1. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu duruma örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?
A) Soğuk sularından içtim, serinledim
Çağlayan bir nehrin sesini dinledim
B) Uzattı sevgiyle pembe gagasını
Birden öğrendim hayatın manasını
C) Adam dertli, adam darmadağın
Dokunsalar ağlayacaktı
D) Gurbetten gelmişim, yorgunum hancı
Şuraya, bir yatak ser yavaş yavaş
E) Nerde ellerin sonsuz coğrafyası
Buğdayın şafağı yaz kımıltıları
A) Soğuk sularından içtim, serinledim
Çağlayan bir nehrin sesini dinledim
B) Uzattı sevgiyle pembe gagasını
Birden öğrendim hayatın manasını
C) Adam dertli, adam darmadağın
Dokunsalar ağlayacaktı
D) Gurbetten gelmişim, yorgunum hancı
Şuraya, bir yatak ser yavaş yavaş
E) Nerde ellerin sonsuz coğrafyası
Buğdayın şafağı yaz kımıltıları
1 / Çözüm
Bu uyum, başlangıçtan bugüne kadar Türkçenin her devrinde var olan bir uyum olduğu için büyük ünlü uyumu olarak anılır. Büyük ünlü uyumu, sözcüklerdeki ünlülerin kalınlık ve inceliğine dayandığı için kalınlık-incelik uyumu olarak da bilinir.
Bu kurala göre Türkçede bir sözcükteki ünlülerin ya hepsi kalın (a, ı, o, u) ya da hepsi ince (e, i, ö, ü) olmak zorundadır. Verilen dizelerde büyük ünlü uyumuna uymayıp dilimize başka bir dilden (Arapçadan) gelip yerleşen sözcük ise gurbettir.
Cevap D
2. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi hem büyük hem de küçük ünlü uyumuna aykırıdır?
A) Komutanın hücum emriyle ileri atılan askerlerden biri de o idi.
B) Her şeye rağmen ondan beklenen gülüşü esirgemeyerek yürüdü.
C) Bu sözcüğün manasını anlatmak için koca bir kamus lazım.
D) Bu doktor, genç olmadığı halde henüz stajını bitirememişti.
E) Ertesi gece de beni köşkte kalmaya mecbur eden bir sebep çıktı.
A) Komutanın hücum emriyle ileri atılan askerlerden biri de o idi.
B) Her şeye rağmen ondan beklenen gülüşü esirgemeyerek yürüdü.
C) Bu sözcüğün manasını anlatmak için koca bir kamus lazım.
D) Bu doktor, genç olmadığı halde henüz stajını bitirememişti.
E) Ertesi gece de beni köşkte kalmaya mecbur eden bir sebep çıktı.
Düzlük-yuvarlaklık uyumu ancak Türkiye Türkçesinde görülen bir uyumdur. Eski Anadolu Türkçesinde böyle bir uyum yoktur. Bu nedenle daha çok küçük ünlü uyumu olarak anılır. Bu uyumun ilk maddesine göre düz ünlüyü düz ünlü takip eder (a, e, ı, i → a, e, ı, i). Buna göre seçeneklerde hem büyük hem de küçük ünlü uyumuna aykırı olan ise "mecbur" sözcüğüdür. Sözcük ince-düz (e) bir ünlüyle başlayıp kalın-yuvarlak (u) bir ünlüyle bitmiştir.
Cevap E
Cuma günleri bütün komşu çocukları bizim evin bahçesinde toplanırdı. Akşama kadar birlikte oynardık. Arkamızdaki evin sahibinin benim kadar bir çocukları vardı ki en çok adı hoşuma giderdi: Mıstık… Bu kelimeyi söylerken sanki tat alır gibi olur, sürekli tekrarlardım. O kadar ahenkli, tınılıydı. Kızlar bu güzel isme uydurulmuş kafiyeleri, Mıstık’ı bahçede, sokakta görünce bir ağızdan söylerlerdi.
3. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine örnek yoktur?
A) Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcüğe
B) Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcüğe
C) Büyük ünlü uyumuna aykırı eke
D) Kalıplaştığı için bitişik yazılmış ki bağlacına
E) Ünlü düşmesine uğramış sözcüğe
3 / Çözüm
Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcük → bahçe
Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcüğe örnek yok.
Büyük ünlü uyumuna aykırı ek → -yor
Kalıplaştığı için bitişik yazılmış ki bağlacı → sanki
Ünlü düşmesine uğramış sözcükler → oynardık (oyun) / isme (isim)
Cevap B
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcüğün büyük ünlü uyumuna aykırılık nedeni diğerlerinden farklıdır?
A) Yurt dışında yaşayan dindaşlarımız için bazı projeleri vardı.
B) Sabahleyin parkta tanıştığı çocuklarla rıhtımda balık tutacaktı.
C) Ahırın avlusunda oynarken derenin hazin şırıltısını duyardık.
D) Oradaki insanları organize edip ta Viyana’ya kadar gitmişti.
E) Biz kanaatimizi açıkça söylemeyi tercih ederiz, dedi.
A) Yurt dışında yaşayan dindaşlarımız için bazı projeleri vardı.
B) Sabahleyin parkta tanıştığı çocuklarla rıhtımda balık tutacaktı.
C) Ahırın avlusunda oynarken derenin hazin şırıltısını duyardık.
D) Oradaki insanları organize edip ta Viyana’ya kadar gitmişti.
E) Biz kanaatimizi açıkça söylemeyi tercih ederiz, dedi.
4 / Çözüm
"-yor, -ken,-leyin, -ki, -gil, -daş, -mtırak" ekleri diğer ekler kadar değişkenlik gösteremedikleri için bu uyumu kimi zaman bozar.
-daş → dindaş
-leyin → sabahleyin
-ken → oynarken
-ki → oradaki
"Kanaatimizi" sözcüğünde ilgili eklerden biri yoktur. Bu sözcüğün son ünsüzü ince okunduğu için ekler de ona göre ince sıradan gelmiştir.
Cevap E
I. Şimdi pis ve tembel tavuklar gibi onları kümese tıkacaklardı.
II. Avlunun öbür tarafındaki büyük binanın camsız bir penceresi vardı.
III. Ecnebi subayların sokaklarımızda dolaşmalarına hiç katlanamazdı.
IV. Elçilik binasının önündeki protestolarla ilgili açıklama yapılacakmış.
V. Kürsüdeki konuşmacının ilk kez mikrofon görmüş gibi bir hâli vardı.
5. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde küçük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük kullanılmamıştır?
A) I B) II C) III D) IV E) V
III. Ecnebi subayların sokaklarımızda dolaşmalarına hiç katlanamazdı.
IV. Elçilik binasının önündeki protestolarla ilgili açıklama yapılacakmış.
V. Kürsüdeki konuşmacının ilk kez mikrofon görmüş gibi bir hâli vardı.
5. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde küçük ünlü uyumuna uymayan bir sözcük kullanılmamıştır?
A) I B) II C) III D) IV E) V
5 / Çözüm
Bu uyumun ilk maddesine göre düz ünlüyü düz ünlü takip eder (a, e, ı, i → a, e, ı, i). Seçeneklerde buna uymayan sözcükler şunlardır: (I) tavuk, (II) avlu.
Uyumun ikinci maddesine göre de Türkçede "o, ö" ünlüleri sadece ilk hecede bulunur. Seçeneklerde buna uymayan sözcükler şunlardır: (IV) protesto, mikrofon
Cevap C
Türkçede ekler, ses uyumları gereği sözcüklerin son hecelerine uyum gösterir. Bu durum alıntı sözcükler için de geçerlidir ancak "harf" ya da "santral" gibi sondaki ünsüzleri ince söylenen alıntı sözcükler bu kurala uymaz.
6. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu duruma örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?
A) Gelir bir dalgın cambaz
Geç saatlerin denizinden
B) Bütün yeryüzü, bütün gökyüzü
En namuslu vaktini yaşar sabahları
C) Düşmüş kaleler gibiyim
Bir sözüm kalmadı söyleyecek
D) Sırılsıklam seni baştan yaşarım
Bir yağmur yağmasın hani, ipince
E) Kendi bahçesinde dal olamayanın biri
Girmiş bahçeme ağaçlık taslıyor
6 / Çözüm
Sondaki ünsüzü ince söylenen sözcük A şıkkındadır → saatler
Benzer sözcükler ise şunlardır: alkol, kalp, usul...
Cevap A
Türkçede sözcük sonunda "süreksiz yumuşak ünsüzler" bulunmaz.
7. Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala aykırı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Asırlarca binlerce şehit vererek aldığımız yerleri bir hamlede kapıştılar
B) Biri zarar verecek diye ödü patlar, gözünü ondan ayırmak istemezdi.
C) Sürekli defans yapan bir takımda oynamak istememesi oldukça doğaldı.
D) "Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür bir şairim." yazıyordu elindeki notta.
E) Biz de bilirdik ki tüm bunların nedeni boş bir gösteriş merakı değildi.
7. Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala aykırı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Asırlarca binlerce şehit vererek aldığımız yerleri bir hamlede kapıştılar
B) Biri zarar verecek diye ödü patlar, gözünü ondan ayırmak istemezdi.
C) Sürekli defans yapan bir takımda oynamak istememesi oldukça doğaldı.
D) "Fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür bir şairim." yazıyordu elindeki notta.
E) Biz de bilirdik ki tüm bunların nedeni boş bir gösteriş merakı değildi.
7 / Çözüm
Verilen kurala aykırı sözcük: öd (B)
Kurala aykırı sözcük örnekleri: ad (isim), od (ateş), sac (yassı demir çelik ürünü)
Cevap B
8 / Çözüm
Parçada düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcükler şunlardır:
radyoya → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder / Türkçede o, ö ünlüleri sadece ilk hecede bulunur.
amatör → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder / Türkçede o, ö ünlüleri sadece ilk hecede bulunur.
kanunu → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder.
Cevap C
Eski dosyalarımı karıştırıyorum. Öyle kötü yazılar, şiirler yazmışım ki hüzünleniyorum. Ah neden bunların da söyleniş biçimlerini bulamıyorum diye diye istemeyerek yırtıp atıyorum onları. Demek ki daha bu işi çözebilecek kadar maharet kazanamamışım, diyorum sonra.
9 / Çözüm
Ünlü daralması: bulamıyorum, diyorum
Ünlü uyumlarına aykırı ek: -yor
Yeterlik eyleminin olumsuzu: bulamıyorum (bulabilmek), ustalaşamamışım (ustalaşabilmek)
Kalınlık-incelik uyumuna aykırı sözcük: maharet
Kişi zamirine örnek yok. Parçadaki "onları" sözcüğü kişi değil işaret zamiridir.
Cevap E
10. Aşağıdaki dizelerin hangisinde düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan bir sözcük yoktur?
10 / Çözüm
A — kamyon (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli / birinci hece dışında o, ö bulunmaz.)
B — Düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcük yok.
C — çamur (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
D — mahzun (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
E — pabuç (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
Cevap B
11 / Çözüm
Ses uyumlarına aykırı sözcük: kalbine, lokomotif, hafiften
Ulama: dumanlar içinde
Ses uyumlarına aykırı eke örnek yok.
Ünlü düşmesi: gönlüme
Ünsüz değişimi: yurt / yurdumun
Cevap C
Anam
12 / Çözüm
Ünsüz yumuşamasına örnek yok.
Belirtili isim tamlaması: benim oğlum
Ek-eylem: demek > de-r-di (geniş zamanın hikâyesi)
İyelik eki: oğul-um
Ünlü düşmesi: oğul > oğlum
Cevap A
Haktan bahseden namuslu insanları
13 / Çözüm
Fiilden türemiş fiile örnek yok.
Yapım eki almış birden fazla sözcük: yağmurlu, topla-, namuslu, karanlık
Tamlananı sıfat almış isim tamlaması: şehrin karanlık mahzenleri
Ünlü düşmesi: bahseden (bahis etmek)
Düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük: namuslu, yağmur
14 / Çözüm
D şıkkı şöyle olmalıydı: Türkçede "o, ö" ünlüsü sözcüklerin sadece ilk hecelerinde bulunabilir.
Cevap D
Bir vedalık hükmü var hayatın
Ölümün vakti saati sorulmaz
Serçe kuşu gibidir umut
Dal yorulur, serçe yorulmaz
15. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?
A) Ek-eylem
B) Ünsüz yumuşamasına aykırılık
C) Benzetme
D) Küçük ünlü uyumuna aykırı sözcük
E) Belirtili isim tamlaması
1920’lerin ilk yıllarında radyoya ilgi duyan ve amatör çabalarla ilk yayınları gerçekleştiren insanların olması vurgulanması gereken önemli bir noktadır. 23 Haziran 1937’de çıkarılan 3222 sayılı Telsiz Kanunu ise bu açıdan önemli bir düzenleme olmuştur.
8. Bu parçada düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan kaç sözcük vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
8. Bu parçada düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan kaç sözcük vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
8 / Çözüm
Parçada düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcükler şunlardır:
radyoya → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder / Türkçede o, ö ünlüleri sadece ilk hecede bulunur.
amatör → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder / Türkçede o, ö ünlüleri sadece ilk hecede bulunur.
kanunu → Düz ünlüyü düz ünlü takip eder.
Cevap C
Eski dosyalarımı karıştırıyorum. Öyle kötü yazılar, şiirler yazmışım ki hüzünleniyorum. Ah neden bunların da söyleniş biçimlerini bulamıyorum diye diye istemeyerek yırtıp atıyorum onları. Demek ki daha bu işi çözebilecek kadar maharet kazanamamışım, diyorum sonra.
9. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine örnek yoktur?
A) Ünlü daralmasına
B) Ünlü uyumlarına aykırı eke
C) Yeterlik eyleminin olumsuzuna
D) Kalınlık-incelik uyumuna aykırı sözcüğe
E) Kişi zamirine
A) Ünlü daralmasına
B) Ünlü uyumlarına aykırı eke
C) Yeterlik eyleminin olumsuzuna
D) Kalınlık-incelik uyumuna aykırı sözcüğe
E) Kişi zamirine
9 / Çözüm
Ünlü daralması: bulamıyorum, diyorum
Ünlü uyumlarına aykırı ek: -yor
Yeterlik eyleminin olumsuzu: bulamıyorum (bulabilmek), ustalaşamamışım (ustalaşabilmek)
Kalınlık-incelik uyumuna aykırı sözcük: maharet
Kişi zamirine örnek yok. Parçadaki "onları" sözcüğü kişi değil işaret zamiridir.
Cevap E
10. Aşağıdaki dizelerin hangisinde düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan bir sözcük yoktur?
A) Kamyonlar kavun taşır ve ben
Boyuna onu düşünürdüm
B) Ellerin beyaz güller gibi küçücük
Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe
C) Bir koku vardı Esma'nın
Çamurlu çatlak ellerinde
D) Bir yanda yaralı mahzun kalbim
Kendi kendine türkü söyler
E) Pabuçlarında gezen bakışlarımız
Yaralı kalplerimiz gibi bomboş
Boyuna onu düşünürdüm
B) Ellerin beyaz güller gibi küçücük
Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe
C) Bir koku vardı Esma'nın
Çamurlu çatlak ellerinde
D) Bir yanda yaralı mahzun kalbim
Kendi kendine türkü söyler
E) Pabuçlarında gezen bakışlarımız
Yaralı kalplerimiz gibi bomboş
10 / Çözüm
A — kamyon (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli / birinci hece dışında o, ö bulunmaz.)
B — Düzlük-yuvarlaklık uyumuna uymayan sözcük yok.
C — çamur (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
D — mahzun (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
E — pabuç (düz ünlüyü düz ünlü takip etmeli.)
Cevap B
Daha içinde tepeler göreceksin tren
Yurdumun kalbine bakan nice tepeler
Bir ateş düşer gönlüme lokomotiften
Dumanlar içinde kaybolur her şey hafiften
11. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisine örnek yoktur?
A) Ses uyumlarına aykırı sözcüğe
B) Ulamaya
C) Ses uyumlarına aykırı eke
Yurdumun kalbine bakan nice tepeler
Bir ateş düşer gönlüme lokomotiften
Dumanlar içinde kaybolur her şey hafiften
11. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisine örnek yoktur?
A) Ses uyumlarına aykırı sözcüğe
B) Ulamaya
C) Ses uyumlarına aykırı eke
D) Ünlü düşmesine
E) Ünsüz değişimine
E) Ünsüz değişimine
11 / Çözüm
Ses uyumlarına aykırı sözcük: kalbine, lokomotif, hafiften
Ulama: dumanlar içinde
Ses uyumlarına aykırı eke örnek yok.
Ünlü düşmesi: gönlüme
Ünsüz değişimi: yurt / yurdumun
Cevap C
Anam
Ben topaç çevirirken sokakta
Benim güzel oğlum
Paşa olacak derdi
Hâlbuki ben hâlâ
Topaç çeviriyorum sokakta
12. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?
A) Ünsüz yumuşaması
Benim güzel oğlum
Paşa olacak derdi
Hâlbuki ben hâlâ
Topaç çeviriyorum sokakta
12. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?
A) Ünsüz yumuşaması
B) Belirtili isim tamlaması
C) Ek-eylem
D) İyelik eki
E) Ünlü düşmesi
C) Ek-eylem
D) İyelik eki
E) Ünlü düşmesi
12 / Çözüm
Ünsüz yumuşamasına örnek yok.
Belirtili isim tamlaması: benim oğlum
Ek-eylem: demek > de-r-di (geniş zamanın hikâyesi)
İyelik eki: oğul-um
Ünlü düşmesi: oğul > oğlum
Cevap A
Haktan bahseden namuslu insanları
Yağmurlu bir mart akşamı topladılar
Karanlık mahzenlerinde şehrin
Karanlık mahzenlerinde şehrin
13. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?
A) Fiilden türemiş fiil
A) Fiilden türemiş fiil
B) Yapım eki almış birden fazla sözcük
C) Tamlananı sıfat almış isim tamlaması
D) Ünlü düşmesi
E) Düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük
D) Ünlü düşmesi
E) Düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük
13 / Çözüm
Fiilden türemiş fiile örnek yok.
Yapım eki almış birden fazla sözcük: yağmurlu, topla-, namuslu, karanlık
Tamlananı sıfat almış isim tamlaması: şehrin karanlık mahzenleri
Ünlü düşmesi: bahseden (bahis etmek)
Düzlük-yuvarlaklık uyumuna aykırı sözcük: namuslu, yağmur
Cevap A
14. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) Türkçede sözcük ya da hece sonunda yan yana üç ünsüz bulunmaz.
14. Aşağıdakilerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?
A) Türkçede sözcük ya da hece sonunda yan yana üç ünsüz bulunmaz.
B) Türkçe sözcüklerin başında “c, ğ, l, m, n, r, v, z” ünsüzleri bulunmaz.
C) Türkçede iki ünlü yan yana gelemez.
D) Türkçede sözcüklerin ilk hecelerinde “o, ö” ünlüleri bulunmaz.
E) Türkçe sözcüklerde uzun ünlü bulunmaz.
C) Türkçede iki ünlü yan yana gelemez.
D) Türkçede sözcüklerin ilk hecelerinde “o, ö” ünlüleri bulunmaz.
E) Türkçe sözcüklerde uzun ünlü bulunmaz.
14 / Çözüm
D şıkkı şöyle olmalıydı: Türkçede "o, ö" ünlüsü sözcüklerin sadece ilk hecelerinde bulunabilir.
Cevap D
Bir vedalık hükmü var hayatın
Ölümün vakti saati sorulmaz
Serçe kuşu gibidir umut
Dal yorulur, serçe yorulmaz
15. Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi bulunmamaktadır?
A) Ek-eylem
B) Ünsüz yumuşamasına aykırılık
C) Benzetme
D) Küçük ünlü uyumuna aykırı sözcük
E) Belirtili isim tamlaması
15 / Çözüm
Ek-eylem: gibidir, var(dır)
Ünsüz yumuşamasına aykırılık: hayat-ın
Benzetme: Serçe kuşu gibidir / umut
Küçük ünlü uyumuna aykırı sözcüğe örnek yok.
Belirtili isim tamlaması: hayatın hükmü, ölümün vakti
Cevap D
👉 Testin çözümsüz hâli için tıklayınız. 👈 👈
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Desteğiniz bizim için önemli. Daha iyi içerikler üretebilmemiz için hem "Takip Et" butonuna tıklayarak hem de yorumlarınızla bize destek olabilirsiniz. Ayrıca sayfaya daha rahat ulaşmak için sayfamızı sık kullanılanlar klasörüne eklemeyi unutmayınız.