7 Nisan 2017 Cuma

Ziya Paşa (1829 - 1880)

Ziya Paşa
  • Devlet adamı, Tanzimat 1.dönem şairi, gazeteci
  • Edebî anlamda yeniliğe açık bir tavrı yoktur. Bu nedenle sanat gücü bakımından Şinasi’nin çok üstünde olmasına rağmen, Tanzimat edebiyatının oluşumunda onun kadar etkili olamamıştır. 
  • Teknik bakımdan divan şiiri ve estetiğine bağlıdır.
  • 1859'da Avrupa'ya gitmeden önce yazdığı Terciibend ona ilk şöhretini sağlar. Eserde Allah, kâinat, insan, hayat ve insanın yeryüzündeki kaderi gibi Doğuda yüzyıllardır tartışılan başlıca meseleler işlenir.
  • Edebiyat anlayışı bakımından Tanzimat sanatçıları içinde eski-yeni ikilemini en çok yaşayan odur.
  • Sultan Abdülaziz döneminde Avrupa'ya kaçarak Genç Osmanlılar arasına katılmıştır.
  • Londra'da Namık Kemal ile birlikte Hürriyet adıyla bir gazete çıkarırlar.
  • Hürriyet gazetesinde yayımlanan yazılarında dava arkadaşı Namık Kemal gibi hak, hukuk, adalet, kanun ve eşitlik gibi konular üzerinde durur.
  • Şiir ve İnşâ makalesinde divan edebiyatını millî bir edebiyat olarak görmediğini söyler. Hürriyet gazetesinde çıkan bu makalede, dilin ve şiirin gelişmesi için kaynağımızın halk edebiyatı olduğunu söyler.
  • Bu makaleden altı yıl sonra 3 cilt olarak hazırladığı Harabat adını verdiği divan şiiri antolojisinin ön sözünde ise bu fikirlerin tam tersini savunur. Bu sefer de halk edebiyatını küçümseyen Paşa, divan şiirini göklere çıkaracaktır.
Hatırlatma: Antoloji, edebî ürünlerden seçilerek oluşturulan ve türlü yöntemlere göre düzenlenen yapıtlara verilen isimdir.
  • Harabat yayımlandığında Magosa'da sürgünde olan Namık Kemal, yenileşmekte olan Türk edebiyatının henüz tam anlamıyla İran edebiyatı etkisinden kurtulamadığı bir sırada böyle bir antoloji yayımlamaya kalkan Ziya Paşa'yı art arda iki yazı yazarak eleştirir. (Tahrib-i Harabat ve Takip)
  • Bağdatlı Ruhi'ye nazire olarak yazdığı ünlü Terkibibend'ini Cenevre'de iken yayımlar. Bu eserde şairin özdeyiş niteliği kazanan birçok beyti vardır:

    Ayînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
    Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde

    Bed-asla necâbet mi verir hiç üniforma
    Zer-dûz palan vursan eşek yine eşektir

    Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir
    Tekdîr ile uslanmayanın hakkı kötektir
  • Siyasî eleştirinin iyi örneklerinden biri olan Zafernâme adlı eserinde Âli Paşa’yı hicveder. Üç bölümden oluşan eser nazım-nesir karışık olarak ele alınmıştır. (kaside, tahmis ve şerh)
  • Âli Paşa’yı hedef aldığı diğer bir eseri Rüya'dır. Rüya; küçük, mensur ve fantastik bir eserdir. Eser diyaloglar üzerine kurulmuştur. Eserin hangi amaçla yazıldığını sezdiren giriş kısmından sonra kahraman uykuya dalar ve rüya aracılığıyla anlatmak istediklerini aktarır. Ziya Paşa eserde hem kendinin hem de devletin yaşadığı sıkıntıları Sadrazam Âli Paşa’ya bağlar.
  • Defter-i Âmâl, Ziya Paşa’nın, çocukluk hatıralarından oluşan eseridir.
  • Şöhretini daha çok şiirleriyle sağlayan şairin şiirleri, kendisi öldükten sonra Eşar-ı Ziya adıyla basılmıştır.
Başlıca Eserleri
  • Terciibent
  • Terkibibent (Bağdatlı Ruhi’ye nazire) 
  • Şiir ve İnşa (makale) 
  • Harabat (Divan şiiri antolojisi) 
  • Zafername (Siyasi hiciv, nazım-nesir karışık) 
  • Rüya (mensur) 
  • Defter-i Amal (Hatıra) 
  • Eşar-ı Ziya (Öldükten sonra bir araya getirilen şiirleri)
Ziya Paşa'dan Bir Gazel
Diyar-ı küfrü gezdim beldeler kâşâneler gördüm
Dolaştım mülk-i islamı bütün viraneler gördüm 
Bulundum ben dahi darüşşifâ-yı Bâbıâli’de
Felatun’u beğenmez anda çok divâneler gördüm 
Huzur-ı kûşe-i meyhaneyi ben görmedim gitti
Ne meclisler ne sahbâlar ne işret-hâneler gördüm 
Cihân nâmındaki bir maktel-i âma yolum düştü
Hükûmet derler anda bir nice sâlhâneler gördüm 
Ziya değmez humârı keyfine meyhâne-i dehrin
Bu işretgehte ben çok durmadım amma neler gördüm
2011'de çıkan Ziya Paşa sorusu
Gerek sosyal gerekse metafizik konularda yazdığı şiirlerindeki ahlakçı ve filozofça tutumuyla Ziya Paşa, divan şiirindeki "hakimane şiir"in son temsilcisi ve halk filozofu unvanını kazanmıştır. Bu tarz şiirlerinden birçok beyti ve dizesi, birer atasözü sağlamlığı ve sevimliliğiyle belleklerde yer etmiştir.
Bu parçadaki açıklamaya göre, aşağıda verilenlerden hangisinin Ziya Paşa'ya ait olduğu söylenemez?
A) Nush ile uslanmayanı etmeli tekdir
    Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir.
B) Nâ-merd olayım çarha eğer minnet edersem
     Cevrinle senin ben keder etsem mi sanırsın
C) Âyînesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
     Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde
D) Pek rengine aldanma felek eski felektir
    Zira feleğin meşreb-i nâ-sâzı dönektir
E) Ne kaldı rûha teselli şarâbdan başka
    Boğaz'da üç gecelik mâhtâbdan başka
Cevap: E
İlgili sayfalar 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.