Divan Edebiyatı Karma Test 5

Nedim, şiirlerinde mekân olarak İstanbul’u ve onun kasır, saray, cami, çeşme vb. eserlerini tüm canlılığıyla anlatır. Hayattan alınan sahnelerle anlatılan mekânlar, onun kaleminden başarıyla çıkmış genel bir çerçeve içinde sunulur.
1. Aşağıdakilerden hangisi bu parçadaki açıklamayı örneklendirmez?
A) Binüp sad izz ü nâz ile semend-i şûh-reftâre
     Güzeller at meydanında alır şimdi meydanı
B) Bu mahfil câmi-i pâk-i ayasofiyyede gûyâ
     Harîm-i ravza-i cennetde bir kasr-ı muallâdır
C) Görelim âb-ı hayat akdığın ejderhâdan
     Gidelim serv-i revanım yürü sâdâbâda
D) Pek güzel mevkiine düşdü hele kasr-ı neşât
    Gerçi kendi küçük ammâ ki büyükdür şânı
E) Gerden-i sâfı beyâz öyle ki kâfûr gibi
     Çeşm ü ebrûsu siyâh öyle ki semmûr gibi

Divan Sanatçıları Konu Testi 6

17. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu'nun geçen asırlardaki ihtişamını kaybetmeye başladığı asırdır. Siyasi gerilemeye karşılık, bu yüzyıl edebiyatında gelişme ve yükselme devam etmiştir. Kaside nazım şeklinde yeniliğe giden —, gazeli Baki'den devralan —, sebkihindi akımının büyük şairi — ve hikmetli söyleyişin Türk edebiyatındaki mucidi — bu asrın öne çıkan isimleridir.
1. Aşağıdakilerden hangisi parçada bırakılan boşluklardan herhangi birine getirilemez?
A) Hayali
B) Nefi
C) Nabi
D) Şeyhülislam Yahya
E) Naili

Divan Edebiyatı Karma Test 4

Divan’ından başka bir eseri olmayan şairin ömrü boyunca kalemdeki memuriyetinden başka bir geliri de olmamıştır. 17. yüzyıldaki sebkihindi akımının en önemli temsilcilerinden biri olan şairin kullandığı dil ise -şarkılarının dışında- bu akımın dil özelliklerine uygun olarak son derece ağır ve anlaşılması zordur.
1. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Naili-i Kadim
B) Şeyh Galip
C) Hayali Bey
D) Neşati
E) Nefi

Şair Eşref (1846-1912)

Şair Eşref

• Hiciv şairi (heccav), kaymakam.
• 1846'da Manisa'nın Kırkağaç ilçesine bağlı Gelenbe kasabasında doğdu.
• Asıl adı Mehmet Eşref'tir.
• Mahalle mektebinden sonra Manisa Hatuniye Medresesinde Arapça ve Farsça okudu.
• Özel öğretmenlerden tarih ve matematik dersi aldı.
• 1870'li yıllarda tahrirat kâtipliği ve mal müdürlüğü yaptı.
• 1879'dan 1902'ye kadar Fatsa, Tirebolu, Kula gibi birçok kazada kaymakam olarak çalıştı.
• 1902'de Gördes Kaymakamı iken içkiye olan düşkünlüğü, yazdığı hicivler ve Jön Türklerle irtibat hâlinde olması gibi nedenlerle tutuklanarak İstanbul'a gönderildi.
• Bir yıl kadar hapis yattıktan sonra İzmir'e dönüp oradan da Mısır'a kaçtı.

Rind ü Zahid

Fuzuli'nin Farsça kaleme aldığı mensur eseri.
Eserde yer yer manzum parçalara da yer verilmiştir (75 rubai, 54 kıta...).
Zahit aklı, Rint ise gönlü temsil etmektedir.
Eserde ibadet edip yasaklardan uzak durarak Allah'a ulaşmayı amaçlayan zahit ile bunun ancak aşk ve samimiyetle mümkün olacağını savunan rint kavramları kişileştirilmiştir.
Eser genel olarak Zahit adındaki bir baba ile onun Rint adındaki oğlu arasındaki konuşma ve tartışmalardan oluşmaktadır.
Baba ile oğul arasındaki bu çatışma, bireyin (Rint'in) kendini bulma yolundaki ruhsal mücadelesini simgeler.

Gazavatname

• Gazavat, din uğruna yapılan savaş anlamına gelen "gaza" sözcüğünün çoğuludur.
• Gazavatname ise özellikle Osmanlılarda Hristiyan devletlere karşı yapılan savaşları konu alan eserlerin genel adıdır.
• Tek bir akın ya da savaş konu alınmışsa eser "gazaname" olarak anılır.

Divan Edebiyatı Çıkmış Soruların Çözümü

1. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? (2013)
A) Türk edebiyatındaki ilk şairler tezkiresi, Ali Şir Nevai’nin XV. yüzyılın sonlarına doğru Çağatay Türkçesiyle yazdığı Mecalisü’n Nefais’tir.
B) Garibname adlı büyük mesnevisiyle tanınan Âşık Paşa, devrinin önemli düşünürlerinden biridir.
C) Divan sahibi olan Ahmedî’nin en iyi bilinen eserlerinden biri de İskendername’dir.
D) Şeyhî’nin başlıca edebî eserleri; Hüsrev ü Şirin, Divan ve Harname’dir.
E) Gülşehrî’nin Çengname adlı eseri, hem dil hem de üslup yönünden devrinin önemli eserlerinden biridir.

Çözüm

Çengnâme, 15.yüzyıl divan şairi Ahmet Dai'nin eseridir. Gülşehri'nin öne çıkan eseri ise kısmen tercüme olan Mantıku't-Tayr'dır.

Cevap E

Koca Ragıp Paşa (1699-1763)

• Osmanlı devlet adamı, şair.
• 1699'da İstanbul'da doğan şairin asıl ismi Mehmet'tir.
• Mahlası "Ragıp" olsa da daha çok "Koca Ragıp Paşa" diye bilinir.
• Devlet adamlığı ve şairliğinin yanı sıra ilim, kültür ve imar faaliyetlerine verdiği önemle tanınmıştır.
• Kendi adına İstanbul'da bir kütüphane yaptırmış, bütün eserlerini de buraya bağışlamıştır.
• Nükteleri, hazırcevaplığı ve sohbetleri ile dikkat çeken biridir.
• 1763'te İstanbul'da ölmüştür.

Beng ü Bade

Fuzuli'nin alegorik eseri.
Beng, esrar; bade ise şarap anlamındadır.
444 beyitlik bir mesnevidir.
Türkçe yazılan eser, Safevi hükümdarı Şah İsmail'e sunulmuştur.
Eserin başında kısa birer tevhit, münacat, naat ve Hz. Ali methiyesinden sonra Şâh İsmail için söylenmiş bir methiye vardır.

Ol ki başlar zamânında bezm-i ferâğ
Pâdşehler başından eyler ayağ

Meclis-efrûz-ı bezmgâh-ı Halil
Cem’-i eyyâm-ı Şâh İsmail

Bu beyitlere göre Fuzulî, eserini Şah İsmail’in Şeybek Han’ı (Şeybani Han) mağlup edip kafatasından kadeh yaptırması olayından yani 1510’dan sonra kaleme almıştır.
Eserde Beng, Bâde, Boza, Rakı, Berş, Afyon, Nebiz, Kebap gibi içki ve yiyeceklere teşhis ve intak sanatlarıyla kişilik verilmiştir.

Divan Edebiyatı Karma Test 3

Her şeyden önce ilahî bir kaynağa dayandığı için sıradan bir aşk hikâyesi değildir. Bir bütün olarak değerlendirildiği zaman aile, çocuklar ve bunlar arasındaki münasebetler, aile idaresi, çocuk terbiyesi, toplumun çeşitli hâlleri, insan tipleri, devlet idaresi gibi konuların eserin temelini oluşturduğu görülür. Güzellik, aşk ve hasret ise hikâyeyi sürükleyen unsurlardır.

1. Aşağıdakilerin hangisinde parçada sözü edilen hikâye ve onu kaleme alan divan şairi doğru verilmiştir?
A) Ali Şir Nevai - Leyla ile Mecnun
B) Şeyhi - Harname
C) Şeyyad Hamza - Yusuf ile Zeliha

D) Fuzuli - Beng ü Bade
E) Nabi - Hayriye

Divan Sanatçıları Konu Testi 5

1. "Divan şiirinde sosyal eleştiri" üzerine bir araştırma yapsanız aşağıdaki şairlerden hangisine öncelik vermeniz daha doğru olur?

A) Necati Bey
B) Fuzuli
C) Bağdatlı Ruhi
D) Neşati
E) Sünbülzâde Vehbi

Divan Sanatçıları Konu Testi 4

Yalnız Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının en büyük şairlerinden biridir. Ataları Timur ve Timuroğullarının saraylarında görev yapmış asilzadelerdir. O da bu nedenle sarayda doğmuş ve Timurlu şehzadelerden Hüseyin Baykara'nın en yakın arkadaşı olmuştur. Yazdığı eserler, yetiştirdiği şairler ve desteklediği ilim hayatıyla Türkçeye büyük katkılar sağlamıştır.

1. Aşağıdakilerden hangisi parçada sözü edilen sanatçıya ait değildir?
A) Muhakemetü'l Lûgateyn
B) Mecalisün Nefais
C) Mizanül Evzan
D) Hayretü'l-Ebrar
E) Çengnâme

Pervane ile Mum

• Alegorik aşk hikayesi (şem ü pervane).
• Doğu edebiyatlarında âşık (seven) ile maşuk (sevilen) arasındaki ilişkiyi anlatmak için kullanılır.
• Farsça bir kelime olan "pervane", geceleri ışığın etrafında dönen küçük kelebektir. Işığa karşı koyamayan pervane, ateşin etrafında dönmeye başlar. Bir süre sonra da kanatlarının alev almasıyla ateşe düşüp yanar.
• Ateş kaynağı (mum / şem) ile bu böcek arasındaki ilişki zamanla sanatçılara esin kaynağı olmuştur.
• Eskiden en yaygın ışık kaynağı mum (şem) olduğu için, şairler mum etrafında delicesine dönen pervaneyi kendilerine/aşığa, mumu da sevgiliye benzetmiştir.
• Pervanenin kendini ateşe atarak varlığını yok etmesi, yerine göre ya beşeri aşkın ya da ilahi aşkın anlatımında kullanılmıştır.
• İlahi aşkta pervane, fenafillah makamına (Tasavvufun temel düşüncelerinden biridir. Arapça, Allah'ta fani olmak demektir. Kulun, Allah'ın zât ve sıfatında yok olmasıdır.) ulaşmaya çalışan tarikat ehlini temsil ederken şem (mum) de Tanrı'yı simgelemektedir. Mum ateşinde yok olmayı başaran pervane, ikilikten kurtularak birliğe erecektir (vahdetivücut).
• Bu alegorik aşk hikâyesi, tasavvufî yorumla ilk defa Hallâc-ı Mansûr tarafından kullanılmıştır.
• Zamanla bu sembollerden yola çıkarak "Şem ü Pervane" mesnevileri de yazılmıştır.

Örnek Beyitler

Dün gece meclisimiz yâr ile rindâne idi
Ben idüm sâgar idi şem idi pervâne idi (Baki)

(Dün gece toplantımız sevgili ile rindaneydi -dünyadan bihaber idik- Ben vardım, kadeh vardı, mum vardı, pervane vardı.)

Aşk odu evvel düşer maşuka andan âşıka

Şem'i gör kim yanmayınca yakmadı pervaneyi (Fuzuli)

(Aşk ateşi önce maşuka ondan da aşığa sıçrar; zira mum kendisi yanmadan pervaneyi yakmaz.)

Derd-i dil söyler zeban-ı hal ile her gah şem
Aşk tavrından eder pervaneyi agah şem (Hayali)

(Mum, her gece hal dili ile gönül derdini söyler ve bu tavrıyla pervaneyi de aşktan haberdar eder.)

Ezelden ebede yanayım ben senün içün
Ben şem‘ degülem ki yarım gice dükenem (Kadı Burhanettin)

(Ben senin için ezelden ebede yanayım, ben mum değilim ki yarım gecede tükeneyim.)

Cümle âşık yanar aşk âteşine yâr odına
Zâhir egerçi bunu şevkile pervâne yapar (Nigâri)

(Aşk ateşine, yâr ateşine tüm aşıklar yanar, görünen bu ise de bu işi zevk alarak sadece pervane yapar.)

Pervâneyi gör yârına hep varını verdi
Fehm eyle ki Rahmî budur âdâb-ı muhabbet (Harputlu Rahmi)

(Ey Rahmî! Pervaneye bak, sevgilisine tüm varını verdi; aşk adabı budur, anla.)

Ben yandım aşkın âteşine gice gündüz âh
Pervâne dahi gice yanar rûz u şeb degil (Leylâ Hanım)

(Şem, gece yakıldığı için pervane de sadece gece aşk ateşiyle yanar; âşık ise her an yanar.)

Halk Edebiyatından Örnekler

Hûb cemâlin görüp divâne oldum
Beni mecnûn etti sevdan efendim
Cemâlin şem’ine pervane oldum
Atarım kendimi nâra efendim (Erzurumlu Emrah)

(Güzel yüzün görüp deli oldum. Beni deli etti sevdan efendim. Güzel yüzünün aydınlığına / ışığına pervane oldum. Atarım kendimi ateşe efendim.)

Gönül aşk atına bineldenberi
Muhabbet menzilin alagelmiştir
Pervâne-veş şem’a yanaldanberi
Benzimiz sararıp solagelmiştir (Kâtibî)

Yüküm gamdır gam alırım satarım
Pervaneler gibi yanar tüterim
Kıyamette yakasını tutarım
Vermesin hoyrata güllerimizi (Karacaoğlan)

Bir adam hasmını utandıramaz
Elde külliyetli var olmayınca
Pervane şem’ini uyandıramaz
Başta sevda kalbde nâr olmayınca (Karacaoğlan)

Eğer miskin, eğer gedâ
Dosta canı eder fedâ
Pervaneler gibi od’a
Yanan yiğide aşk olsun (Kuloğlu)

(Eğer miskinsen ya da yoksul. Dosta canını feda eder. Pervaneler gibi ateşe yanan yiğide aşk olsun.)

Asıl sermayemiz bir avuç toprak
Aşinasın sen bu sırra sevdiğim
Pervane şem’inin nârına müştak
Bile bile yanar nâre sevdiğim (Seyranî)

(Asıl sermayemiz bir avuç topraktır, sen bu sırra aşinasın sevdiğim. Pervane mumun alevine tutkundur, bile bile yanar ateşe sevdiğim.)

Çıkmış Soru

---- gibi mesneviler, Divan edebiyatının manzum romanları gibi değerlendirilebilir. Divan şiirinin estetiği içinde, o şiirin sanat ve dünya görüşü ile yazılan bu aşk hikâyeleri, biçim bakımından bir şiir-hikâye değil, olsa olsa birer manzum roman niteliği gösterir.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? (2017)
A) Leyla vü Mecnun    B) Ferhad u Şirin    C) Sabr ü Sebat
D) Hüsn ü Aşk     E) Şem ü Pervane

İlgili Sayfa

👉 Divan Edebiyatı Ana Sayfa

Yararlanılan Kaynaklar

• Klasik Türk Şiirinde Şem ve Pervane Kullanımları, Derya Karaca
• Kelebeğin Ateşe Yolculuğu: Klasik Fars ve Türk Edebiyatında Şem ü Pervâne Mesnevileri Sadık Armutlu
• "Şem' ve Pervane"nin İçsel Yolculuğuna Dair Felsefi Bir Yaklaşım, H. Gamze Demirel
• Âşık Tarzı Türk Şiirinde Divan Şiiri Hayal ve Mazmunlarının Kullanılması, Yakup Poyraz

Divan Şiiri Nazım Türleri Test 1

I. Hz. Peygamber'in fiziki özellikleri
II. Şehzadelerin tahta çıkışı
III. Hz. Peygamber’in doğumu
IV. Allah’ın birliği ve yüceliği
1. Aşağıdaki nazım türlerinden hangisi yukarıda numaralanmış konuların herhangi biriyle ilişkilendirilemez?
A) Cülusiye
B) Mevlit
C) Tevhit
D) Hilye
E) Iydiyye

Nesip bölümünde at tasvirine yer verilen kasidelerdir. Bu kasidelerde hükümdar atının yürüyüşünden, çabukluğundan, hızından, renginden, kâkülünden, endamından söz edilir. Nefi'nin IV. Murat'ın atlarını övdüğü kasideler bu türün en meşhur olanlarıdır.
2. Yukarıda sözü edilen nazım türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rahşiye
B) Tehzil
C) Şehrengiz
D) Mersiye
E) Surname

Edebiyatta Hz. Muhammed’in sözlerinden kırk tanesini bir araya getiren eserlere — denir.
3. Yukarıda bırakılan boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Cülusiye
B) Hezliyat
C) Hamse
D) Hadis-i Erbain
E) Mersiye

Divan şiirinde ölen birinin ardından duyulan üzüntüyü dile getirmek ve o kişinin iyi taraflarını anlatmak üzere yazılan lirik şiirlerdir. İslamiyet öncesinde —, halk edebiyatında ise ağıt olarak bilinir.
4. Parçada bırakılan boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Sav
B) Sagu
C) Koşuk
D) Yuğ
E) Şölen

Arapçada "doğmak", "doğum zamanı" ve "doğum yeri" anlamına gelir. Bu üç anlam da Türkçede kullanılmıştır. Ancak bu sözcük söylendiğinde akla ilk önce Hz. Muhammed’in doğumu ve bunu anlatan eserler gelir.
5. Aşağıdakilerden hangisi parçada sözü edilen türde bir eser vermiştir?
A) Necati
B) Baki
C) Süleyman Çelebi
D) Nedim

E) Şeyh Galip

Hayretle anarım seni daima,
Hey koca filozof yaman adamsın!
Doktorsun, âlimsin, şairsin amma
Kimse diyemez ki aklı tamamsın
6. Orhan Seyfi Orhon'un Rıza Tevfik için yazdığı yukarıdaki dörtlük aşağıdaki nazım türlerinden hangisine örnek olabilir?
A) Şehrengiz
B) Nazire
C) Lugaz
D) Hicviye
E) Hilye

I. Siham-ı Kaza — Hiciv
II. Ahmediyye — Mevlit
III. Nehcü'l-Feradis — Kırk Hadis
IV. Mecalisün Nefais — Tezkire
V. Tazarruname — Naat
7. Yukarıda numaralanmış yerlerde verilen eser-tür eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) I   B) II   C) III   D) IV   E) V

8. Aşağıdaki beyitlerden hangisi bir kasidenin fahriye bölümünden alınmıştır?
A) Kılıcun üstün ola niteki tîg-i hûrşîd
Sâye-i saltanatunda ola âsûde cihân
B) Bahâr erdi yine düşdü letâfet gülsitân üzre
Yine oldu zemînin lutfu gâlib âsmân üzre
C) Duâ-yı devlet-i şâh-ı cihâna başla ey Bâkî
Hudâ pâyende kılsun tâc u taht-ı zıll-ı Yezdânı
D) İnce belüm ḳolunda bil dirsin
Dirsin ammâ yog ortada görinür
E) Benem zamânede ser-leşker-i sipâh-ı suhan
Benem zamânede erbâb-ı nazma ser-defter

9. Aşağıdaki beyitlerden hangisi ayraç içinde verilen nazım türüne örnek gösterilemez?
A) Ya lağımcı kazmasıdır ya sapandır ya çapa
Sen yürüdükçe dokunduğu yeri yırtar burun (hiciv)
B) Bi-hamdillâh şeref buldı yine mülk-i Süleymânî
Cülûs itdi saâdet tahtına İskender-i sânî (cülusiye)
C) Âmine hâtun Muhammed ânesi
Ol sadefden doğdu ol dür dânesi (mevlit)
D) Siyeh-i çeşm-i Huda-bin-i resul
Pek siyah idi latif ü makbul (hilye)
E) Diye-durur dil ü cân lâ ilâhe illallah
Toludur iki cihân lâ ilâhe illallah (Iydiyye)

Vatan çiğnedi geçti vatanın ağyârı
Merhamet kaldı sana iki cihan hünkarı
Gidiyor sevgili Kur'an'ını hıfz et bâri
Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini
Yoğ imiş kurtaracak bahtı kara mâderini
10. Yukarıda verilen dizeler aşağıdaki nazım türlerinden hangisine örnek olabilir?
A) Mersiye
B) Mevlit
C) Hiciv
D) Rahşiye
E) Surname

11. Aşağıdakilerden hangisi divan şiiri nazım türlerinden biri değildir?
A) Surname
B) Müseddes
C) Şehrengiz
D) Muamma
E) Hilye

I. Eskiden şairlerin sundukları kasideler karşılığında aldıkları para ya da hediye
II. Klişeleşmiş söz ve anlatım
III. Edebiyatta konusu Allah'a yakarış olan şiir
IV. Edebiyatta bir şiirin başka bir şair tarafından aynı ölçü ve kafiye ile yazılmış benzeri
12. Aşağıdakilerden hangisinin açıklaması yukarıda verilmemiştir?
A) Mazmun
B) Caize
C) Musarra
D) Münacat
E) Nazire

13. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) Hz. Peygamber'in fiziki özelliklerini içeren levhalara hilye denir.
B) Cülûsiyeler padişahların tahta çıkışlarının yıl dönümünü kutlamak için de yazılmıştır.
C) Mevlitler ele aldığı konular nedeniyle didaktik-lirik özellikler gösterir.
D) Şehrengizler şehzadelerin sünnet düğünleri ile hanım sultanların doğum ya da evlilik törenlerini konu alır.
E) Mersiye genellikle terkibibent şeklinde yazılır.

Şiirini methiye ve fahriyeye adayan şair; mağrur edası, yüksek düzeyde zekâsı ve hayal gücüyle klasik şiirin kendine özgü üslup sahibi olmayı başarmış birkaç şairinden biridir. Kendini övme ve mağrur bir eda, onun şiirlerinde taviz vermediği yönlerinin başında gelir. Şairin naat türünün en güzel örneklerinden biri olan "Sözüm Kasidesi" farklı üslubu ve muhtevasıyla onun kişilik özelliklerini bütünüyle aksettiren bir eserdir.
14. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nefi
B) Baki
C) Fuzuli
D) Süleyman Çelebi
E) Enderunlu Vasıf

15. Aşağıdakilerden hangisi Vesiletü'n-Necat adlı eser için söylenemez?
A) Mevlit türünün en ünlü eseridir.
B) Süleyman Çelebi tarafından yazılmıştır.
C) 14. yüzyıl eseridir.
D) Sade bir Türkçe ile yazılmıştır.
E) Eser adı “Kurtuluş Vesilesi" anlamına gelmektedir.

Olur sanma gamun rızk ile eksük
Büyük başın olur ağrısı büyük

Yalnız iş tutuban umma uzlık
Ki Tanrı'ya yaraşur yalnuzlık

16. İçerik özelliklerinden hareketle bu beyitlerin aşağıdaki türlerin hangisinden alındığı söylenebilir?
A) Methiye
B) Fahriye
C) Pendname
D) Surname
E) Hicviye

I. Bayram
II. At
III. Düğün
IV. Bilmece
17. Aşağıda verilen nazım türlerinden hangisi yukarıda numaralanmış sözcüklerden herhangi biriyle ilişkilendirilemez?
A) Muamma
B) Kıyafetname
C) Rahşiye
D) Iydiyye
E) Surname

Esas olarak günahkârlık ve pişmanlık duygularının dile getirildiği şiirlerdir. Bu tür şiirlerde Allah’ın bağışlayıcılığını ifade eden isim ve sıfatlarından sıkça söz edilir. Onun mağfiret sahibi oluşuna dair ayet ve hadisler telmih veya iktibas yoluyla zikredilerek af için bir dayanak aranır. Hz. Peygamber’in ümmetine şefaat edeceğinden hareketle Allah’ın günahkâr kullarını habibinin hürmetine bağışlaması istenir.
18. Parçada sözü edilen tür aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tevhit
B) Münacat
C) Naat
D) Mevlit
E) Iydiyye

Şefaat eylemezsen ben yanam nâr-ı cehennemde
Aman halüme rahm eyle ricadur ya Resulallah
19. Yukarıda verilen beyit aşağıdaki şiir türlerin hangisinden alınmış olabilir?
A) Naat
B) Münacat
C) Pendname
D) Şehrengiz
E) Tevhit

20. Türk edebiyatında bilinen ilk naat örneği aşağıdaki eserlerin hangisinde yer almaktadır?
A) Göktürk Kitabeleri
B) Divan-u Lugat'it Türk
C) Kutadgu Bilig
D) Divan-ı Hikmet
E) Atabetü'l Hakayık

👉 Testi pdf olarak indirmek için tıklayınız.

İlgili Sayfalar

👉 Konularına Göre Çıkmış Sorular

👉 TYT - AYT Konu Testleri

Cevaplar

1. E  2.A  3.D  4.B  5.C  6.D  7.E  8.E  9.E  10.A  11.B  12.C  13.D  14.A  15.C  16.C  17.B  18.B  19.A  20.C

Divan Sanatçıları Konu Testi 3

Sade dille yazdığı ve cinaslı kafiyelere yer verdiği tuyuğlarıyla tanınan —, kudretli bir şair olsa da daha çok bir devlet ve ilim adamı olarak şöhret kazanmıştır.

1. Parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Gülşehri
B) Hamdullah Hamdi
C) Kadı Burhanettin
D) Nedim
E) Şeyh Galip

I. Hiciv
II. Surnâme
III. Mevlit
IV. Mersiye
2. Aşağıdaki şairlerden hangisinin yukarıda numaralanmış nazım türlerinin herhangi birinden eseri yoktur?
A) Hayali Bey   B) Nabi   C) Baki   D) Süleyman Çelebi   E) Nefi

3. Aşağıdakilerden hangisinde verilen boşluğa ayraç içinde verilen sanatçı getirilemez?
A) Timurlu şehzadelerinden Hüseyin Baykara'nın en yakın arkadaşı olan — yalnız Çağatay edebiyatının değil bütün Türk edebiyatının en büyük şairlerinden biridir. (Ali Şir Nevai)
B) —, Beng-ü Bâde mesnevisini 1510 – 1514 yılları arasında Şah İsmail’e ithaf etmiştir. (Fuzuli)
C) Anadolu sahasındaki ilk şuara tezkiresini kaleme alan — divan sahibi bir şairdir. (Sehi Bey)
D) — Kanuni'nin Nahçıvan Seferi'ne giderken Şehzâde Mustafa'yı katlettirmesi üzerine yazdığı mersiye ile ünlüdür. (Taşlıcalı Yahya)
E) Bir kabahati nedeniyle Fatih'in hışmına uğrayan —, yazdığı Kerem Kasidesi sayesinde zindandan kurtulmuştur. (Ahmet Dai)

Bu alegorik eserde otuz kuş, kuşların padişahı Simurg'u bulmak üzere zahmetli bir yolculuğa çıkar. Kuşların geçtiği vadiler tasavvufi yolun makamlarıdır. Son vadiye ulaştıklarında ise artık karşılarında üzerinde cemâl-i ilahinin yansıdığı bir ayna vardır. Aynaya baktıklarında aslında kendi zatlarından başka bir şey olmayan Simurg'u görürler.
4. Parçada sözü edilen eser aşağıdaki divan sanatçılarından hangisine aittir?
A) Taşlıcalı Yahya
B) Gülşehri
C) Ahmet Paşa
D) Ahmet Dai
E) Nabi

17. yüzyıl divan şair ve yazarıdır. Süslü nesrin önemli isimlerinden biridir. Mensur hamsesi ile tanınır. Meşakku'l-Uşşak ve Nihalistan mensur hikâye geleneğinin önemli eserleridir. Eserlerinde şahsi gözlem ve deneyimlerinden yararlanmıştır. İki eser de modern hikâyeciliğin habercisi sayılabilecek tekniklere sahiptir. 
5. Parçada sözü edilen divan sanatçısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nergisi
B) Sinan Paşa
C) Mercimek Ahmet
D) Piri Reis
E) Seydi Ali Reis

17. yüzyılın önde gelen bilim insanlarındandır. 48 yıllık kısa yaşamı içerisinde tarih, coğrafya, biyografi, bibliyografya, otobiyografi gibi birçok konuda önemli eserler yazmıştır. 
6. Parçada sözü edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Evliya Çelebi
B) Nergisi
C) Katip Çelebi
D) Akif Paşa
E) Sinan Paşa

7. Aşağıdakilerin hangisinde sanatçının yaşadığı yüzyıl yanlış verilmiştir?
A) Mevlana — 14.yy.
B) Ali Şir Nevai — 15.yy.
C) Fuzuli — 16.yy.
D) Şeyh Galip — 18.yy.
E) Yenişehirli Avni — 19.yy.

Divan edebiyatının son büyük şairlerindendir. Asıl ismi Mehmet'tir. Tasavvufa gönül vermiş, Mevlevi şeyhi olmuştur. Şiir dilinde eskileri taklit etmeyi hoş görmemiş, kendine özgü bir üslup yaratmıştır. Bu üslup, Sebk-i Hindi akımının da etkilerini taşımaktadır.
8. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ali Şir Nevai
B) Nedim
C) Şeyh Galip
D) Leskofçalı Galip
E) Enderunlu Vasıf

Klasik Türk edebiyatında beş mesneviden oluşan külliyatlara hamse denir. Hamse yazan şairler de hamse-nüvis ya da sahib-i hamse olarak adlandırılır.
9. Aşağıdaki şairlerden hangisi hamse sahibi değildir?
A) Şeyhülislam Yahya
B) Ali Şir Nevai
C) Taşlıcalı Yahya
D) Nevizade Atai
E) Hamdullah Hamdi

İstanbul şairi olarak tanınmıştır. Divanı'nda hece vezniyle yazılmış iki koşmanın yer alması, şairin halk şiirine ilgisine işaret etmektedir. Dini konuları pek işlememiş, İstanbul Türkçesi ile yazdığı gazel, kaside ve şarkıları ile anılmıştır. Şarkı nazım biçimini sevdirmiş, kaside türünde de yenilikler yapmış ancak mesnevi yazmamıştır.
10. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aşık Paşa
B) Fuzuli
C) Taşlıcalı Yahya
D) Nedim
E) Baki

440 beyitlik bu küçük mesnevide, afyonla şarap karşılaştırılarak ve şarabın afyona üstün olduğu sonucuna varılır. Eserin başında kısa birer tevhit, münacat, naat ve Hz. Ali methiyesinden sonra Şâh İsmail için söylenmiş bir methiye vardır. Sonra hikâye kısmı gelir. Fuzuli, önce şarabın tarifini yapar. apar. Eserde içki ve yiyeceklere teşhis ve intak sanatlarıyla kişilik verilmiştir.
11. Aşağıdakilerden hangisi parçada sözü edilen sanatçıya ait değildir?
A) Rind ve Zâhid
B) Leyla ile Mecnun
C) Hadikatü's Süeda
D) Hayriyye
E) Şikayetname

Osmanlı Devleti’nin içte ve dışta çeşitli problemlerle uğraştığı; ülkenin sosyal, siyasal ve ekonomik sıkıntılar içinde bulunduğu bir dönemde yaşamıştır. Hem şiir hem de nesir türlerinde eser vermiştir. Divan şiirinde felsefi ve ahlaki anlatım biçimiyle öne çıkmıştır.
12. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ahmet Paşa
B) Baki
C) Nabi

D) Necati
E) Nedim

13. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi karşısında verilen nazım şekliyle ünlü değildir?
A) Kadı Burhanettin — tuyuğ
B) Baki — gazel
C) Nefi — kaside
D) Bağdatlı Ruhi — mesnevi
E) Azmizâde Haleti — rubai

Hicivleri yüzünden pek de sevilmeyen şair, kaside sahasında İran şairleriyle boy ölçüşecek derecede başarı göstermiştir. Şairliğiyle övünürken İran şairlerini geride bıraktığını ilan etmekten çekinmemiş, sözlerini bir iddia olarak bırakmayarak gerçekten başarılı ve üstün eserler ortaya koymuştur.
14. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bağdatlı Ruhi
B) Taşlıcalı Yahya
C) Nefi
D) Nevizâde Atai
E) Zati

Onun şiirinde hoşa gitmeyen bir kelime, çirkin bir ses bulmak mümkün değildir. Şiirlerinde Türkçeyi ustalıkla kullanmıştır. Yabancı kelimelerin çoğunlukta olduğu beyitlerinde bile temiz, kusursuz bir ahenk görülür. Divan geleneğine bağlı kalan şair, şiir alanında kendinden önce gelen Ahmet Paşa, Necati, Zati'nin çizgisi üzerine çıkarak onların başlattığı çığırı sürdürmüştür.
15. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ahmedi
B) Şeyhi
C) Ali Şir Nevai
D) Enderunlu Vasıf
E) Baki

Klasik Türk şiirinin kurucularından olup 14. yüzyılının en önemli şairlerinden biridir. Divanı dışındaki en önemli eseri İskender’in efsanevi hayatını anlatan, aynı zamanda ansiklopedik özellikleri de olan mesnevisidir. Eser, I. Bayezid’in oğlu Emir Süleyman’a sunulmuştur.
16. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hoca Dehhani
B) Aşık Paşa
C) Gülşehri
D) Ahmedi
E) Necati

I. Garipnâme
II. Harnâme
III. Şikayetname
IV. Siham-ı Kaza
17. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi yukarıda verilen eserlerden herhangi biriyle ilişkilendirilemez?
A) Aşık Paşa
B) Nefi
C) Şeyhi
D) Nabi
E) Fuzuli

Klasik Türk şiirine İstanbul Türkçesinin incelik ve yalınlığını getiren, halk söyleyişlerine, seviyeli bir argoya, deyim ve atasözlerine başvuran şair, Lâle Devri’nin edebî zevkine uygun bir anlatım tarzı oluşturmuştur. Şair, 18. asırda divan şiiri geleneğinin sadece devam ettiricisi değil, aynı zamanda bu şiir geleneğine mahallileşme ile yeni açılımlar getiren, bunu dil ve anlatımıyla olduğu kadar şiirinde kullandığı yerli hayat sahneleri, gelenekler, beşeri aşk teması ve şarkı nazım biçimiyle de kanıtlayan büyük bir şairdir.
18. Parçada sözü edilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Baki
B) Nedim

C) Şeyhülislam Yahya
D) Enderunlu Fazıl
E) Leskofçalı Galip

I. Sebk-i Hindi
II. Mahallileşme Akımı
III. Süslü Nesir
19. Aşağıda verilen divan sanatçılarından hangisi yukarıdakilerden biriyle ilişkilendirilemez?
A) Sinan Paşa
B) Şeyh Galip
C) Nedim
D) Evliya Çelebi
E) Enderunlu Vasıf

20. Aşağıdakilerden hangisinde bir yazar, kendisine ait olmayan bir yapıtla birlikte verilmiştir?
A) Şeyhi – Harname
B) Ahmet Paşa – Çarhname
C) Süleyman Çelebi – Vesiletü'n Necat
D) Ali Şir Nevaî – Muhakemetü'l Lügateyn
E) Sinan Paşa – Tazarruname

👉 Bu testi pdf olarak indirebilirsiniz.

Cevaplar

1.C  2.A  3.E  4.B  5.A  6.C  7.A  8.C  9.A  10.D  11.D  12.C  13.D  14.C  15.E  16.D  17.D  18.B  19.D  20.B

İlgili Sayfalar

👉 Divan Sanatçıları Konu Testi 1

👉 Divan Sanatçıları Konu Testi 2

👉 Divan Edebiyatı Çıkmış Sorular

Lugaz Nedir?

• Cevabı genelde bir nesne olan manzum bilmece.
• Lugaz (lügaz) bir çeşit söz oyunudur.
• Söyleyenin zekâsı ve dili kullanmadaki yeteneğini ortaya koyan bu türdeki şiirler eğlenceye dayalıdır.
• Genellikle aruzun "fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün" kalıbı ile yazılır.
• Az da olsa düzyazı şeklinde yazılmış lugazlar da vardır.
• Lugazlar, divanların son kısmında yer alır.
• İsimleri konu alan lugazlara "muamma" denir.
• Divan şiirinde ilk örnekleri 15. yüzyılda görülmüştür.
• Özellikle 18. yüzyılda çok rağbet görmüştür.
• Genellikle "kıta-i kebire" ya da kısa bir "mesnevi" şeklinde yazılır.
• Lugazlar; ol nedir kim, ol ne kim, ol ne şey kim gibi sorularla başlar. 
• Sonrasında adı gizlenen nesneyi buldurmak için onun bazı özellikleri sıralanır. 
• Sonunda genellikle onu çözecek kişi için övgü dolu bir ödülün bulunduğu bir veya iki beyit bulunur. Burada övgünün yanında lügazın cevabını bilemeyenler için yergi de bulunabilir.
• Kimi zaman ebced hesabından da yararlanılır. Bu durumda harflerin rakamsal karşılıkları kullanılarak sonuca ulaşılır.
• Genel olarak yalın bir dille yazılır.
• Divan edebiyatında Fuzuli, Bağdatlı Ruhi, Nabi, Şeyh Galip ve Nedim gibi önemli şairler de lugaz yazmıştır.

Lugaz Örnekleri
(Cevapları sayfanın sonundadır.)

I. Örnek

Ol nedür gel ey birâder vir haber
Karnı acıkdıkda nân ü guşt yer

Gerçi kim işitmez ammâ gûşı var
Ey birâder sanma kim mengûşı var

Mâderi sudur velî budur acîb
Su kaçar bundan dilâ budur garîb

Yine nev tarh eyledüm bu müşkili
Nermiyâ keşf idenün oldum kulı

Sözcükler

acıkdıkda: acıkınca
nân: ekmek
ü: ve bağlacı
guşt: et
guş: kulak
kim: ki bağlacı
menguş: küpe
mâder: anne
acib: hayret veren, şaşılacak şey
dilâ: ey gönül
nev: yeni
tarh: düzenlemek
müşkil (müşkül): zorluk, güçlük

II. Örnek

Ol nedür kim üç birâder her zamân
Birbiri ardınca olmışlar revân

Yılda bir kerre gelürler âleme
Makdemiyle kesb-i feyz eyler cihân

Kimseler görmiş degüldür yüzlerin
İsmi vardur cismi ammâ kim nihân

Birisi oldı havâya münkalib
Birisi âb içre tutdı âşiyân

Gördi bulmış her birisi yerlerin
Biri dahı eyledi hâki mekân

Serleri üç pâları beş anlarun
Kıl tefekkür eyledüm sana beyân

Sözcükler

revan: giden, akan
makdem: dönüp gelme
kesb-i feyz: bolluğa kavuşmak
kim: ki bağlacı
nihan: gizli
münkalib: dönen, dönmüş
âb: su
içre: içinde
âşiyân: yuva, ev, mesken
hâk: toprak
ser: baş, tepe, uç
pâ: ayak
anlarun: onların
tefekkür: düşünmek
beyân: açıklama, anlatma

III. Örnek

Nedür ol kim yapusı hâne hâne
İçinde tuḥfesi var dâne dâne

Açılmaz ḳapusı berkdür yapusı
Meger yıl yıl açıla yana yana

Sözcükler

hâne: bölük, göz, ev
tuhfe: hediye
dâne dâne: tane tane
berk: katı, sert

İlgili Sayfalar

👉 Divan Edebiyatı Ana Sayfa

👉 Muamma Nedir?

Yararlanılan Kaynaklar

• Nermî ve Bazı Lügazlarının Çözümü Üzerine, Ahmet Alkan
• Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İskender Pala

👉 Cevaplar: tencere, cemre (İlkbaharda suya, yere, havaya düştüğü söylenen sıcaklık.), fıstık

Divan Şiiri Karma Test 2

(I) Klasik Türk edebiyatı; Osmanlı İmparatorluğu’nun coğrafyasında 13. yüzyıldan 18. yüzyılın ikinci yarısına kadar süren, (II) Osmanlı sarayında ve medrese çevresinde gelişen, (III) konularını daha çok İslami kültürden, (IV) edebî şekillerini Fars edebiyatından alan, (V) Arapça-Farsça sözcük ve tamlamalarla dolu karma bir dilin kullanıldığı bir edebiyattır.

1. Parçada numaralanmış yerlerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) I      B) II    C) III    D) IV    E) V

Divan edebiyatı her ne kadar Arap ve Fars edebiyatlarının etkisiyle gelişmiş ve bu kültürlerin ortak değerlerini işlemişse de Osmanlı coğrafyasının tarihî, toplumsal ve kültürel özelliklerinden yoksun bir edebiyat değildir. Geliştiği toplumun gerçeklerini, sosyal olaylarını, sorunlarını, kültürel değerlerini kimi zaman realist kimi zaman romantik bir biçimde mutlaka yansıtmıştır.
2. Aşağıdakilerden hangisi parçadaki düşünceyi desteklemek için örnek gösterilemez?
A) Şimdi at arpa diyü can virür
Evvel ata virürdi can arpa
B) Dünya talebiyle kimisi halkın emekte
Kimi oturup zevk ile dünyayı yemekte
C) Pilav ardınca sufiler dilerler
Börekle baklavalar tava tava
D) Dünyaya bu telâş nedir ey esir-i nefs
Rahat bulur mu avrat alan avrat üstüne
E) O sözü yazmış idim kalmış öbür entaride
Vaadiniz bûse mi vuslat mı efendim ne idi

Divan Şiiri Nazım Şekilleri Konu Testi 3

I. Hz. Muhammet'in hayatını anlatan mensur ya da manzum eser.
II. Hz. Muhammet'in kırk hadisi ile bu hadislerin açıklayıcı bilgilerinden oluşan eser.
III. Divan şiirinde Hz. Muhammet'i övmek, ona yalvarıp şefaat dilemek amacıyla yazılan şiirler.
IV. Peygamberler ile dört büyük halifenin iç ve dış güzellikleri ile örnek davranışlarını anlatan eserler.
1. Aşağıdakilerden hangisinin açıklaması yukarıda verilmemiştir?
A) Hilye    B) Naat    C) Siyer    D) Münacat     E) Hadis-i erbain

Tezkire

• Klasik edebiyatta önemli kişilerin hayatı hakkında kısa bilgiler içeren çalışmaların genel adıdır.
• Tezkirelerin önemli bir kısmını şuara tezkireleri oluşturur. Şuara, "şair" sözcüğünün çoğuludur. Şuara tezkirelerinde daha çok, divan şairleri anlatılır.
• Şuara tezkirelerinde divan şairlerinin hayatı (doğum yeri, mahlası, mesleği ya da resmî görevi, hayatındaki önemli değişiklikler, ölümü, mezarının bulunduğu yer...), sanat anlayışı ve şiirlerinden örnekler verilir.
• Bunun yanında, eserin yazıldığı dönem hakkında ipuçları veren cümleler, tezkirelerin önemli yönlerinden biridir. 
• Tezkireler, edebiyat tarihi için birinci elden kaynaktır.
• Bu tür eserler bir anlamda eski edebiyatımızın biyografi ve antolojilerdir.

Divan Sanatçıları Konu Testi 2

I. Tazarruname – Sinan Paşa

II. Heşt Behişt – Sehi Bey
III. Keşfü’z Zünun – Seydi Ali Reis
IV. Mirat-ül Memalik – Katip Çelebi
V. Tevarih-i Âli Osman – Âşık Paşazâde
1. Verilen eser - yazar eşleştirmesinde hangi iki yazarın yeri değiştirilirse yanlışlık düzeltilmiş olur?
A) I – II   B) III – IV   C) IV – V   D) II – III    E) I – V

Kabusname, Keykavus bin İskender'in 1082 yılında yazdığı mensur bir eserdir. Nasihatname-siyasetname türündeki eser kırk dört bölümden oluşmaktadır. Türkçeye birçok kez çevrilen Kabusname, hayatın her alanında kullanılabilecek birtakım bilgiler içermektedir.
2. Aşağıdakilerden hangisi sözü edilen eseri Türkçeye çeviren sanatçılardan biridir?
A) Şeyhi 
B) Nergisi 
C) Ali Şir Nevai 
D) Mercimek Ahmet 
E) Ahmedi