Bir Güzel Sevdim

Gazel

Bir güzel sevdim kılıcından demâdem kan akar — a
Gûyiyâ bir cûydan berg-i gül-i handân akar — a

Gözlerim gördükde yârı kanlı yaş eyler revân — b
Cûylar evvel bahâr olsa eder tuğyân akar — a

Bir ışıkdır şem'i bezm-ârâ diyâr-ı Şâm'da — c
Cezbe-i dîdârına pervâneden kurbân akar — a

Çeşme-i Hayvân akaldan Hızra verdiyse hayât — d
Şâh elinden zü'l-hayât olanlara ihsân akar — a

Aldı gitdi penbe-i dâğım Hayâlî seyl-i eşk — e
Gûyiyâ bir cûydan berg i gül-i handân akar — a

Hayali

Günümüz Türkçesi / Açıklamalar

I. Beyit

Bir güzel sevdim kılıcından demâdem kan akar
Gûyiyâ bir cûydan berg-i gül-i handân akar

Günümüz Türkçesi: Bir güzel sevdim, kılıcından sürekli kan akar. Sanki bir dereden gül yaprakları akar.

Açıklama: Bir güzellik unsuru olan gamze (süzgün bakış), âşık üzerindeki yaralayıcı ve derinlikli etkisinden dolayı kılıçla sıkça ilişkilendirilmiştir. Sevgilinin bakışları; âşığın kanını döken, onu yaralayan bir kılıçtır. Bu "kan" her şeye rağmen sanki dere üzerinde süzülen bir gül yaprağıdır. 

Sözcükler

demâdem: sık sık, her vakit
guyiya: güya, sanki
cuy: akarsu, nehir, dere
berg: yaprak
gül-i handan: açılmış gül

II. Beyit

Gözlerim gördükde yârı kanlı yaş eyler revân
Cûylar evvel bahâr olsa eder tuğyân akar

Günümüz Türkçesi: Gözlerim yâri gördükçe kanlı yaşlar akıtır, (gözyaşlarım da) bahar başında coşan dereler gibi taşıp akar.

Açıklama: Âşık, sevgiliyi görebilse de aşkına karşılık bulamadığı için kanlı gözyaşları dökmektedir. Şiirde âşığın döktüğü gözyaşları, baharda eriyen kar sularının taşmasına benzetilmiştir.

Sözcükler

revan: giden, akan
tuğyan: su baskını

III. Beyit

Bir ışıkdır şem'i bezm-ârâ diyâr-ı Şâm'da
Cezbe-i dîdârına pervâneden kurbân akar

Günümüz Türkçesi: Sevgili, Şam diyarında (karanlıklar diyarında) sohbet meclislerini süsleyen bir mum ışığıdır. Onun güzelliğinin cazibesine kapılan âşık da pervane misali kendini kurban eder.

Açıklamalar:

1. Sevgilinin güzelliği hem ışık hem de cezbe kaynağıdır. 

2. Şam bölgesi ve şehri, divan şiirinde adı en çok anılan coğrafi mekânlardan biridir. "şam" sözcüğünün aynı zamanda akşam, karanlık gibi anlamlar içermesi şairlerin bu sözcüğü yaygın olarak tevriyeli kullanmalarına sebep olmuştur. 

3. Farsça bir kelime olan "pervane", geceleri ışığın etrafında dönen küçük kelebektir. Bu küçük kelebek, divan şiirinde aşığı sembolize eder. Işığa (muma) karşı koyamayan pervane, ateşin (maşuk, sevilen) etrafında dönmeye başlar. Bir süre sonra da kanatlarının alev almasıyla ateşe düşüp yanar.

Sözcükler

bezm-ârâ: meclisi süsleyen, şenlendiren

şam / Şam: akşam, karanlık; Osmanlılar zamanında Şam-ı Şerif adıyla anılan tarihî şehir. Suriye'nin başkenti.
cezbe: Coşup kendinden geçme
kurban: Bir amaç uğrunda feda olma.
şem: mum, ışık
didar: yüz, çehre

IV. Beyit

Çeşme-i Hayvân akaldan Hızra verdiyse hayât
Şâh elinden zü'l-hayât olanlara ihsân akar

Günümüz Türkçesi: Ölümsüzlük suyu, Hızır'a verdiyse hayat (kim bilir) Şah elinden ölümsüzlüğe ulaşanlara (ne) bağışlar akar.

Açıklamalar: 

1. "Şah" burada sevgilidir; onun hükümranlığı âşığın gönül tahtında sürer. 

2. Hızır, ölümsüzlüğe abıhayat ile kavuşmuştur ancak asıl ölümsüzlük ve hayat bağışı, sultanın (sevgilinin) elinden gelen ihsandır. Âşık için sevgilinin lütfu her şeyden daha değerlidir.
3. Sevgili, şiirde hem yaralayıcı (kılıç, kan, gözyaşı) hem de hayat verici (ışık, ihsan, abıhayat) olarak tasvir edilmiş. 

4. Âşık, sevgilinin hükmü altında hem acı çeker hem de onun lütfuyla ölümsüzleşir.

Sözcükler

çeşme-i hayvân: abıhayat, ölümsüzlük suyu. İslam mitolojisine göre Hızır’ın içip ölümsüz olduğu kaynak.
akaldan: akarak
Hızır: abıhayatı içerek ölümsüzlüğe kavuşan veli
zü’l-hayât: hayat sahibi, ölümsüzlük sahibi
ihsan: lütuf, bağışlama, bağışta bulunma

V. Beyit

Aldı gitdi penbe-i dâğım Hayâlî seyl-i eşk
Gûyiyâ bir cûydan berg i gül-i handân akar

Günümüz Türkçesi: Hayali, senin gözyaşı selin (gönül) yaralarının pamuğunu aldı gitti. Sanki bir dereden gül yaprakları akar gibi.

Açıklama: Bu beyitte âşık, gözyaşının şiddetini ve gönül yarasının derinliğini anlatırken aynı zamanda estetik bir tablo çiziyor. Gözyaşı seli, pamuk parçasını sürüklerken şairin zihninde bu görüntü bir dere üzerinde süzülen gül yaprağına dönüşüyor. Böylece acı ve güzellik aynı anda tasvir ediliyor.

Sözcükler

penbe-i dâğ: Yara pamuğu. Âşıkların gönül yarasına konulan pamuk.
seyl-i eşk: gözyaşı seli.
cûy: dere, akarsu.
berg: yaprak
gül-i handân: açılmış gül

İlgili Sayfalar

👉 Hayali

👉 Divan Şiiri Örnekleri

Konu Anlatımı İndir 👇