11 Temmuz 2019 Perşembe

Zarf (Belirteç)

Eylemlerin, eylemsilerin, sıfatların ya da kendi türünden sözcüklerin anlamını değişik yönlerden belirten sözcüklere zarf (belirteç) denir.
Zarf konusunu iyi kavrayabilmek için zarfların hangi sözcük türlerinin anlamını belirttiğini iyi kavramak gerekir:
  • Yere, eskisi gibi, hızlı vurmuyor dizin
hızlı → vuruyor (eylemin anlamını belirtmiş)
  • Güzel bakan güzel görür.
güzel → bakan (eylemsinin anlamını belirtmiş)
  • En güzel düşünceler kitap sayfalarında kaldı.
en güzel düşünceler (sıfatın anlamını belirtmiş)
  • Kalbim çok hızlı atıyor, inan.
çok hızlı (zarfın anlamını belirtmiş)
Zarflar, ilgili sözcük türlerin anlamlarını beş ayrı şekilde belirtir:
1. Zaman Zarfları
2. Durum Zarfları
3. Yer-Yön Zarfları
4. Nicelik (Azlık/Çokluk, Miktar) Zarfları
5. Soru Zarfları
1. Zaman Zarfları
  • Eylem ve eylemsileri zaman bakımından sınırlayan zarflardır.
  • Zaman zarfları eylem ve eylemsilere sorulan "ne zaman, ne zamandan beri, ne 
    zamana kadar" sorularını yanıtlar:

    Anneciğim, büyüyorum ben şimdi.
Bugün eşyalarını topluyorlar.
Yarın seni ağlatan her şeyi unutacaksın.
Akşam oldu hüzünlendim ben yine.
Döndüğümü henüz kimse bilmiyor.
Uyarılar
  • Zaman zarfı olarak kullanılan "gece, gündüz, akşam, sabah" gibi sözcükler, sözcük türü olarak isimdir. İsim olarak kullanıldıklarında eyleme sorulan "Ne zaman" sorusunu yanıtlamaz.
Bugün, dünle yarının sentezidir.
  isim     isim    isim
Akşamlar bir roman gibi biterdi.
    isim
  • İkilemeler ve tamlamalar da zaman zarfı olarak kullanılabilir:
Gece gündüz ders çalışıyor.
    ikileme
Bu hafta bir toplantı daha yapacağız.
sıfat tam.
  • Zaman bildiren sözcükler kimi edatlarla zarf görevi yapar:  
Sabaha kadar ders çalıştık. (e kadar)
Öğleye doğru caddede buluşuruz. (e doğru)
2. Durum Zarfları
  • Eylemlerin, eylemsilerin bazen sıfatların ve zarfların niteliğini, durumunu, nasıl yapıldığını belirten zarflardır.
  • Durum zarfları eylem ve eylemsilere sorulan "nasıl" sorusuna cevap verir:
Güzel düşün, iyi hisset. (nasıl düşün? / nasıl hisset?)
zarf               zarf
Uyarı: "Nasıl" sorusu isme sorulursa ilgili sözcük zarf değil sıfattır: 
Güzel günler göreceğiz çocuklar
sıfat
 
  • Durum zarfları cümleye kazandırdıkları anlam yönünden çeşitlidir: niteleme, kesinlik, dilek, olasılık, yineleme, yanıt, üleştirme, yaklaşıklık, sınırlama, koşul, gösterme...
Örnekler 
Her zaman şık giyinir.
Bana neden soğuk davranıyorsun?
Böylesi hiç görülmemiştir.
Belki yarın yola çıkarız.
Keşke bu günleri o da görebilseydi.
Adam ikide bir seni soruyor.
Beşer beşer sayınız.
3. Yer-Yön Zarfları
Eylem ve eylemsilerin yerini, çoğunlukla da yönünü belirleyen zarflardır: içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri, doğru...
Geri gel, dedik; o ileri gitti.
Aşağı inince ilk ona baktı.
Dışarı fırlayan adam, ikinci bir yıldırımın yıktığı duvarın altında kaldı.
Günün birinde avdan geri dönmez. 
Uyarı: Yer-yön bildiren bu sözcükler, ad durum eklerinden birini aldıklarında isim olur:
Dışarıda gürül gürül akan bir dünya...
İçeride gülü bahçeyi düşünmek fena
Dağları deryaları düşünmek iyi
Uyarı: Yer-yön bildiren bu sözcükler sıfat olarak da kullanılabilir:
İleri demokrasi hedefimizden vazgeçmiş değiliz.
sıfat  
Kadın üst kattan gelen ayak sesleri duyunca irkildi.
          sıfat
Menderes ırmağının karşı kıyısında bir köyde bulundu.
                                 sıfat
Arka sokaklarda yaşananlardan kimsenin haberi yoktu.
sıfat
4. Ölçü (Nicelik) Zarfları
  • Eylemleri, sıfatları ya da kendi türünden olan sözcükleri azlık-çokluk bakımından kısan ya da güçlendiren "çok, pek, en, kadar, daha, biraz, fazla, pek az, en çok" gibi sözcüklerdir.
  • Ölçü zarfları anlatıma "eşitlik, üstünlük, en üstünlük ve aşırılık" anlamları katar.
Hemşireler pek ilgilenmiyor, iğneleri hasta bakıcılar yapıyor.  
Mihriban gibi o da pek nazlı büyüdü.
Kumarda önce çok kazanmış, sonra tamamen kaybetmiş.
Son kitabı yazarın bir bunalım hikâyecisi olduğunu çok iyi kanıtlıyor.
Hayatının sonunda daha anlayışlı, daha şefkatli bir eşe sahip olmuştu.
Yaşananları artık daha fazla gizleyemeyiz.
En yoğun, en özlü hikayelerinden biri de buydu.
5. Soru Zarfları 
Eylem ve eylemsileri soru yoluyla belirten zarflardır: ne, nasıl, ne biçim, ne diye, niçin, ne kadar, ne zaman, ne denli, hani, nice, neden...
Ne zaman seni düşünsem
Bir ceylan su içmeye iner
Ne dönüp duruyor havada kuşlar 
Neden böyle düşman görünürsünüz
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar
Bilmem ki nasıl anlatsam
Nasıl, nasıl size derdimi
Ne kadar severim o insanları
O insanlar ki renkli, silik
Niçin baktın bana öyle
Derdin nedir, durma söyle
Uyarılar
  • Soru zarfları; sıfatları ve başka zarfları da belirtir ancak bu kullanımlarda sorudan çok abartma anlamı katar:
Ne kadar hızlı konuşuyor.
Ne uzun bir geceydi. 
  • "Nasıl" sözcüğü soru sıfatı olarak da kullanılır:
Nasıl bir tatil düşünüyorsunuz? 
  • "Niçin" anlamında kullanılınca zarf olan "Ne" sorusu...
"Hangi" anlamıyla kullanılırsa sıfattır:
→ Ne gün dönecekmiş?
Bir adın yerini tutmak üzere kullanıldığında zamirdir:
→ Peki, biz okulda ne öğrendik bunca yıl?
➤  Konuyla ilgili test çözmek için tıklayınız.
İlgili Sayfalar

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.