Moliere

Moliere

• 17. yüzyıl Fransız oyun yazarı ve oyuncu.
• 15 Ocak 1622’de Paris’te doğdu.
• Babası saray döşemecisi olan yazarın gerçek adı Jean-Baptiste Poquelin'dir.
• Orleans’ta hukuk öğrenimi görse de hiç avukatlık yapmadı, tutkusunun peşinde giderek tiyatroya yöneldi.
• Ünlü kadın oyuncu Madeleine Bejart ile tanışması onun için bir dönüm noktası oldu.
• Moliere adını alan yazar, Madeleine Bejart ile 1643 yılında "Illustre Theatre" adıyla bir tiyatro grubu kurdu. Ancak beklediği başarıyı kazanamadı. Küçülmeye giden grup taşraya çıkarak birçok oyun sergiledi.

• Yazarın komedi yazarlığı denemeleri de on üç yıl süren bu taşra gezilerinde başladı. Yazarlığını taşra gezilerindeki gözlemleriyle geliştiren Moliere, sonrasında Paris'e döndü.
• 1658'de sarayda sahneye koyduğu eserlerle XIV. Louis’nin himayesini kazandı. Sarayın desteğiyle çok başarılı bir dönem geçirdi. Ancak özellikle "Tartuffe" ve "Gülünç Kibarlar" oyunlarındaki keskin toplumsal eleştiriler zamanla saray çevrelerinin ve kilisenin tepkisine neden oldu. Olumsuz eleştirellere rağmen geri adım atmadı.
• 1662'de Armande Bejart ile evlendi.
• 17 Şubat 1673 tarihinde başrolünü oynadığı "Hastalık Hastası" adlı oyunda sahnede fenalaşarak yere yığılan Moliere, birkaç saat sonra da evinde vefat etti.

Önemi ve Sanat Anlayışı 

• Klasisizm akımının en önemli komedya yazarıdır.
• O döneme kadar tragedyanın gölgesinde kalan komedyayı saygın bir tür hâline getiren odur.
• Oyunlarında soylular, burjuvalar, köylüler, hizmetçiler gibi toplumun her kesiminden insana yer verdi.
• Eserlerinde genel olarak toplumun aksayan yönleri (töre komedisi) ile insanların zaaflarını (karakter komedisi) işledi.
• Kahramanları insanlığın evrensel kusurlarını temsil eden zamansız tiplerdir: hastalık hastası, cimri, kibarlık budalası, iki yüzlü...
• Güldürü ögesinin altında satirik (yergi) bir tavra sahiptir.
• Eserlerinde doğal, canlı ve sade bir dil kullanan sanatçı; genellikle gündelik konuşmalardan, kaba halk şakalarından yararlandı.

Önemli Eserleri...

Tartuffe: Oyunda dinî inançları şahsi çıkarları için kullanan iki yüzlü bir sahtekâr anlatılmaktadır. Moliere, Tartuffe tipi üzerinden dönemin din anlayışını ve kilise baskısını komedinin imkânlarını kullanarak yermiştir. Eser, Ahmet Vefik Paşa tarafından "Tartüf" adıyla Türkçeye çevrilmiştir. → geniş özet

Cimri: Olaylar, çok zengin olmasına karşın paragöz ve duyarsız bir tip olan Harpagon’un çevresinde gelişir. Yazar; oyunuyla dönemin burjuva sınıfının eleştirisini yapmıştır. Eseri Ahmet Vefik Paşa "Azarya",Teodor Kasap ise "Pinti Hamit" adıyla Türkçeye uyarlanmıştır. Oyunun modern dönemdeki en ünlü çevirisi ise Sabahattin Eyüboğlu'na aittir.

Hastalık Hastası: Oyunda sağlıklı olmasına rağmen kendisini sürekli hasta sanan Argan'ın hikâyesi anlatılır. Moliere, çıkarcı doktorların elinde oyuncak olan Argan tipiyle dönemin sağlık sistemini eleştirmiştir. Oyun, Ahmet Vefik Paşa tarafından "Meraki" adıyla uyarlanmıştır.

Kibarlık Budalası: Oyun, sonradan zengin olan ve soylu görünmeye çalışan cahil Mösyö Jourdain'in çevresinde gelişir.

Gülünç Kibarlar: Oyunda Paris sosyetesine özenen, yapay ve ağdalı bir dille konuşan iki genç kadının düştüğü komik durumlar ele alınmaktadır.

Zoraki Tabip: Oyun; sorumsuz, ayyaş ve kumarbaz kocasından bıkan bir kadının kocasından öç almak için kocasını ünlü bir hekim olarak tanıtmasıyla gelişen olaylar üzerine kuruludur. Oyun, Ahmet Vefik Paşa tarafından "Zoraki Tabib" adıyla Türkçeye uyarlanmıştır.

Don Juan: İnançsız, kuralları hiçe sayan çapkın bir soylunun hikâyesidir. Oyun, Ahmet Vefik Paşa tarafından "Don Civani" adıyla Türkçeye uyarlanmıştır.

George Dandin: Eserde zengin bir köylünün soylular arasına girebilmek için yaptığı evlilik ve sonrasında düştüğü komik durumlar anlatılır. Eser, Ahmet Vefik Paşa tarafından "Yorgaki Dandini" adıyla uyarlanmıştır. → geniş özet

Scapin'in Dolapları: Oyun, hilekâr ve düzenbaz bir uşak olan Scapin'in çevirdiği dolaplar üzerine kuruludur. Eseri Direktör Âli Bey "Ayyar Hamza", Ahmet Vefik Paşa ise "Dekbazlık" adıyla Türkçeye uyarlanmıştır.

İlgili Sayfalar

👉 Klasisizm

👉 Tiyatro Türü ve Özellikleri

Yararlanılan Kaynaklar 

• Türkiye’deki Akademik Çalışmalarda Moliere: Bir Meta-Sentez Çalışması, Cansu Avcı, Erdoğan Kartal
• Moliere'in Tartuffe’ünde Satirik Öğeler, Abdulhalim Aydın
• Molire, Melahat Özgü
• Molire, Cimri, İş Bankası Yayınları
• Moliere'nin Oyunlarında Aşk Teması, Dilek Turgut