23 Ağustos 2019 Cuma

Süleyman Çelebi (1351-1422)

Süleyman Çelebi
  • Mevlit şairi.
  • Hakkında bilinenler sınırlıdır.
  • 1351'de Bursa'da doğdu. 
  • Yıldırım Bayezit devrinde bir süre Dîvân-ı Hümâyun imamlığı yapan Süleyman Çelebi, 1400'de tamamlanan Bursa Ulucamii imamlığına getirilmiştir.
  • Bilinen tek eseri daha çok "Mevlit" adıyla tanınan Vesiletü'n Necat'tır.
Mevlit Nedir?
  • Arapça "velede" (doğmak veya doğurmak) kökünden türeyen "mevlit"in sözcük anlamı doğum yeri ve zamanıdır. 
  • Mevlit sözcüğü ilk etapta Hz. Peygamberi hatırlatırken aynı kökten gelen milat  sözcüğü ise Hz. İsa'yı çağrıştırmaktadır.
  • Mevlit, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümünde yapılan törenlerde okunmak üzere yazılmış eserlerin ortak adıdır.
  • Siyer kitaplarındaki manzum parçalar, bu türün ilk örnekleri olarak kabul edilebilir. 
Vesiletü'n Necat
  • Vesiletü'n Necat (Kurtuluş Vesilesi) halk arasında Mevlit olarak bilinir.
  • Eser, mevlit türünün en çok bilinen ve en güzel örneğidir.
  • Birçok dile çevrilen eser, 1409'da yazılmıştır (15.yüzyıl eseri)
  • Vesiletü'n Necat; doğum, sünnet, askere gönderme, evlenme, ölüm gibi özel merasimlerde mevlithanlar tarafından müzik eşliğinde icra edilir.
  • Eserin içinde kaside şeklinde yazılmış şiirler olsa da Mevlit (Vesiletü'n Necat) bir mesnevidir.
  • Aruzun "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla yazılan eser 768 beyittir.
  • Birçok beyti sehl-i mümteni örneği kabul edilen eser sade bir Türkçe ile yazılmıştır. 
  • Eser sanatlı bir üsluba sahiptir.
  • Eserin belli başlı bölümleri şunlardır: tevhid - münacaat, velâdet (Hz. Peygamberin doğumu), mucizât (Peygamberin mucizeleri), miraç (göğe yükselişi), vefat ve dua.
  • Eserin kısa zamanda gördüğü büyük ilgi sonrasında Vesiletü'n Necat'a benzer başka mevlitler de yazılmıştır.
Eserin Yazılma Hikayesi
  • Süleyman Çelebi'nin Ulucami’de imamlık yaptığı yıllarda bir vâiz, peygamberler arasında bir fark bulunmadığını, bu sebeple Hz. Muhammed’in Hz. İsa'dan ve diğer peygamberlerden üstün olmadığını söyler. Cemaatten bazıları vâizin bu görüşüne karşı çıkmış, tartışmalar büyümüş, bu arada Süleyman Çelebi de şu beyti söylemiştir: 
"Ölmeyip İsa göğe bulduğu yol
Ümmetinden olmak için idi ol"
  • Süleyman Çelebi, Vesiletü'n Necat adlı eserini çok beğenilen bu beyitten yola çıkarak yazmıştır. 
Vesiletü'n Necat'tan seçme beyitler...
Allah âdın zikredelim evvelâ
Vâcib oldur cümle işde her kulâ
Allah âdın her kim ol evvel anâ
Her işi âsân ider Allah anâ
Bir kez Allah dise aşk ile lisan
Dökülür cümle günah misl-i hazan 
İsm-i pakin pâk olur zikr eyleyen
Her murada irişür Allah diyen 
Amine Hâtun Muhammet anesi
Ki ol sedeften oldı ol dür dânesi 
Çünki Abdullah'tan oldı hâmile
Vakt irişdi hefte vü eyyam ile 
Hem Muhammet gelmesi oldı yakin
Çok âlemetler belürdi gelmedin
İlgili Sayfa
Yararlanılan Kaynaklar
  • TDV İslam Ansiklopedisi, Mevlit Maddesi, Ahmet Özel
  • Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Nihat Sami Banarlı
  • Süleyman Çelebi'nin Mevlid'i Üzerine, Soner Akdağ

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.