Direktör Ali Bey'in Türkçeye adapte ettiği tek perdelik oyun.
1870'te yayımlanan oyun, Eugene Grange ve Victor Bernard’ın Madame est Couchée (Madam Uzanıyor) adlı yapıtından uyarlamadır.
Kokona Yatıyor, yazarın diğer oyunları gibi bir entrika komedisidir. Oyunun adındaki "Kokona" ise Hristiyan kadın, madam anlamındadır.
Oyun, Direktör Ali Bey'in en çok sahnelen iki oyunundan biridir (Diğeri Ayyar Hamza).
1870'te yayımlanan oyun, Eugene Grange ve Victor Bernard’ın Madame est Couchée (Madam Uzanıyor) adlı yapıtından uyarlamadır.
Kokona Yatıyor, yazarın diğer oyunları gibi bir entrika komedisidir. Oyunun adındaki "Kokona" ise Hristiyan kadın, madam anlamındadır.
Oyun, Direktör Ali Bey'in en çok sahnelen iki oyunundan biridir (Diğeri Ayyar Hamza).
İlk olarak 1871'de "Madam Uykuda" adıyla sahnelenen oyun, daha sonra 1872 sezonunda "Kokona Yatıyor" adıyla seyircinin karşısına çıkmıştır.
Kişiler
Çelebi Kostaki — Hane sahibi
Yanko — Komşunun uşağı
Elenko — Hizmetçi kız
Dominolu Bir Kadın
Kısa Özet
Sevgilisiyle kaçamak yapmaya giden Kostaki, eve geç geleceğini söyler. Bunu fırsat bilen eşi Kokona da baloya gider. Hizmetçi Elenko ve nişanlısı Yanko’nun boşalan evdeki eğlenme planlarını ise eve erken dönen Kostaki bozar. Elenko, düzmece oyunlarla Kokona’nın yokluğunu Kostaki'den saklamaya çalışır.
Geniş Özet
Hizmetçi Elenko, perde açıldığında yalnızdır. Ev sahibi Çelebi Kostaki ortağıyla muhasebe işlerini görmek için Ada'ya; evin hanımı Kokona da kocasının yokluğunu fırsat bilerek ondan habersiz bir baloya gitmiştir.
Bütün gece evde tek olacağını düşünen Elenko ise eline geçen bu fırsatı kaçırmak istemez. O sırada dışarıdan bir ses gelir. Bu, hizmetçi kızın nişanlısı ve komşu evin uşağı Yanko'dur. Yanko, Elenko'nun lambayı pencerenin önündeki masanın üstüne koyması üzerine evin müsait olduğunu anlayarak gelir. Mutfak kapısı penceresinden başını uzatarak kibar efendilerinin konuşmalarını taklit etmeye çalışsa da pek beceremez. Yanko’nun bu başarısızlığı ve evde yaptığı sakarlıklar Elenko’yu güldürür.
İkili sohbet etmeye başlayıp efendilerinden söz eder. Yanko, efendisinin bekâr olmasından oldukça memnundur çünkü akşam dışarı çıkınca sabaha kadar eve dönmemektedir. Elenko da özellikle Kokona'dan çok memnundur.
Bu sırada Yanko gelir. Yanko, kapıcıyı tembihlediğini söylemeye geldiğini söylese de Elenko onu başından savar. Elenko'nun tavırlardan dolayı Yanko kuruntuya kapılır. Kostaki’nin içerden gelen sesini duyduktan sonra çıkar. Ev sahibi elinde güğümle sinirli bir şekilde salona gelir. Sıcak güğümü boşaltacakken eli yandığı için bütün suyu yere dökmüştür. Açlıktan gözlerinin karardığını, ne olursa olsun yemek yemesi gerektiğini söyler. Tek başına yemek istemediği için de eşini uyandırmak için tekrar odaya yönelir. Kokona'yı korumak için her şeyi göze alan hizmetçi kız, bu sefer de efendisini kıskandığını söyler.
Kadınlara karşı zaafı olan Kostaki’nin ruh hâli aniden değişir ve hizmetçisiyle yakınlaşmaya çalışır. Hatta onu rahatlatmak için eşinin yattığı odanın kapısını kilitleyerek anahtarı cebine atar. Bir şampanya açarak kanepeye oturur. Elenko’yu yanına çağırır, öpmek ister. Gizlenen Yanko, üstteki pencereden odaya düşer. Her şeyi gördüğünü söyleyip Elenko'dan hesap sorar.
Kostaki ise eşinin uyanmasından korkarak uşağı susturmaya çalışır. Elenko da nişanlısını kenara çekip gerçekleri açıklar. Yaptığının hile olduğunu, hanımının kocasından habersiz baloya gittiğini anlatır. Hiddeti geçen Yanko, özür dileyerek çıkar.
Bu sırada orta kapı açılır ve yüzünde maskeyle bir kadın görünür. Kadın, Kostaki’yi görür görmez küçük bir feryat kopararak hemen geri döner. O sırada burnunu silmekle uğraşan Kostaki durumun farkına varamaz. Elenko, hanımının geldiğini anlar ancak odanın anahtarı Kostaki’dedir.
Yararlanılan Kaynaklar
Türk Edebiyatı Klasikleri 52, Günümüz Türkçesiyle Âli Bey / Ayyar Hamza, Kokona Yatıyor, İş Bankası Yayınları, 2021, İstanbul
Direktör Âli Bey’in Tiyatroları ve Oyunlarda Mizah, Batuhan Erdoğan
Konu Anlatımı İndir 👇
Çelebi Kostaki — Hane sahibi
Yanko — Komşunun uşağı
Elenko — Hizmetçi kız
Dominolu Bir Kadın
Kısa Özet
Sevgilisiyle kaçamak yapmaya giden Kostaki, eve geç geleceğini söyler. Bunu fırsat bilen eşi Kokona da baloya gider. Hizmetçi Elenko ve nişanlısı Yanko’nun boşalan evdeki eğlenme planlarını ise eve erken dönen Kostaki bozar. Elenko, düzmece oyunlarla Kokona’nın yokluğunu Kostaki'den saklamaya çalışır.
Geniş Özet
Hizmetçi Elenko, perde açıldığında yalnızdır. Ev sahibi Çelebi Kostaki ortağıyla muhasebe işlerini görmek için Ada'ya; evin hanımı Kokona da kocasının yokluğunu fırsat bilerek ondan habersiz bir baloya gitmiştir.
Bütün gece evde tek olacağını düşünen Elenko ise eline geçen bu fırsatı kaçırmak istemez. O sırada dışarıdan bir ses gelir. Bu, hizmetçi kızın nişanlısı ve komşu evin uşağı Yanko'dur. Yanko, Elenko'nun lambayı pencerenin önündeki masanın üstüne koyması üzerine evin müsait olduğunu anlayarak gelir. Mutfak kapısı penceresinden başını uzatarak kibar efendilerinin konuşmalarını taklit etmeye çalışsa da pek beceremez. Yanko’nun bu başarısızlığı ve evde yaptığı sakarlıklar Elenko’yu güldürür.
İkili sohbet etmeye başlayıp efendilerinden söz eder. Yanko, efendisinin bekâr olmasından oldukça memnundur çünkü akşam dışarı çıkınca sabaha kadar eve dönmemektedir. Elenko da özellikle Kokona'dan çok memnundur.
Elenko, hanımının kocası tarafından kısıtladığını düşündüğü için onun kocasından gizli eğlenmesine hak vermektedir. İkisi arasında, kadın
dayanışmasına dayanan bir ilişki mevcuttur.
Yanko, Kokona'yı her gün odanın penceresinde gördüğünü ancak Çelebi Kostaki'yi hiç görmediğini belirtir. Elenko, karı kocanın ayrı yattığını ve onun odasının evin diğer tarafında olduğunu söyleyince Yanko bu duruma çok şaşırır. Genç kız da "Kirası beş bin kuruştan yukarı evlerin âdeti bu." diyerek bu durumla alay eder.
Kendisine sarılmak isteyen Yanko'dan uzaklaşan Elenko, nişanlısına akşam yemeği planını anlatır. Baş başa yemek yiyeceklerini düşünen Yanko, ilk önce sevinse de sevinci kursağında kalır. Nişanlısı, baş başa kalmalarının yakışık almayacağını; bu nedenle yemeğe babalığını da davet ettiğini söyler. Babalığı, Elenko'nun çeyizini de düzecektir. Hem yemekten sonra da köşe başındaki gazinoya gideceklerdir. Babalığın gözüne girmeyi düşünen Yanko, efendisinin Fransa’dan özel olarak getirttiği şaraplardan getireceğini söyler. Hatta gelirken efendisinin setrelerinden birini de giyecektir. Yanko giderken Elenko, dönüşte küçük merdivenden gelmesini, kapının anahtarını üstünde bıraktığını söyler.
Çelebi Kostaki sürpriz yapıyor...
Elenko da yemekleri hazırlamak için mutfağa gider. Bu sırada Çelebi Kostaki, elinde çantayla kapıdan girer. Evde kimsenin olmadığını düşünen Kostaki, kendi kendine konuşarak bu durumu değerlendirir.
Kendisine sarılmak isteyen Yanko'dan uzaklaşan Elenko, nişanlısına akşam yemeği planını anlatır. Baş başa yemek yiyeceklerini düşünen Yanko, ilk önce sevinse de sevinci kursağında kalır. Nişanlısı, baş başa kalmalarının yakışık almayacağını; bu nedenle yemeğe babalığını da davet ettiğini söyler. Babalığı, Elenko'nun çeyizini de düzecektir. Hem yemekten sonra da köşe başındaki gazinoya gideceklerdir. Babalığın gözüne girmeyi düşünen Yanko, efendisinin Fransa’dan özel olarak getirttiği şaraplardan getireceğini söyler. Hatta gelirken efendisinin setrelerinden birini de giyecektir. Yanko giderken Elenko, dönüşte küçük merdivenden gelmesini, kapının anahtarını üstünde bıraktığını söyler.
Çelebi Kostaki sürpriz yapıyor...
Elenko da yemekleri hazırlamak için mutfağa gider. Bu sırada Çelebi Kostaki, elinde çantayla kapıdan girer. Evde kimsenin olmadığını düşünen Kostaki, kendi kendine konuşarak bu durumu değerlendirir.
Aslında Kostaki, Ada'ya gitmemiştir. Evdekilere ortağı Çelebi Hristaki ile Ada’ya gideceği yalanını söyleyerek ilk önce bir lokantaya oradan da kendisini bekleyen sevgilisi
Kokoniçe Maryanko’nun evine gitmiştir. Ancak çok geçmeden Maryanko’nun belalı âşığı olan Rus geldiği için oradan da kaçmak zorunda kalmıştır. Kostaki’nin sesli düşündüğü sırada Elenko çıkagelir.
Elindeki tabakta tavuk söğüş vardır. Ev sahibini masanın başında görünce çığlık atar. Kostaki vapuru kaçırdığını söyler. Kızın elinde taşıdığı tavuğu görünce de Kokona ve kendisi için iki kişilik sofra hazırlamasını emreder. Hizmetçi, eşini uyandırmak için oda kapısına doğru yürüyen efendisini engeller. Madam'ın başının ağrıdığını, bu nedenle bir parça bir şey yiyip yattığını söyleyerek efendisinin odaya girmesine mani olur. Çelebi Kostaki ikna olsa da odasına çekilmek istemez. Tek başına yiyeceğini söyleyerek kendisine geceliğini getirmesini ister.
İşler karışıyor...
Elenko'nun çıktığı sırada Yanko çıkagelir. Üstünde efendisinin kıyafetleri, koltuğunun altında evden getirdiği şarap şişeleri vardır. Daha önce hiç görmediği Kostaki'yi Elenko'nun üvey babası zannederek konuşmaya başlar. Hatta Kostaki hakkında ileri geri konuşur. Kostaki de eşinin kendisini aldattığını, hizmetçinin de iki âşığın sırdaşı olduğunu düşünür.
Yanko'nun tavırlarından bunalan ev sahibi, Yanko’ya saldırır. Elenko, elinde Kostaki’nin geceliğiyle koşarak gelir. Efendisinin, nişanlısının boğazına sarıldığını görünce Yanko’nun hayırlı bir iş için geldiğini, kendisinin nişanlısı olduğunu söyler. Efendisini Ada’da zannettiği için nişanlısını yemeğe davet ettiğini anlatır.
Yanko'nun tavırlarından bunalan ev sahibi, Yanko’ya saldırır. Elenko, elinde Kostaki’nin geceliğiyle koşarak gelir. Efendisinin, nişanlısının boğazına sarıldığını görünce Yanko’nun hayırlı bir iş için geldiğini, kendisinin nişanlısı olduğunu söyler. Efendisini Ada’da zannettiği için nişanlısını yemeğe davet ettiğini anlatır.
Böylece Yanko da Kostaki’nin gerçek kimliğini öğrenir. Hareketleri için Kostaki’den özür diler. Elonko, Yanko'ya kapıcıya haber vererek üvey babasının eve gelmesine engel olmasını ister. Yanko'nun hâlâ evde olduğunu gören Kostaki ise uşağı evinden kovar.
Kostaki durum anlaşıldıktan sonra karısının günahını aldığını düşünür ve ondan özür dilemek için oda kapısına yönelir. Efendisini engelleyip sabahı beklemesini söyleyen Elenko, Kostaki'ye geceliğini giydirir. Birlikte masayı ateşin önüne taşırlar. Kostaki, Elenko'ya gidip yatmasını söylese de genç kız, efendisi odaya girmeye kalkar korkusuyla gitmez. Bahaneler üretip kalır. Hatta Kostaki'nin lokantada paket yaptırıp çantasında getirdiği yemekleri yemesine karışır. Efendisinin odasına gidip yatması için her yolu dener. Bu saatte ağır şeyler yerse komşuları gibi hazımsızlık sebebiyle ona da inme inebileceğini anlatır.
Kostaki, yemek yemekten vazgeçse de karısını görme konusunda ısrar eder. "Uyandırmam korkma, usulca alnından öperim." deyince Elenko, efendisinin yüzünün kızardığını söyleyerek onu kaygılandırır. Ayaklarını sıcak suya koyması konusunda onu ikna eder. Kostaki, ayaklarını dinlendirmek için çıkar.
Kostaki durum anlaşıldıktan sonra karısının günahını aldığını düşünür ve ondan özür dilemek için oda kapısına yönelir. Efendisini engelleyip sabahı beklemesini söyleyen Elenko, Kostaki'ye geceliğini giydirir. Birlikte masayı ateşin önüne taşırlar. Kostaki, Elenko'ya gidip yatmasını söylese de genç kız, efendisi odaya girmeye kalkar korkusuyla gitmez. Bahaneler üretip kalır. Hatta Kostaki'nin lokantada paket yaptırıp çantasında getirdiği yemekleri yemesine karışır. Efendisinin odasına gidip yatması için her yolu dener. Bu saatte ağır şeyler yerse komşuları gibi hazımsızlık sebebiyle ona da inme inebileceğini anlatır.
Kostaki, yemek yemekten vazgeçse de karısını görme konusunda ısrar eder. "Uyandırmam korkma, usulca alnından öperim." deyince Elenko, efendisinin yüzünün kızardığını söyleyerek onu kaygılandırır. Ayaklarını sıcak suya koyması konusunda onu ikna eder. Kostaki, ayaklarını dinlendirmek için çıkar.
Elenko çaresiz kalınca...
Bu sırada Yanko gelir. Yanko, kapıcıyı tembihlediğini söylemeye geldiğini söylese de Elenko onu başından savar. Elenko'nun tavırlardan dolayı Yanko kuruntuya kapılır. Kostaki’nin içerden gelen sesini duyduktan sonra çıkar. Ev sahibi elinde güğümle sinirli bir şekilde salona gelir. Sıcak güğümü boşaltacakken eli yandığı için bütün suyu yere dökmüştür. Açlıktan gözlerinin karardığını, ne olursa olsun yemek yemesi gerektiğini söyler. Tek başına yemek istemediği için de eşini uyandırmak için tekrar odaya yönelir. Kokona'yı korumak için her şeyi göze alan hizmetçi kız, bu sefer de efendisini kıskandığını söyler.
Kadınlara karşı zaafı olan Kostaki’nin ruh hâli aniden değişir ve hizmetçisiyle yakınlaşmaya çalışır. Hatta onu rahatlatmak için eşinin yattığı odanın kapısını kilitleyerek anahtarı cebine atar. Bir şampanya açarak kanepeye oturur. Elenko’yu yanına çağırır, öpmek ister. Gizlenen Yanko, üstteki pencereden odaya düşer. Her şeyi gördüğünü söyleyip Elenko'dan hesap sorar.
Kostaki ise eşinin uyanmasından korkarak uşağı susturmaya çalışır. Elenko da nişanlısını kenara çekip gerçekleri açıklar. Yaptığının hile olduğunu, hanımının kocasından habersiz baloya gittiğini anlatır. Hiddeti geçen Yanko, özür dileyerek çıkar.
Sinir krizinin şifası anahtardır...
Bu sırada orta kapı açılır ve yüzünde maskeyle bir kadın görünür. Kadın, Kostaki’yi görür görmez küçük bir feryat kopararak hemen geri döner. O sırada burnunu silmekle uğraşan Kostaki durumun farkına varamaz. Elenko, hanımının geldiğini anlar ancak odanın anahtarı Kostaki’dedir.
Anahtarı elde etmek için hemen bir şey yapması lazımdır. Sinir krizi geçiriyormuş gibi oda kapısının önünde sandalyenin üstüne oturarak çırpınmaya başlar. Çırpınırken de sırtına koymak için bir demir parçası ister. Ev sahibi duruma şaşırsa da cebindeki anahtar aklına gelir. Sözde krizi devam eden Elenko, anahtarı ele geçirmiş olsa da lokman ruhu gibi bir şeye daha ihtiyacı olduğunu söyler. Kostaki isteneni getirmek üzere çıktığı esnada, Elenko kapıyı açarak maskeli kadını içeri alır. Çelebi’nin hiçbir şeyden haberi olmadığını, hemen odaya geçip yatmasını, yattıktan sonra da çıngırağı çalmasını tembih eder.
Hizmetçi felaketi önlediği için sevincinden şarkı söyleyip oynamaya başlar. Bu sırada bir elinde lokman ruhu, bir elinde başka bir anahtarla Kostaki gelir. Her ihtimale karşı bir anahtar daha getirmiştir. Hatta şaşırıp anahtarı Elenko'nun burnuna tutar. Genç kız, lokman ruhunu biraz kokladıktan sonra krizinin geçtiğini söyler.
Ev sahibi, hizmetçisiyle yeniden yakınlaşmaya çalışsa da Elenko, Kostaki’yi şiddetle reddeder. Yanlış anlaşıldığını, kendisinin aç gözlü olduğu için efendisinin yemek yemesini kıskandığını söyler. Bu sırada çıngırak sesi işitilir. Elenko, Kostaki’nin odaya girmesine müsaade eder. Kostaki, odaya girerken "Elmasım, korkma benim, adaya gitmedik. Vapura yetişemedik." dediği sırada perde kapanır.
Ev sahibi, hizmetçisiyle yeniden yakınlaşmaya çalışsa da Elenko, Kostaki’yi şiddetle reddeder. Yanlış anlaşıldığını, kendisinin aç gözlü olduğu için efendisinin yemek yemesini kıskandığını söyler. Bu sırada çıngırak sesi işitilir. Elenko, Kostaki’nin odaya girmesine müsaade eder. Kostaki, odaya girerken "Elmasım, korkma benim, adaya gitmedik. Vapura yetişemedik." dediği sırada perde kapanır.
İlgili Sayfalar
Türk Edebiyatı Klasikleri 52, Günümüz Türkçesiyle Âli Bey / Ayyar Hamza, Kokona Yatıyor, İş Bankası Yayınları, 2021, İstanbul
Direktör Âli Bey’in Tiyatroları ve Oyunlarda Mizah, Batuhan Erdoğan
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Desteğiniz bizim için önemli. Daha iyi içerikler üretebilmemiz için hem "Takip Et" butonuna tıklayarak hem de yorumlarınızla bize destek olabilirsiniz. Ayrıca sayfaya daha rahat ulaşmak için sayfamızı sık kullanılanlar klasörüne eklemeyi unutmayınız.