Kokona Yatıyor

Direktör Ali Bey'in Türkçeye adapte ettiği tek perdelik oyun.
1870'te yayımlanan oyun, Eugene Grange ve Victor Bernard’ın Madame est Couchée (Madam Uzanıyor) adlı yapıtından uyarlamadır.
Kokona Yatıyor, yazarın diğer oyunları gibi bir entrika komedisidir. Oyunun adındaki "Kokona" ise Hristiyan kadın, madam anlamındadır.
Oyun, Direktör Ali Bey'in en çok sahnelen iki oyunundan biridir (Diğeri Ayyar Hamza).

Ayyar Hamza

Direktör Ali Bey'in 1871 tarihli oyunu.

Sanatçının en çok sahnelenen oyunudur.
Üç perdeden oluşan eser, Moliere'inin Scapin'in Dolapları adlı oyunundan adapte edilmiştir.
Ayyar Hamza, ilk olarak 20 Kasım 1871’de Gedikpaşa Tiyatrosunda oynanmıştır.
Ayyar; çok gezip dolaşan, zeki, kurnaz, gözü pek ve atılgan kimse anlamındadır.
Ali Bey, eseri Türk seyircisine uygun hâle getirirken deyimler, atasözleri ve geleneksel Türk tiyatrosunun kalıplarını kullanmıştır.

Geveze Berber

Direktör Ali Bey'in 1872'de yayımlanan oyunu.

İki perden oluşan eser, bir dolantı komedisidir.
Oyun ilk olarak Gedikpaşa Tiyatrosunda sahneye konmuştur.

Konu

Eserde Firuz Bey adlı gençle sevgilisi Nesibe Hanım’ın birbirlerine kavuşma çabaları ile geveze bir berberin neden olduğu gülünç olaylar anlatılır. Firuz Bey, Nesibe Hanım’ı ilk gençliğinden beri sevmektedir. Ancak Nesibe Hanım, babası tarafından yaşlı bir adamla evlendirilir. Nesibe Hanım’ın zevcesi iki yıl sonra ölür. Ondan hiç vazgeçmeyen Firuz Bey, sevdiğine kavuşmak için her yolu dener.

Direktör Ali Bey (1844? - 1899)

Direktör Ali Bey

• Tanzimat dönemi devlet adamı, oyun ve mizah yazarı.
• İstanbul'da doğdu. 
• Özel hocalar elinde yetişti, Fransızca öğrendi. 
• Tercüme Odası'na devam etti.
• Çeşitli idari görevlerde bulundu. En son Duyun-u Umumiye Direktörlüğüne atanan yazar ölümüne kadar bu görevde kaldı. 
• 1870'de çıkmaya başlayan edebiyatımızın ilk mizah dergisi Diyojen'de yazmaya başladı. Namık Kemal ve Ebuzziya Tevfik gibi onun yazıları da dergide imzasız olarak çıktı.
• Diyojen'in kapatılmasından sonra Çıngıraklı Tatar ve Hayal gazetelerinde imzasız yazılar yayımlamaya devam etti.
• Özellikle Ayyar Hamza, Kokona Yatıyor uyarlama komedi oyunları ile Letafet adlı opereti ile tanınmıştır.
• Oyunları "dolantı komedisi" türündedir. Entrikaların birbirine bağlandığı bu tür oyunlarda merak ögesi ön plandadır.
• Düyun-ı Umumiye müfettişiyken görevli olarak gittiği Güneydoğu Anadolu, Musul, Bağdat ve Hindistan seyahatlerinin notlarından oluşan Seyahat Jurnali (1896), edebiyatımızın ilk günlük örneğidir. 
• Direktör Ali Bey'in Türkçe kelimelere ters ve mizahi anlamlar vererek hazırladığı Lehçetü’l Hakâyık, Türk edebiyatında mizah sözlüğü türünün ilk örneğidir.  
• Aşağıda Lehçetü'l Hakâyık'tan bazı örnekler verilmiştir:

Lehçetü'l Hakâyık'tan...

Âlim: Bir şey bilmediğini bilen
Asil: Ben bilir miyim ya!.. Kendisi diyor!
Avukat: Suçluların çamaşırcısı
Balkon: Âşık tüneği
Barbar: Barutu icat etmeyenler
Baş ağrısı: Bahane
Cahil: Bir şey bilmediğini bilmeyen
Hayır dua: Ucuz hizmet
İkramiye: Züğürt tesellisi
İnsan: Ahlâkı bozulmuş vahşi
İskelet: İnsan kanaviçesi.
Rüşvet: Hizmet mukabili hediye
Tarih: Kurt masalı
Uyku: Sefâhat-ı fukarâ
Yelpaze: Siper-i fitne

• Ali Bey'in Diyojen, Çıngıraklı Tatar ve Hayal adlı mizah gazetelerinde yayımlanan yazılarının yanı sıra tiyatro çalışmaları, gezi notları, bir hikayesi, roman çevirisi ve sözlüğü bulunmaktadır.

Tüm Eserleri

• Lehçetü'l Hakâyık (Mizahî sözlük türünün ilk örneği)
• Seyahat Jurnali (Edebiyatımızın ilk günlük örneği)
• Seyyareler (Mitolojik Hikaye)
• Evlenmek İster Bir Adam (Roman çevirisi, Charles Paul Kock)

Tiyatroları: 

• Ayyar Hamza (Uyarlama)
• Kokona Yatıyor (Uyarlama)
• Letâfet (Operet) 
• Misafir-i İstiskal
• Geveze Berber

İlgili Sayfalar

👉 Tanzimat Edebiyatı Ana Sayfa

👉 Geveze Berber Özet

👉 Ayyar Hamza Özet

👉 Kokona Yatıyor

Yararlanılan Kaynaklar

• Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, Ali Bey (Direktör) Maddesi, M.K. Özgül
• Ali Birinci, Dergâh dergisi, Nisan 1994, s.18,19
• Lehçetü’l Hakâyık’ta Mizah Söylemi, Tuğba Yıldırım