan örnekler de mevcuttur. 

Nazire Örneği

• Necati, yaşadığı yüzyıldan başlayarak şiirlerine pek çok nazire yazılan şairlerden biridir. Aşağıda Necati'nin "döne döne" redifli şiiri ile 16.yüzyıl şairi Baki'nin bu şiire yazdığı nazire örnek olarak verilmiştir:

Necati'nin Gazeli (Zemin-şiir)

Çıkalı göklere âhum şereri döne döne
Yandı kandîl-i sipihrün ciğeri döne döne

Ayağı yir mi basar zülfüne berdâr olanun
Zevk u şevk ile virür cân u seri döne döne

Şâm-ı zülfünle gönül Mısrı harâb oldı diyü
Sana iletdi kebûter haberi döne döne

Sen durup raks idesin karşuna ben boynum eğem
İne zülfün kuça sen sîmberi döne döne

Ka‘be olmasa kapun ay ile gün ley ü nehâr
Eylemezlerdi tavâf ol güzeri döne döne

Sen olasın diyü yir yir asılup âyineler
Gelene gidene eyler nazarı döne döne

İy Necâtî yaraşur mutribi şeh meclisinün
Raks urup okıya bu şi‘r-i teri döne döne  

Baki'nin Naziresi

Çıkar eflâke derûnum şereri döne döne
Dökilür hâke yaşum katreleri döne döne

Âşık-ı haste-dilün niteki fânûs-ı hayâl
Nâr-ı ışkunla yanupdur cigeri döne döne 

Pister-i gamda gözüm giceler uyhu görimez
Eydürin subha degin nâleleri döne döne 

Zevrak-âsâ gam-ı ışkunla yaşum girdâbı
Gark idüpdür sanemâ çeşm-i teri döne döne 

İydgâhun göreyin inlesün ol dôlâbı
İle seyr itdürür ol sîmberi döne döne  

Dîde-i encüme kühl olmag içün eflâke
Gird-bâd ile çıkar hâk-i deri döne döne 

Tolaşaldan ruhı şem‘ine dil-i sergeşte
Yakdı pervâne-sıfat bâl ü peri döne döne 

Katre-i eşkine öykindi diyü Bâkî’nün
Çarh-ı hakkâk yonupdur güheri döne döne

İlgili Sayfa

• Tehzil

Yararlanılan Kaynaklar

• Türk Şiirinde Nazire, Kemal Yavuz
• Türk Şiirinde Nazire Geleneği ve Kul Himmet'in Şiirlerinde Nazirecilik, Muzaffer Çandır