26 Mayıs 2017 Cuma

Hüsnütalil (Güzel Nedene Bağlama)

  • "Bir şeyin meydana gelişi için şairane bir sebep söyleme"
  • Şiirde anlatıma güzellik vermek amacıyla bir olayın oluşma nedenini gerçek olmayan bir nedene bağlama sanatıdır.
  • Hüsnütalil sanatını, tecahülüarif (bilmezlikten gelme) sanatına benzetmek mümkündür. Ancak tecahülüarifte, şair gerçek nedeni inkar etmez sadece inkar etmiş gibi görünür. Oysa hüsnütalîlde, gerçek neden yerine şairce keşfedilen hayalî bir neden söylenir.
Örnekler:
Ey sevgili sen bu ilden gideli
Yaprak döktü ağaçlar, coştu gökyüzü  
Güzel şeyler düşünelim diye
Yemyeşil oluvermiş ağaçlar  
Yeni bir ülkede yem vermek için atlarına
Nice bin atlı kapıldı fetih rüzgarına 
Almış aydınlığı günler yüzünden,
Geceler saçından, siyah olmayı
Renk aldı özge ateşimizden şarab u gül
Peymane söylesün bunu gülzâr söylesin
(peymane: kadeh, gülzâr: gül bahçesi)
(Şaire göre şarap ile gül renklerini sevgilisiyle kendisinin ateşinden almıştır. Dizelerde hüsn-i talil dışında kadeh ve gül bahçesine insana ait özellikler yüklenerek teşhis de yapılmıştır.)
Sen gittin yaslara büründü cihan
Soluyor dallarda gül dertli dertli
(Güllerin solması ile havanın kararmasını hayali bir neden olarak sevgilinin gidişine bağlamıştır. Hüsn-i Talil dışında gülün dertli olması da teşhise örnektir. )
Seni seyr etmek için reh-güzer-i gülşende
İki cânibde durur serv-i hırâman saf saf
 
(Nazla salınan serviler, gül bahçesinin yolunda seni seyretmek için iki yanda saf saf durur.) 
Hurşide baksa gözleri halkın dola gelir
Zira görünce hatıra ol mehlikâ gelir
(hurşid: güneş) 
(İnsan belli bir süre güneşe bakarsa gözleri yaşarır (gerçek neden). Bâkî'nin Kanuni Sultan Süleyman için yazdığı mersiyeden alınan bu beyitte ise şair, güneşe bakan bir kişinin güneşe benzeyen Kanuni'yi (mehlika) hatırlayıp hüzünleneceğini ifade etmiştir ki bu da hayali nedendir.)
 İlgili Sayfalar

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.