Yeri Göğü İns ü Cinni Yarattın

Şathiye

1.

Yeri, göğü, ins ü cinni yarattın
Sen ey mimar başı eyvancı mısın
Ayı, günü, çarhı, burcu var ettin
Ey, mekân sahibi rahşancı mısın

2.

Denizleri yarattın sen kapaksız
Suları yürüttün elsiz, ayaksız
Yerleri temelsiz, göğü direksiz
Durdurursun acep iskâncı mısın

3.

Kullanırsın kanatsızca rüzgârı
Kürekle mi yaptın sen bu dağları
Ne yapıp da öldürürsün sağları
Can verip alırsın sen cancı mısın

4.

Sekiz cennet yaptın sen âdem için
Adın büyük bağışla anın suçun
Adem'i cennetten çıkardın niçin
Buğday nene lazım harmancı mısın

5.

Bir iken bin ettin kendi adını
Görmedim sen gibi iş üstadını
Yaşartırsın kurutursun odunu
Sen bahçıvan mısın ormancı mısın

6.

Cibril'e perde altında söylersin
İnip Beytullah'tan kendin dinlersin
Bu ateş-i cehennemi neylersin
Hamamın mı vardır külhancı mısın

7.

Hafâya çekilip seyrana durdun
Aklı yetmezlerin aklını vurdun
Kıldan ince köprü yaptın da kurdun
Akar suyun mu var bostancı mısın

8.

Bu kışlara bedel bu yazı yaptın
Evvel bahara karşı güzü yaptın
Mizanı iki göze terazi yaptın
Bakkal mısın yoksa dükkâncı mısın

9.

Kazanlarda katranların kaynarmış
Yer altında balıkların oynarmış
On bu dünya kadar ejderhan varmış
Şerbet mi satarsın yılancı mısın

10.

Esirci misin koydun cehenneme
Arap hoca mısın okur yazarsın kitap
Aslın kâtip midir görürsün hesap
İntisabın mı var, yok hancı mısın

11.

Yüz bin tamun olsa korkmam birinden
Rahman ismi nazil değil mi senden
Gaffar-ı zebunum demedin mi sen
Affet günahımı yalancı mısın

12.

Beni affeylesen düşer mi şandan
Şahlar bile geçer böyle isyandan
Ne dökülür ne eksilir haznenden
Affetsen olmaz mı noksancı mısın

13.

Şanına düşer mi noksan görürsün
Her gönülde oturursun yürürsün
Bunca canı alıp gene verirsin
Götürüp getiren kervancı mısın

14.

Bilirsin ben kulum sen sultanımsın
Kalpte zikrim dilde tercemanımsın
Sen benim canımdan can mihmanımsın
Gönlümün yarısı yabancı mısın

15.

Belî delil eyler kendin söylersin
İçerden Azmi'yi pazar eylersin
Yücelerden yüce seyran eylersin
İşin seyran kendin seyrancı mısın

Azmi Baba

Sözcükler / Açıklamalar

1. Dörtlük

ins-ü cinn: insanlar ve cinler
eyvan: üç tarafı kapalı, bir tarafı genellikle avluya açık geleneksel mekân
eyvancı: eyvan ustası, mekân kurucu
çarh: felek, gök
rahşancı: ışığı, gökyüzünü yaratan, parıldatan, parlaklık veren

2. Dörtlük

iskâncı: kainatı yerleştiren, düzene koyan

4. Dörtlük

Sekiz cennet (heşt behişt): İslam inancına göre ibadetlerin ve ahlaki derecelerin karşılığı olarak belirlenen cennet tabakaları.
anın suçun: onun suçunu
Buğday nene lazım: Hz. Adem ve Havva'nın yaklaşmaması gereken meyve, Yahudi ve Hristiyan geleneklerinde "elma" veya "incir" olarak tasvir edilirken İslam tefsir geleneğiyle Türk halk kültüründe çoğunlukla "buğday" olarak kabul görmüştür.

6. Dörtlük

Cibril: Cebrail
Beytullah: Allah'ın evi, Kâbe
külhan: Hamamları ısıtan, hamamın altında bulunan kapalı ve geniş ocak

7. Dörtlük

hafa: gizli şey, sır
seyrana durmak: keyifle izlemek, seyretmek
kıldan ince köprü: İslam inancına göre mahşer günü üstünden geçilecek olan köprü / sırat köprüsü

bostancı: bostan işleriyle uğraşan kimse

8. Dörtlük

mizan: Ahirette insanların sevap ve günahlarının tartılacağı ilahî adalet terazisi.

9. Dörtlük

yılancı: Eskiden yılan zehrinden ilaç yapan veya yılan oynatarak macun/şerbet satan seyyar satıcı

10. Dörtlük

intisap: bağlanma, mensup olma

11. Dörtlük

tamu: cehennem
rahman: merhamet eden, Tanrı
nazil: inen, inmiş
Gaffar-ı zebun: günahları bağışlayan, merhamet eden

14. Dörtlük

mihman: misafir, konuk

15. Dörtlük

belî: şüphesiz
delil eyler kendin söylersin: Allah'ın her şeye kadir olduğuna dair ayetleri ve delilleri yine kendisinin yarattığını ve beyan ettiğini ifade eder.

İlgili Sayfa

👉 Halk Edebiyatı Örnek Metinler

Yararlanılan Kaynaklar

Türk Şiirinde Tanrıya Kafa Tutanlar, İsmet Zeki Eyuboğlu
Türk Halk Şiiri, Mustafa Sever