19 Mayıs 2020 Salı

Sözcükte Yapı İnceleme

Örnek 1

Bir adım daha yaklaştık.

at- → fiil kökü
-ım → fiilden isim yapan yapım eki 

Türemiş sözcük

Örnek 2

Bu çayın rengi yok ama içimi iyi.

iç- → fiil kökü
-im → fiilden isim yapan yapım eki
-i → iyelik eki, tamlanan eki görevinde (çayın / içimi)
Türemiş sözcük

Benzer sözcükler: sayım, seçim, verim, kesim, durum, ölüm...

Örnek 3

Akıntıya karşı kürek çekiyoruz.

ak- → fiil kökü
-ıntı → fiilden isim yapan yapım eki
y (kaynaştırma ünsüzü)
-a → yönelme eki (adın durum eki, çekim eki)
Türemiş sözcük
Benzer sözcükler: alıntı, çalıntı, çıkıntı, ilinti, sıkıntı, takıntı...

Örnek 4

Ayrılık da sevdaya dahil.

ayır- → fiil kökü (Türeme esnasında ünlü düşmüş)
-ı → fiilden isim yapan yapım eki
-lık → isimden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük

Örnek 5


Arılar çatı arasına yuva yapmış.

çat- → fiil kökü (Kereste vb.ni birbirine tutturmak anlamıyla)
-ı → fiilden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük

Benzer sözcükler: kazı, veri, gezi, koşu, ölü...

Örnek 6

Ülkenin doğusu kara teslim oldu.

doğ → fiil kökü
-u → fiilden isim yapan yapım eki 
(Güneş'in doğduğu yön)
"s" kaynaştırma ünsüzü
-u → iyelik eki (tamlanan eki görevi yapmış)
Türemiş sözcük

İlgili sözcük: batı (Güneş'in battığı yön)

Örnek 7

Çocuklar bu evi benimsedi.

ben → isim kökü (kişi zamiri)
-imse → isimden fiil yapan yapım eki
"y" → kaynaştırma ünsüzü
-di → görülen geçmiş zaman kip eki, eylem çekim eki
Türemiş sözcük
Benzer sözcük: azımsa-

Örnek 8

Adam bıçak taşıyormuş.

bıç- (biç-) → fiil kökü (Belli bir biçim vererek kesmek, kök türeme esnasında değişime uğramış.)
-ak → fiilden isim yapan yapım eki
Türemiş isim
Benzer sözcükler: kaçak, batak, durak, ölçek, dönek...

Örnek 9

Bu, budamaya uygun bir bitkidir.


bit- 
 fiil kökü (çıkmak, yetişmek anlamıyla)
-ki 
→ fiilden isim yapan yapım eki (ünsüz benzeşmesi)
-dir → ek eylemin geniş zamanı (Sözcük ek eylem alarak cümlede yüklem görevine getirilmiş.)
Türemiş sözcük
Benzer sözcükler: sargı, vergi, sorgu, bulgu, görgü, katkı, keski...

Örnek 10


Güneşli günler göreceğiz.

gün → isim kökü
-eş → isimden isim yapan yapım eki

-li → isimden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük

Örnek 11

Az da olsa ilerliyoruz.

ileri → isim kökü (türeme esnasında ünlü düşmüş)
-le → isimden fiil yapan yapım eki (ünlü daralmasına uğramış)
-yor → şimdiki zaman kip eki, eylem çekim eki
-uz → şahıs eki
Türemiş sözcük
Benzer sözcükler: atla-, başla-, izle-, özle-...

Örnek 12

Sular sarardı, yüzün perde perde solmakta.


sarı → isim kökü (türeme esnasında ünlü düşmüş)
-ar → isimden fiil yapan yapım eki
-dı → Görülen geçmiş zaman kip eki (fiil çekim eki)
Türemiş sözcük


Örnek 13

Sakalı ağardı fakat gönlü kocamadı.

ağ (ak) → isim kökü (Türetilirken ünsüz yumuşaması meydana gelmiş)
-ar 
→ isimden fiil yapan yapım eki
-dı → Görülen geçmiş zaman kip eki (fiil çekim eki)
Türemiş sözcük

Örnek 14

Yağmur bütün gün yağdı.


yağ → fiil kökü 

-mur → fiilden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük


Örnek 15

Yalnız taş duvar olmaz.


yalın → isim kökü (türeme esnasında ünlü düşmüş)

-ız → isimden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük

Örnek 16

Dedim dilber yanakların kızarmış.

yan → isim kökü (Kök sesteş özellik göstermektedir)
-ak → isimden isim yapan yapım eki

-lar → çokluk eki, isim çekim eki
-ın → iyelik eki, tamlanan eki görevinde (senin yanakların)
Türemiş sözcük


Örnek 17


Yanlış hesap Bağdat'tan döner.

yanıl- → fiil kökü (ünlü düşmüş)

-ış → fiilden isim
Türemiş sözcük

Örnek 18

Koskoca evde tek başına yaşıyor.

yaş → isim kökü (Kök sesteş özellik göstermektedir)
-a → isimden fiil yapan eki ("Yaşa-": Sözcük ünlü daralmasına uğramış)
-yor → şimdiki zaman kip eki, fiil çekim eki
Türemiş sözcük


Örnek 19

Sanki bizimle oyun oynuyor.

oyun → isim kökü (Türetilirken ünlü düşmesine uğramış.)
-a → isimden fiil yapan yapım eki (ünlü daralması)
-yor → şimdiki zaman kip eki, fiil çekim eki
Türemiş sözcük


Örnek 20

Yeşil ördek gibi daldım göllere.


yeş (yaş) → isim kökü (Sözcük türetilirken değişime uğramış)

-il → isimden isim yapan yapım eki
Türemiş sözcük


Örnek 21

Aman, sabah olmasın, bu karanlık sokakta

sokak → isim kökü (Arapçadan - zukak)
-ta → bulunma durum eki, çekim eki
Basit sözcük


İlgili Sayfalar

Sözcükte Yapı Giriş
Yapım Ekleri

Karıştırılan Ekler

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.