25 Ocak 2019 Cuma

Memduh Şevket Esendal (1884 - 1952)

M.Şevket Esendal
  • Hikaye yazarı, diplomat, siyasetçi.
  • Tekirdağ'ın Çorlu ilçesinde doğdu. Rumeli'den göç eden çiftçi bir ailenin çocuğudur.
  • Düzenli bir eğitim görmedi.
  • Genç yaşta İttihat ve Terakki Cemiyetine girdi (1905). 
  • Bir süre çiftçilikle uğraştıktan sonra Reji Muhafaza Müdürlüğünde çalıştı. 
  • 1909'dan başlayarak esnaf birliklerinin örgütlenmesinde aktif bir rol aldı.
  • 1918’e kadar İttihat ve Terakki'nin Anadolu Vilayetleri Müfettişi olarak Anadolu ve Rumeli’yi yakından tanıdı.
  • 31 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi sonrasında hakkındaki tutuklama kararı nedeniyle İtalya’ya kaçtı. Bir süre sonra Mustafa Kemal’den aldığı telgrafla Anadolu’ya dönerek Millî Mücadele'ye katıldı.
  • Ankara Hükümeti’nin ilk dış temsilciliği olan Bakü’ye elçi olarak gönderildi (1920-24).
  • Burada Rusça öğrenen ve Rus edebiyatıyla tanışan yazar, özellikle Anton Çehov'dan etkilendi.
  • Dönüşte bir süre öğretmenlik yapan Esendal, İttihat ve Terakkiden tanıdığı arkadaşlarıyla birlikte Meslek adıyla bir gazete çıkardı.
  • Bu gazetede Miras adlı romanı, ilk öyküleri, karikatürleri ve resimleri yayımlandı.
  • İzmir’de Mustafa Kemal’e düzenlenmek istenen suikasta adı karışsa da temize çıkarak Tahran Büyükelçiliğine gönderildi (1926-30). 
  • 1931'de Elazığ milletvekili olarak Meclise girdi.
  • 1933'te Kâbil Büyükelçiliğine atandı, 1941'e kadar bu görevde kaldı.
  • Dönüşte Bilecik milletvekili olarak tekrar Meclise girdi (1941-50) 
  • Esendal, 17 Mayıs 1952'de Ankara'da öldü.
Sanat Yaşamı
  • Yayımlanan ilk eseri “Veysel Çavuş” adlı hikayedir (1908).
  • Yazarın sanat yaşamını 1920 öncesi ve sonrası olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. 
  • 1908-1920 yıllarını kapsayan ilk dönem eserlerinde dil ve üslup olarak Edebiyat-ı Cedide ile Milli Edebiyat arasında bir çizgide yer alır. 
  • Miras adlı romanı bu dönemin eseridir.
  • Bu dönem hikayeleri olay hikayesi tarzındadır. 
  • Ancak yazara asıl ününü sağlayan ikinci dönem eserleridir (1920-1952). 
Ustalık Dönemi (1920 - 1952)
  • Realizm akımına uygun eserler vermiştir.
  • Çehov tarzı (durum-kesit, modern) hikayenin edebiyatımızdaki en önemli isimlerinden biridir. 
  • Durum öyküsüne uygun olarak merak unsurunun öne çıkmadığı ve çarpıcı bir sona ulaşmayan hikayeler yazmıştır. 
  • Hikayeleri için büyük olay ve çatışmalara ihtiyaç duymaz.
  • Eserlerinde Türk toplumunun imparatorluktan Cumhuriyet'e geçiş sürecinde içinde yaşadığı sorunlara ağırlık vermiştir.
  • Günlük yaşamı ya da sıradan görünen hayatları anlatırken toplumsal sorunlara dikkat çekmiştir.
  • Eserlerinde memur, esnaf, köylü, aydın, ev kadını, bürokrat gibi toplumun her kesiminden insanı ele aldı.
  • Hikayelerinde anlatım tekniği olarak diyalog öne çıkar. 
  • Hikayelerinde hoşgörülü, iyimser ve mizahî bir üsluba sahiptir.
  • Eserlerinde mesaj kaygısı taşımaz. 
  • İlk dönem eserleri dışında dili oldukça sade, kısa ve doğal bir konuşma dilidir. 
  • Otlakçı adlı hikayesi ile Ayaşlı ve Kiracıları romanıyla ünlüdür.
Ayaşlı ve Kiracıları
35 bölümden oluşan bir pansiyon romanıdır. Romanda anlatıcı durumdaki bir banka memuru, rastlantı sonucunda taşındığı bir apartmanın dokuz odalı katında birlikte yaşadığı kişileri ve tanık olduğu olayları anı biçiminde anlatır. Memduh Şevket Esendal eseriyle yaşadığı dönemin insanlarını, ahlak anlayışını ve bürokrasiyi eleştirir. Esendal’ın bürokrasiye yönelik eleştirilerinde ince bir mizah ve alaylı bir üslup vardır. 
Eserleri
Hikaye: Hikâyeler Birinci Kitap, Hikâyeler İkinci Kitap, Otlakçı, Mendil Altında, Temiz Sevgiler, Ev Ona Yakıştı, Sahan Külbastısı, Veysel Çavuş, Bir Kucak Çiçek, İhtiyar Çilingir, Hava Parası, Bizim Nesibe, Kelepir, Gödeli Mehmet, Güllüce Bağları Yolunda, Gönül Kaçanı Kovalar, Mutlu Bir Son
Roman: Miras, Ayaşlı ve Kiracıları, Vassaf Bey
İlgili Sayfalar
Yararlanılan Kaynaklar 
  • Memduh Şevket Esendal Toplumsal ve Siyasal Görüşleri, Tabip Gülbay
  • Ölümünün 50.Yıl Dönümünde Memduh Şevket Esendal, İsmail Çetişli
  • TDV İslam Ansiklopedisi, Memduh Şevket Esendal Maddesi, İsmail Çetişli

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.