Mademki Ben Bir İnsanım

Kâinatın aynasıyım
Mademki ben bir insanım
Hakkın varlık deryasıyım
Mademki ben bir insanım

İnsan Hak'ta Hak insanda
Arıyorsan bak insanda
Çok marifet var insanda (Hiç eksiklik yok insanda)
Mademki ben bir insanım

İlim bende kelâm bende
Nice nice âlem bende
Yazar levh-i kalem bende
Mademki ben bir insanım

Bunca temenni dilekler
Vız gelir çarkıfelekler
Bana eğilsin melekler
Mademki ben bir insanım

Tevrat’ı yazabilirim
İncil’i dizebilirim
Kuran’ı sezebilirim
Mademki ben bir insanım

Enel Hakk'ım ismim ile
Hakka erdim cismim ile
Benziyorum resmim ile
Mademki ben bir insanım

Daimî’yim harap benim
Ayaklarda turap benim
Aşk ehline şarap benim
Mademki ben bir insanım

Âşık Daimi

Sözcük ve Kavramlar

kelam: 1. söz 2. Başta Tanrı'nın varlığı, birliği, peygamberlik ve ahiret olmak üzere İslamiyet'in ana ilkelerini konu edinen bilim.
levh-i kalem: Kader, alın yazısı ve yaratılışın başlangıcı anlamlarında mecazi olarak kullanılan bir kavramdır.
çarkıfelek: Talih, kader (mecazi) Şiirde kader çarkı, dünya düzeni anlamındadır.

harap: Kötü durumda, bitik, perişan
turap/türap: Toprak. Şiirde "ayaklar altında toprak olmak" ifadesi, tasavvuftaki mahviyet (alçakgönüllülük ve nefsi yok etme) bilincini simgeler.

Açıklamalar

Kâinatın aynasıyım
Mademki ben bir insanım

...

İnsan Hak'ta Hak insanda

Arıyorsan bak insanda

...

İlim bende kelâm bende

Nice nice âlem bende

...

Şiirin tamamında "vahdet-i vücut" esasına göre Hakk'ın tecellisi/aynası olan insana ve onun hâllerine vurgu yapılmıştır. Vahdet-i vücut (varlığın birliği) esasına göre evrendeki her şey Allah'ın bir yansımasıdır. Başka bir deyişle Allah'tan başka bir varlık yoktur. Kur'an-ı Kerim'deki "Biz ona şah damarından daha yakınız." (Kaf Suresi, 16) ayeti de kul ile Yaratıcı arasındaki bu zamansız ve mekânsız yakınlığı felsefi olarak temellendirmektedir.

Vız gelir çarkıfelekler 

Bana eğilsin melekler 

...

Bu iki dize, insanın kainattaki en yüce varlık olduğu (eşref-i mahlukat) anlayışından hareketle dünya düzenine mistik bir meydan okumadır.

Tevrat’ı yazabilirim 

İncil’i dizebilirim 

Kuran’ı sezebilirim 

Mademki ben bir insanım 

Bu dörtlük, şairin kutsal kitaplara alternatif bulma iddiasını değil; tasavvuftaki "Gönül Kitabı" inancının bir tezahürüdür. Vahdet-i vücut esasına göre kainattaki en büyük ayet ve tecelli insanın kendisidir (Kâinatın aynası). Ve insan, ilahi ilmin merkezidir. Âşık Daimi, evrensel hakikate ulaştığı için tüm dinlerin özünü kavradığını belirtir. Şiirde özellikle Kur'an-ı Kerim için "sezebilirim" sözcüğünün seçilmesi ise kutsal metnin ardındaki batıni (gizli) ve tasavvufi manayı kavramak anlamındadır.

Enel Hakk'ım ismim ile
Hakka erdim cismim ile

...

Ene'l-Hak (enelhak), "Ben Hakk'ım" ya da "Ben gerçeğim" anlamına gelen tasavvufi bir kavramdır. Kavram, 9. ve 10. yüzyıllarda yaşamış büyük mutasavvıf Hallâc-ı Mansûr ile özdeşleşmiştir. Mansur hakkında verilen idam fetvası görünürde bu sözüne dayandırılsa da tarihî kaynaklar kararın dinî olmaktan çok dönemin siyasi çekişmelerinden kaynaklandığını göstermektedir. Mansur bu sözüyle, beşeri kimliğinden sıyrılarak kendisini mutlak varlığın (Yaradan'ın) bir tecellisi olarak görmüştür. Onun "Ene'l-Hak" demesi, ego ve benliğin ilahi varlıkta yok olması (fena makamı) ve ikiliğin ortadan kalkması anlamını taşımaktadır.

İlgili Sayfalar

👉 Âşık Daimi

👉 Kâinatta Bir Zerreyim

👉 Ne Ağlarsın Benim Zülfü Siyahım