31 Mayıs 2018 Perşembe

Tehzil

  • Ünlü bir şiirin mizah maksadıyla yazılan benzeri.
  • Nazirenin farklı bir türüdür. 
  • Tehzil, "hezl" adıyla da bilinir. Ancak hezl ya da hezliyât divan edebiyatında gülmece ve alay maksadıyla, edep dairesi içinde yazılmış eserlerin tamamını karşılayan genel bir terimdir.
  • Tehzil yoluyla kişiler ya da günlük olaylar mizahi yoldan eleştirilir.
  • Hicivde olduğu gibi eleştiriye ve abartmaya yer verilse de tehzîlde amaç incitmek değildir. Tehzil, bu özelliğiyle hicivden ayrılır.
  • Tehzil için nükte esastır. Mizahi açıdan pek olgunlaşmamış bir tehzil bayağı ve soğuk düşer.
  • Daha çok ünlü gazel ve kasideler değiştirilerek yapılır.
  • Tehzilde nükte ve incelik esas olmakla beraber bazen kaba saba ifadelerin yer verildiği hakaret içeren örnekler de görülür.
  • Sadece manzum eserler değil mensur eserler de tehzil edilmiştir.
  • Divan edebiyatında Mürekkepçi Havayî ve Sürûrî hezliyâtlarıyla tanınmıştır.
  • Tehzil, Cumhuriyet döneminde altın devri yaşamıştır. Bu dönemde Fazıl Ahmet Aykaç (ö.1967) ve Halil Nihat Boztepe (ö.1949) tehzilleriyle ün kazanmış şairlerdir.
Örnekler
Nefî’nin; 
Edirne şehri mi bu yâ gülşen-i Me’vâ mıdır
Anda kasr-ı padişâhî cennet-i a’lâ mıdır 
beyti ile başlayan ve Edirne'nin güzelliklerinden bahseden kasidesini Fazıl Ahmet Aykaç, tehzîl ederek dikkatleri İstanbul'un sorunları üzerine çeker:
Bu İstanbul şehri mi yâ bir büyük tarla mıdır
Anda halkın kârı dâim boş yere kavga mıdır
Var mıdır tozla çamurla dolmamış hiçbir sokak
Yoksa bir yağmur yağınca hepsi nehr-âsâ mıdır
Fuzuli'nin;
Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlare su
Kim bu denli tutuşan odlare kılmaz çare su
beyti ile başlayan kasidesine Orhan Seyfi Orhon bir tehzil yazmıştır. Orhon'un İstanbul'un su sorununa göndermeler yaptığı tehzilden bazı beyitler şöyledir:
Saçma ey Terkos gölünden tozlanan yollara su
Kim bu denlü tozlanan yollara kılmaz çâre su
Âb-ı lütfun çeşme-i vaslında ancak katredir
Çıkmıyor bir türlü zira istenen miktâre su 
Kimseler bilmez hakikî menbaın mahiyetin
Gerçi birçok ism alıp gelmektedir bâzâre su
Tamtakır bak cümle sarnıçlar susuz kalmış Ada
Vermemek caiz midir hiç böyle gülzâre su
Nedim'in; 
Tahammül mülkünü yıktın Hülâgu Hân mısın kâfir
Aman dünyayı yaktın âteş-i sûzân mısın kâfir 
beyti ile başlayan gazele, Hüseyin Kami tarafından Hüseyin Cahit Yalçın hakkında aşağıda verilen beyit ile başlayan bir tehzîl yazılır: 
Siyaset mülkünü yıktın Ohannes Hân mısın kâfir
Bütün âhrârı kızdırdın kızıl sultan mısın kâfir
İlgili Sayfalar
Nazire 
Hezliyât 
Yararlanılan Kaynaklar
Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İskender Pala
Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Cem Dilçin
Yeni Türk Edebiyatında Tehzil, Ali Şükrü Çoruk

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.