Saltuk Gazi Destanı

Sarı Saltuk

13. yüzyıl alperenlerinden Sarı Saltuk’un efsanevi hayatını konu alan destandır.
Destanda Sarı Saltuk'un dünyaya gelişi, çocukluğu, yetişmesi, kahramanlıkları, tebliğ faaliyetleri, kerametleri ve şehadeti anlatılmaktadır.
Eserde anlatılan olaylar genel olarak 13. yüzyılda geçmektedir.
Saltukname (Saltıkname) olarak da bilinen destan, 15. yüzyılda Ebülhayr-i Rumi tarafından Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Cem Sultan’ın isteği üzerine derlenerek kaleme alınmıştır. 

Mensur (düzyazı) Türk destanlarından biridir.

Destan halk ağzından derlenerek yazıya geçirilmiştir.
Türklerin Anadolu'ya yerleşmek için verdikleri mücadeleler sırasında doğan destanların son halkasıdır: Bu üç destan oluş sıralarına göre şunlardır: Battalname, Danişmend Gazi Destanı, Saltuk Gazi Destanı.

Battal Gazi Destanı

Seyyid Battal Gazi Külliyesi
Eskişehir

Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinde Battal Gazi olarak tanınan efsanevi kahramanın Hristiyanlara karşı verdiği mücadeleyi anlatan destandır.
Destan hem Anadolu’da hem de Türklerin yaşadığı diğer coğrafyalarda sevilip itibar görmüştür.
Battalname olarak da bilinen destan, Türklerin Anadolu'ya yerleşmek için verdikleri mücadeleler sırasında doğan üç destandan biridir. Bu üç destan oluş sıralarına göre şunlardır: Battalname, Danişmend Gazi Destanı, Saltuk Gazi Destanı.

Manas Destanı

Kırgız Türklerinin millî destanıdır.

Farklı hacimlerde birçok varyantı bulunan Manas, 500.000'i aşan dize sayısıyla dünyanın en uzun destanıdır.
Destanda Kırgızların Budist Kalmuklar ve Çinlilerle yaptıkları savaşların yanı sıra Kırgız Türklerinin kendi aralarındaki mücadeleleri anlatılmaktadır.

11. ve 12. yüzyıllarda anlatılmaya başlanan destan, İslamiyet'in Türk topluluğunda uyandırdığı heyecanla kısa zamanda büyük bir destan haline gelmiştir.

Yüzyıllar içinde bazı yeni olay ve ideallerle zenginleşen destan hâlen Manasçılar aracılığıyla yaşatılmaktadır.

(Manasçı, destanı kopuz çalıp türküler söyleyerek baştan sona ezbere okuyan ozanlara verilen isimdir.)

Danişmend Gazi Destanı

Danişmendli Beyliği'nin ilk hükümdarı Danişmend Ahmet Gazi'nin (öl. 1085) hayatını, gazalarını ve çeşitli kerametlerini anlatan destandır.
İslamiyet sonrası doğal Türk destanlarından biridir.
Danişmendname olarak da bilinen eser, yarı tarihî bir destandır.
Türk-Bizans ya da Müslüman-Hristiyan mücadelelerini anlatan destan, 1071'de kazanılan Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu’nun büyük bir bölümünün Danişmendliler tarafından fethedilişini menkıbevi olarak işler.

Danişmendname, Battalname'nin devamı niteliğindedir. Ordusunda Battal Gazi’nin bayrağını taşıyan Danişmend Ahmet Gazi'nin fetihleri de onun fetihlerinin bir devamı gibidir. Destandaki gazalar, Dânişmend Gazi'yi Battal Gazi'ye bağlamak için bir asır önce başlamış gibi gösterilmiştir.
Destana göre Bizans’a karşı yaptığı fetihlerle şöhret bulan Danişmend Gazi; adil, âlim ve cesur olmasının yanı sıra kerametler de gösteren bir velidir (alperen).

Satuk Buğra Han Destanı

Karahanlıların ilk Müslüman hakanı Satuk Buğra Han'ın menkıbelerini anlatan destandır.
İslamiyet sonrası doğal Türk destanlarından biridir.

Destan, "Tezkire-i Buğra Han", "Buğra Hanlar Tezkiresi" ya da "Tezkire-i Üveysiye" olarak bilinen ve pek çok yazma nüshası bulunan eserde kayıtlıdır. 

Söz konusu yazmalarda Satuk Buğra Han'ın yanı sıra ondan sonra gelen diğer veliler hakkında da bilgi bulunmaktadır.

Türklerin İslam dinini kabul edişlerini ilahî bir ilhama bağlamaya çalışan destan, İslamiyet öncesi Türk destanlarından aldığı motiflerle zenginleşip kaynaşmıştır.