3 Aralık 2019 Salı

Sıfatlarda Yapı

Her sözcük türünde olduğu gibi sıfatlar da yapılarına göre üçe ayrılır:
1. Basit Sıfatlar
2. Türemiş Sıfatlar
3. Birleşik Sıfatlar
Basit Sıfatlar: Yapım eki almayan veya birleşik olmayan sözcüklerdir: kara yazı, çirkin sözler, iri güller, bol para...
Türemiş Sıfatlar: Yapım ekleriyle kurulmuş sıfatlardır. Türemiş sıfatlar, ad ve eylem kök ve gövdelerine yapım eki getirilerek kurulur: bilgili adam, tatsız şerbet, inatçı çocuk, dünkü maç, içten söz, korkak adam, çürük diş, evcil hayvan, çalışkan öğrenci, durgun su, ikiz kardeş, üçüncü sınıf...
Uyarı: Cümlede hem yan cümlecik kurup hem de cümlede sıfat görevi yapabilen sıfat-fiillerin hepsi türemiş sözcüktür. Bütün fiilimsi ekleri fiilden isim yapan yapım ekidir: görünen köy, okumuş adam, geçmiş mesele, geçer akçe, atılacak adımlar, eli öpülesi kadın, tanıdık sima...
Birleşik Sıfatlar: İki ya da daha çok sözcüğün birleşmesinden oluşan sıfatlardır. Birleşik sıfatlar yapılışları bakımından ikiye ayrılır:
a) Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar
b) Kurallı Birleşik Sıfatlar
a) Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar: Birden fazla sözcüğün anlamca ve biçimce kaynaşıp birleşmesiyle oluşan sıfatlardır: 
açıkgöz kadın
Palabıyık Remzi
Cingöz Recai
boşboğaz adam
birtakım insanlar
başıboş hayvan
soğukkanlı kadın
b) Kurallı Birleşik Sıfatlar: Belli kurallara bağlı kalınarak oluşturulan sıfatlardır. Bu sıfatlar aşağıda verilen kurallara göre kurulur: 
  • Sıfat tamlamalarının sonuna -li (-siz) eki getirilerek yapılır: 
kısa saçlı çocuk
yüksek duvarlı bahçe
beş parasız adam
  • Sıfat tamlamalarında adla sıfatın yeri değiştirilerek ada bir uygun bir iyelik eki  getirilerek yapılır:

    yıkık duvar ⟶ duvarı yıkık bahçe
    ağır uyku ⟶ uykusu ağır insan
    geniş balkon ⟶ balkonu geniş ev
    tüten baca ⟶ bacası tüten ev
  • Asıl sayı sıfatlarıyla kurulmuş sıfat tamlamalarına -lik eki getirilerek kurulur: 
kırk yıllık dostum
iki günlük tatil
bir aylık ihtiyaç
üç günlük bebek
  • İkilemelere -li (-siz) eki getirilerek kurulur:
akıllı uslu çocuk
evli barklı adam
derli toplu ev
evsiz barksız insanlar
tatsız tuzsuz yemek
  • Renk isimleri sıfatlarla ek almadan birleşerek birleşik sıfat olur:
açık mavi elbise
koyu siyah saçlar
  • Kimi isim tamlamaları sıfat görevinde kullanılabilir:
deniz mavisi gözler
başımın tacı annem
saman sarısı saçlar
dünya tatlısı torunum
İlgili Sayfalar

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.