Akif Bey

Namık Kemal

Namık Kemal’in Magosa’da sürgünde iken yazdığı oyunlardan biridir.
İçinde ayrıntılı deniz tasvirleri bulunan eser, Türk edebiyatının denizle ilk temasıdır.
Beş perdeden oluşan eser, ilk kez 1874'te yayımlanmıştır. 

Sanatçının diğer eserleri gibi bu eser de romantizm etkisindedir.
Eser, vatan için canını hiçe sayan bir kocaya bile ihanet edebilecek yapıdaki bir kadının aile ve toplum hayatında oynadığı yıkıcı rolü işlemektedir.

Toplumsal yozlaşma ile ihanetin öne çıktığı eserde kahramanlık ruhu ile vatan sevgisine de yer verilmiştir.

Eserin başkahramanı olan Akif Bey, vatansever bir deniz subayıdır. 

Eşi Dilrüba ise romantik aşka inanmayan ve Akif’ten önce çok sayıda erkeği çeşitli oyunlarla birbirine düşürüp kendisine esir etmiş bir tiptir.
Namık Kemal, Gülnihal ve Celalettin Harzemşah adlı oyunlarında olduğu gibi bu eserinde de hece ölçüsüyle yazdığı manzum parçalara yer vermiştir. Sanatçının bu parçalarda halk edebiyatının dil ve üslubuna sadık kaldığı görülür.

Kişiler

Akif Bey — Gemi reisi
Süleyman Kaptan — Akif Bey’in babası, eski bir denizci

Esat Bey — Katip
Şahin Bey — Çürüksu ahalisinden
Selim Bey — Ahaliden
Halim Efendi — Ahaliden
Dilrüba Hanım — Akif Bey’in eşi
Kamer — Dilrüba Hanım’ın cariyesi
Süfyan — Kayıkçı
Nikoli — Meyhaneci
Uşaklar, Ahali, Çalgı

Özet

Olaylar, Kırım Savaşı sırasında Karadeniz kıyısındaki bir kentte (Çürüksu) geçmektedir. Akif Bey, vatansever bir deniz subayıdır. Osmanlının savaş gemilerinden birine görevlendirildiği için hazırlık yapmaktadır. Vatan uğruna savaşacağı için gururlu olsa da yedi ay önce evlendiği eşi Dilrüba'dan ayrılacağı için üzgündür. 

Akif Bey, göreve gitmeden önce yakın arkadaşı Şahin Bey'e iki zarf uzatır. Şehit düşerse bu zarfları babası Süleyman Kaptan'a ulaştırmasını ister. Zarfın birinde malı mülküyle ilgili hesap ve senetler, diğerinde ise babasına hitaben yazdığı bir mektup vardır.
Akif Bey, görevden dönemezse babasından yapmasını istediği üç şey şudur: ardından gözyaşı dökülmemesi, kardeşinin de vatan uğruna savaşması ve dul kalan eşinin mağdur olmaması için İstanbul’a götürülüp tüm ihtiyaçlarının karşılanması.
Şahin Bey ise başından beri Dilrüba'ya güvenmemektedir. Akif Bey, yakın arkadaşının tüm uyarılarına rağmen eşiyle ilgili gerçekleri görmek istemez. Dul bir kadın olarak evlendiği Dilrüba'yı her şeyden çok sever ancak duygularının karşılığı yoktur. 

Dilrüba, Akif Bey’e karşı hiçbir şey hissetmemesine rağmen, ona karşı gönül okşayıcı sözler söylemekten geri durmaz. Genç deniz subayının göreve giderken eşine söyledikleri ise onun vatan sevgisini göstermesi açısından kayda değerdir:

"Ben kavgaya gidiyorum, ben devletimin hizmetine gidiyorum. Beni sever misin? Benim muhabbetime layık olmak ister misin? Arkamdan ağlamayacaksın; benim için kederinden bir daha yaş dökmeyecek, bilakis iftihar edeceksin. Bey’im insandır, Bey’im milletine hizmet ediyor, Bey’im vatanının düşmanlarına karşı duruyor” diye sevineceksin."

Hafifmeşrep bir kadın olan Dilrüba ise hiç ısınamadığı kocasının bu hâllerine için için gülüp alay etmektedir. Aylardır kocasına âşık rolü yapan genç kadın, kocasını göreve uğurlayıp hemen ardından bir düğüne gidecektir.

Kısa bir süre sonra Akif'in Sinop'ta şehit düştüğü haberi gelir. Süleyman Kaptan da oğlunun vasiyetini yerine getirmek üzere Çürüksu’ya gelir. Dilrüba le karşılaşınca ne yapacağını bilemez çünkü karşısında Akif'in anlattığı kadın yoktur. Süleyman Kaptan'ı tersleyen Dilrüba, yakın zamanda kente gelen bir kâtiple (Esat Bey) nikâhlandığını açıklar.
Şahin Bey ise Akif'in öldüğüne dair şahitlik yapan kişilerin sözüne inanmaz. Yakın bir tanıdığından Akif’in yaşadığına dair bir duyum aldığını söyler. Ona göre tüm bunlar Dilrüba'nın oynadığı bir oyundur.
Şahin, Dilrüba'nın yeni eşi Esat'ı da tanımaktadır. Hatta Esat, kendisini düğüne davet eder. Şahin, tıpkı Dilrüba hakkında Akif'i uyardığı gibi Esat'ı da uyarmak ister. Ancak Esat da Akif gibi duyduklarına inanmak istemez.

Üçüncü perde Esat le Dilrüba’nın düğün gecesiyle başlar. Akif’in yakın arkadaşları da düğündedir, aralarındaki konuşmalar sonucu Dilrüba’nın zamanında onlara da yakınlık gösterdiği anlaşılır. 

Bu arada her şeyden habersiz olan Akif Bey çıkagelir. Evindeki eğlence karşısında şaşkındır. Şahin ise arkadaşını evden uzaklaştırmaya çalışır. Bu arada babası Süleyman Kaptan da gelir. Akif, babasına denizdeki savaştan ve onu boğulmaktan kurtaran genç subaydan bahseder. Dilrüba’yı sorduğunda ise çevresindekilerin sessizliğine anlam veremez.
Herkesin Akif'e anlatmaktan korktuğu gerçeği ise babası söyler. Bunun üzerine Akif Bey, Dilrüba ile yüzleşmek ister. Dilrüba ise kendini haklı göstermeye çalıştığı birtakım açıklamalar yapmaya çalışır. Akif Bey, eşini boşar. Esat, yaşananlar karşısında şaşkın olsa da Dilrüba'dan vazgeçmez.

Akif, meyhanede tanıştığı yalancı şahitlerden birini konuşturarak Dilrüba’nın oyununu açığa çıkarır. Buna rağmen Dilrüba'yı hâlâ sevmektedir. Yaşadıklarını kaldıramayıp kendini içkiye verir. Babası ve Şahin Bey, bir süre haber alamadıkları Akif'i meyhanede sızmış hâlde bulur. Süleyman Kaptan, hâlinden şüphelendiği oğlunun bir delilik yapacağından korkar. İşin önünü almak için düğün evine dönmeye karar verse de Akif ondan önce davranır. Elinde silahıyla bir süre eski karısını izler.

Dilrüba ise Akif’in gerçekleri öğrendiğini haber alsa da pek endişelenmez. Aslında o, Esat’ı da sevmemektedir. Onu da Akif'e yaptığı gibi güzel sözlerle kandırmaktadır. Bu sırada Akif, kapıyı tekmeleyerek odaya girer. Koynundan bir bıçak çıkaran Esat, Dilrüba'yı korumaya çalışır.
Akif’in Dilrüba’yı hedef alarak attığı kurşun Esat’ı yaralar. İkili arasında boğuşma yaşanır. Esat’ın bıçağı hem kendisinin hem de Akif’in ölümüne neden olacaktır.
Son sahne Süleyman Bey’in girişiyle başlar. Dilrüba, yaşananlar karşısında kendi canının derdine düşüp Süleyman Kaptan'a yalvarır. Acılı baba ise zehirli bir yılana benzettiği Dilrüba’yı öldürerek oğlunun intikamını alır.

İlgili Sayfalar

👉 Namık Kemal

👉 Eser Özetleri

Yararlanılan Kaynak

Akif Bey, Namık Kemal, Anadolu Üniversitesi Yayınları