30 Mart 2017 Perşembe

Tanzimat Edebiyatına Giriş

Ön Bilgi
Tanzimat Fermanı (1839)
  • Tanzimat Fermanı, bir medeniyet ve kültür değişimidir (İslam medeniyetinden - Batı medeniyetine). 
  • Gerilemeyi durduramayan yöneticiler, bir fermandan ibaret olan bu düzenlemeleri iki nedenle yapmak ister:
1.Osmanlı Devleti'nin gerilemesini durdurmak
2.Azınlıklara verilen haklar sayesinde dış siyasette büyük devletlerin desteğini kazanabilmek
Tanzimat Fermanı'nın öne çıkan kararları:
  • Her vatandaşın can, mal ve namusunun devlet garantisi altına alınması 
  • Hiç kimsenin yargılanmadan cezalandırılamayacağı
  • Askerlik süresinin sınırlandırılması ve bir usule bağlanması 
  • Kazanca göre vergi alınması 
Tanzimat Edebiyatı Hazırlık Dönemi
  • Yüzünü Batıya dönen Osmanlı; Batılı okullar açmış, yeni gazeteler çıkarmış ve gençleri eğitim görmeleri için Batı'ya göndermiştir. 
  • Aynı dönemde Batılı tiyatro toplulukları için İstanbul’da tiyatro binaları yapılmış, Batı müziği, dansları, çalgıları aydın çevrelere tanıtılmıştır. 
  • Fransızca öğrenmeye başlayan aydınlarımız Fransız edebiyatını yakından takip etmeye başlamıştır. 
  • Bu gelişmelerin yaşandığı 1839 - 1860 yılları arası hazırlık dönemi olarak kabul edilmektedir. 
  • Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesiyle başlayan sosyal, ekonomik ve siyasî değişimler bir süre sonra edebiyata da yansıyacaktır.
Tanzimat Edebiyatı (1860 - 1896)
  • Tanzimat edebiyatı, ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'in (1860) çıkışı ile başlar.
  • Batı edebiyatını, özellikle de Fransız edebiyatını, yakından takip etmeye başlayan aydınlarımız yaptıkları tercüme ya da adaptasyonlardan sonra Batı edebiyatından alınan yeni türlerde eser vermeye başlar. 
  • Tanzimat devri sanatçılarının hayat karşısında aldıkları yeni tavır, şiirde yeni bir üslup ortaya çıkarır.
  • Tanzimat döneminde genelde divan şiiri nazım şekilleri kullanılsa da hürriyet, adalet, hak, hukuk, eşitlik gibi yeni kavramlar işlenir. 
  • Aruz ölçüsünden vazgeçemeyen şairler az da olsa hece ölçüsüyle şiir yazarlar.
  • Edebiyatımızda daha önce örneği olmayan yeni türler şunlardır: roman, hikâye, tiyatro ve gazete
  • Bunun yanında gazeteye bağlı olarak gelişen makale ve eleştiri gibi öğretici metin türlerinde de ilk örnekler verilmiştir.
Yeni türlerin ilk örnekleri
Gazete:
  • Takvim-i Vekayi (II.Mahmut,1831) - İlk resmî gazete 
  • Ceride-i Havadis (1840) -  İlk yarı resmî gazete 
  • Tercüman-ı Ahval (1860) - Agâh Efendi ve Şinasi - İlk özel gazete 
Tiyatro:
  • Şair Evlenmesi (1859) - Şinasi - Yazılan İlk Türkçe oyun 
  • Vatan Yahut Silistre (1873) - Namık Kemal - Sahnelenen ilk Türkçe oyun
Roman-Hikaye:
  • Telemak (Fenelon) - Çeviren Yusuf Kamil Paşa - İlk çeviri roman 
  • Taaşşuk-u Talat ve Fitnat - Şemsettin Sami - İlk yerli roman 
  • Letaif-i Rivayat - Ahmet Mithat - İlk hikaye kitabı 
Tanzimat yazar ve şairleri hem yaşadıkları dönemin siyasî baskıları hem de edebiyat anlayışları bakımından iki gruba ayrılır.
A. Birinci Dönem (1860 - 1876)
B. İkinci Dönem (1876 - 1896)
İlgili Sayfalar
Tanzimat Edebiyatı 1.Dönem
Tanzimat Edebiyatı 2.Dönem

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.