Gün Olur Asra Bedel

Cengiz Aytmatov'un 1980'de yayımlanan romanı.
Eser, Türkçeye ilk olarak "Gün Uzar Yüzyıl Olur" adıyla tercüme edilmiştir. Yazar bu eseriyle 1983 yılında Sovyet Büyük Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.

Roman, Türk-İslam kültürünün yok sayıldığı bir dönemde köklerine sahip çıkmaya çalışan birkaç kahramanın tutsaklığa, baskılara, asimilasyona karşı verdiği bir meydan okuyuştur.

"Ulusal kimlikten uzaklaşan, içinde bulunduğu topluma yabancılaşan kişi" anlamındaki "mankurt" terimi dünya edebiyatına ilk kez bu romanla girmiştir. 
Romanın ana mekânı Sarı-Özek adındaki Kazak bozkırında, demiryolu işçilerinin yaşadığı küçük bir tren istasyonu olan ve yaklaşık on aileye ev sahipliği yapan Boranlı'dır. Sarı-Özek bozkırı, romanda zorlu iklimi ve ıssızlığı ile yalnızca çaresiz kalan insanların sığınağı olarak resmedilmiştir. Sarı-Özek aynı zamanda, romanda kültürel hafızayı temsil eden kutsal Ana Beyit Mezarlığı ile modern gücü temsil eden Sovyet Uzay Üssünün (Kozmodrom) karşı karşıya geldiği sembolik bir çatışma alanıdır.
Romanda olaylar Sovyet devlet adamı ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Josef Stalin döneminde ve hemen sonrasında geçmektedir.

Cengiz Aytmatov (1928 - 2008)

Cengiz Aytmatov

• Kırgız yazar, gazeteci, siyasetçi, diplomat.
• 12 Aralık 1928'de Kırgızistan’ın Talas iline bağlı Şeker köyünde doğdu.
• Babası Törekul Aytmatov, Stalin'in etnik temizlik siyaseti sonucu ortadan kaldırılan aydınlardan biridir. Törekul Aytmatov, 1937'de "halk düşmanlığı" ile suçlanarak tutuklanmış, ailesi uzun yıllar kendisinden haber alamamıştır.

O dönem ortadan kaldırılan binlerce Kırgız aydından 137'si 1991'de, Bişkek yakınlarında, kireç fabrikasındaki bir çukurda bulunur. Kurşuna dizildikten sonra çukura atılanlardan biri de babasıdır. Toplu mezar 2000 yılında "Ata Beyit" adıyla düzenlenecek ve aydınlar da dinî usullere göre tekrar gömülecektir.

Beyaz Gemi

Maral Ana

Cengiz Aytmatov’un romanı.

Roman Isık-Göl dağlarında küçük bir topluluk içinde geçmektedir. Romanın kahramanı yedi sekiz yaşlarında bir çocuktur. 

Çocuk; dedesi, ninesi, teyzesi ve teyzesinin kocasıyla yaşamaktadır. Annesi başkasıyla evlenmiş babası ise çocuğu görmekten men edilmiştir. 

Romanda çocuğun adı verilmez. Yazar, çocuğun saf ve temiz dünyasından yola çıkarak hayatın acı gerçeklerine uzanan bir roman kurgusu oluşturmuştur.
Çocuk'un en yakın arkadaşı, iyiliği ve geleneği temsil eden dedesi Mümin'dir. Mümin Dede’ye herkesle iyi geçindiği, herkese güler yüz gösterip insanların yardımına koştuğu için "Kıvrak Mümin" derler. Dedesi ve ninesi, partinin adamlarından biri olan damadı Orozkul’un evinde adeta bir sığıntı gibidir. Mümin; Orozkul'un aksine millî ve manevi değerlere bağlı, düzen içinde ayakta durmaya çabalayan becerikli, çalışkan bir karakterdir. Mümin Dede, romanda damadına ve düzene karşı pasif bir direniş sergiler. 

Orozkul ise alkolik, çıkarcı, despot ve kendini beğenmiş bir kişidir. Çevresindeki insanlara karşı kabadır. Rusça bir soyadı alması, çocuklarını şehirde büyütmek istemesi, şehirli bir kadınla evlenmeyi düşlemesi ve Rusçayı övmesi onun mankurt (efsanelerinde bahsedilen bilinçsiz köle) olduğunun kanıtı gibidir.
Çocuk, bir gün gelip babasının kendisini alacağını düşünmektedir. Dedesinin aldığı dürbünle Beyaz Gemi’de çalışan babasını görmeye çalışır. Hayallerinde de başı insan, gövdesi balık olan bir yaratık olup Beyaz Gemi’ye ulaşmak ister. 

Çocuk, ait olduğu toplumun değerlerini dedesinin yol göstericiliği sayesinde öğrenmiştir. Ancak Orozkul gibiler menfaatleri için kutsal sayılan her şeyi yok etmektedir. Dede torununa "Boynuzlu Maral Ana" efsanesini anlatır. Boynuzlu Maral Ana geçmişte soylarının tükenmesini önlemiştir. Maral Ana kurtarıcıdır ve onlara kurtuluş yolunu yine o gösterecektir. Maral Ana; Kırgız Türklerinin mazisini, kültürünü kısaca varoluş macerasını temsil etmektedir.

Bir gün çocuk ve dede, ormanda boynuzlu bir maral görünce bunun Maral Ana olduğunu düşünerek sevinirler. Toplum, kendi değerlerini ihlal ettiği için ormanı terk eden marallar uzun bir zaman sonra dönmüştür. Ancak orman kontrol memurları Orozkul’dan ormandaki bu geyiklerin avlanmasını ister. Orozkul, Geyik Ana’yı kayınpederi Mümin Dede’ye zorla vurdurtur. Bu olay bütün kurtuluş ümitlerini Maral Ana’ya bağlayan dede ve çocuk için çok yıkıcı olur. Dede şuurunu kaybeder. Çocuk ise hayallerindeki kurtuluş ümidini gerçekleştirmek için kendini Isık-Göl'ün sularına bırakır.

İlgili Sayfalar

👉 Gün Olur Asra Bedel

👉 Eser Özetleri Ana Sayfa

Yararlanılan Kaynaklar

Beyaz Gemi Adlı Romandaki Yüce Birey Arketipi, Sema Özher
Beyaz Gemi Üzerinden Edebiyat Eserinde Gerçeklik ve Tez Tartışması Canbaz, Firdevs
Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi Romanında Halk Edebiyatı Motifleri, Özlem Kaşkaoğlu