Mektup Türü ve Özellikleri
- Mektup; kişi, kurum ya da kuruluşların kendi aralarında ya da birbirleriyle haberleşme amacıyla yazdıkları yazılardır.
- Mektuplar duygu ve düşünceleri aktarmak, bir dileği bildirmek ya da bilgi vermek için yazılır.
- En eski haberleşme araçlarından biridir.
- Dilimize Arapçadan gelip yerleşen "mektup" sözcüğünün Farsça karşılığı name, Türkçe karşılığı ise bitigdir.
- Mektup, teknolojik gelişmeler nedeniyle gözden düşen bir tür olsa da tarihî ve edebî açıdan önemli bir birikim oluşturmuştur.
- Mektup, genel olarak kişisel hayatı konu alan öğretici metinlerden biridir.
- Bir anlatım tekniği olarak hikaye ve romanda da kullanılan mektup, diğer metin türleriyle de sıkı ilişki içerisindedir.
- Mektup, yazılan kişiye uygun bir hitapla başlar. Hitap şekli ise muhatapla aradaki samimiyete ve mektubun türüne göre değişir.
Mektuplar yazıldığı yere, konuya, amaca ve üsluba göre beşe ayrılır:
1. Özel Mektuplar
2. Edebî Mektuplar
3. Resmî Yazılar / Mektuplar
4. İş Yazıları / Mektupları
5. Açık Mektuplar
1. Özel Mektuplar
- Birbirinden uzakta bulunan eş dost, akraba, sevgili, meslektaş ya da arkadaşların haberleşmek, bir olayı aktarmak, bilgi vermek, düşünceleri paylaşmak gibi çeşitli amaçlarla yazdığı mektuplardır.
- İki kişi arasındaki sırların, duygu ve düşüncelerin aktarıldığı bu mektuplar sadece yazanla okuyanı ilgilendirir. Başka bir deyişle özel mektuplar kişisel ve mahremdir.
- Her türlü yapmacıktan uzak, içten geldiği gibi yazılır. Özel mektup yazarı, yazdıklarının yayımlanmayacağını bildiği için her türlü toplum baskısından uzaktır.
- Sanat, düşünce, bilim, siyaset adamlarının öldükten sonra yayımlanan özel mektupları ise döneme ışık tuttuğu için önemli birer belgedir.
- Günümüzde özel mektupların yerini başta e‑posta olmak üzere kısa mesaj (sms), anlık mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya platformları gibi dijital iletişim araçları almıştır.
Şekil ve İçerik
- Özel mektupta hitap; mektubun gönderildiği kişinin yaşı, kültür düzeyi ve yakınlık derecesine göre seçilir.
- Giriş bölümünde mektubun yazılış amacına, gelişme bölümünde de asıl anlatılmak istenenlere yer verilir. Sonuç bölümünde ise sevgi, saygı ve iyi dilekleri içeren ifadeler bulunur.
- Mektup kâğıdı düzgün ve temiz olmalı, siyah mürekkepli kalem kullanılmalıdır.
- Tarih ve yer adı kâğıdın sağ üst köşesinde, yazanın adı soyadı / imzası ise sağ alt köşesinde olmalıdır.
- Davet, taziye (başsağlığı), kutlama, teşekkür ve özür gibi yazılar; resmî mesafe ve ciddiyet korunsa da özel mektup türüne girer.
- Davetiye kart ya da mektup olarak gönderilebilir. Davetiyede saygılı bir dil kullanılarak etkinliğin konusu, yeri, saati, programı yazılır. Etkinliğe katılacak kişi sayısını belirleyebilmek için de LCV (lütfen cevap veriniz) notu düşürülür.
- Taziye, birinin vefat etmesi üzerine, yakınlarına ya da çalıştığı kurumun amirine yazılan başsağlığı mektubudur.
2. Edebî Mektuplar
- Özel mektup vasfı taşısa da dil ve anlatım açısından sanat değeri taşıyan mektuplardır.
- Bunların bir kısmı yayımlanmak için yazılırken bir kısmı ise sanatçının ölümünden sonra yayımlanmaktadır.
- Edebî mektuplar, sanatçıların özel hayatı ve sanat anlayışları hakkında bilgiler içerdiği için hem okurlar hem de araştırmacılar için önemli metinlerdir.
- Bu mektupların bir kısmı ise eleştiri, deneme, günlük ya da anı niteliğindedir.
3. İş Yazıları / Mektupları
- Özel kuruluşların birbirlerine ya da kişilere işle ilgili olarak yazdıkları mektuplardır.
- Bu tür mektupların konusu sipariş, satış, şikâyet, tavsiye ya da bilgi istemedir.
- İş mektupları kısa, öz, açık ve anlaşılır olarak yazılır.
- Bu tür mektuplar bilgisayarda yazılır.
- İş mektuplarında, kendisine mektup yazılan kişi ya da kurumun isim ve adresi kâğıdın üst kısmına ortalanarak ve büyük harflerle yazılır.
- Kâğıdın sağ üst tarafına tarih atılır. Yazı, cevap niteliğinde ise metne geçmeden önce yazının hangi tarih ve sayılı yazıya cevap olduğu belirtilmelidir. Buna ilgi tutmak denir.
- Mektubun giriş paragrafında sorun ya da konu kısaca belirtilmeli, gelişme paragraflarında ise konu ya da sorun açılmalıdır. Sonuçta ise talep belirtilerek arz / rica ifadelerine yer verilmelidir.
4. Resmî Yazılar / Mektuplar
- Resmî kurumların birbirlerine yazdığı resmî yazılarla; bu kurum ve kuruluşların vatandaş başvurularına verdiği yazılı cevaplardır.
- Bu mektuplara resmi (idari) yazı, dilekçe, tutanak ve rapor örnek olarak verilebilir.
 |
| Resmî Yazı |
Resmî Yazılar
- Günlük idari yazışmalardır.
- Resmi yazışmalar, Resmi Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'e göre hazırlanır.
- Resmî yazılar, günümüzde elektronik ortamda hazırlanıp elektronik imza ile imzalanmaktadır.
- Bu mektuplarda hitap, yazılan dairenin ya da tüzel kişilik sahibi kuruluşun kanun ve tüzüklerdeki tam adıdır.
- Bu mektuplarda tarih ile birlikte mektubun sıra numarası ve konusu belirtilir.
- Mektup, cevap mahiyetinde ise "ilgi" hanesine cevabı olduğu mektubun sayı ve tarihi, "konu" hanesine de kısaca amaç yazılır.
- Bu yapıldıktan sonra iki ya da üç satır aralığı bırakılarak mektup yazılır.
- Resmî mektuplarda açık, kesin, anlaşılır bir dil kullanılır.
- Mektubun sonu, alt makama yazılıyorsa "rica ederim", üst makama yazılıyorsa "arz ederim" şeklinde biter. Mektup metninin sağ altında ise mektubu yazanın makamı, adı ve soyadı ile imzası bulunur.
Dilekçe
Dilekçe, resmî ya da özel kurum ve kuruluşlara bir isteği, şikayeti, ihbarı bildirmek ya da bir konu hakkında bilgi almak amacıyla yazılan imzalı mektuptur.
→ Ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
- Meclis, kurul, mahkeme vb. yerlerdeki konuşmaların olduğu gibi yazıya geçirildiği metinlerdir.
- İlgili tutanaklar yetkili kişiler/toplantıya katılanlar tarafından imzalanarak resmiyet kazanır. Kullanıldığı yerlerden bazıları şöyledir: TBMM Genel Kurulu, mahkemeler, kurum ve işletmelerin kongre, seminer ve yönetim kurul toplantıları...
- Bunun yanı sıra bir olayın nasıl gerçekleştiğinin anlatıldığı ve ilgili/yetkili kimseler tarafından imzalanan belgelere de tutanak denmektedir. Kaza tutanağı, teslim tutanağı, sorgu tutanağı, olay tutanağı, arama tutanağı, işyeri tutanağı vb. bu tutanak türüne örnek olarak verilebilir.
- Tutanaklarda kişisel görüş ve yorumlara yer verilmez.
- Aksi sabit oluncaya kadar hukuken geçerli belgelerdir.
- Üzerinde silinti, kazıntı ve ilave yapılmaz. Yanlış yazılan ifadenin üstü tek çizgi ile çizilir ve düzeltme paraflanır.
- A4 kâğıdına bilgisayar ya da tükenmez kalemle yazılmalıdır.
- Herhangi bir konuda yapılan araştırma sonuçlarının somut veri, gözlem ve analize dayalı olarak anlatıldığı resmî belgelerdir.
- Rapor türleri işin içeriğine göre yıllık faaliyet raporu, değerlendirme raporu, araştırma geliştirme raporu, teftiş raporu gibi farklı isimlerle anılır.
- Geniş kitleleri ilgilendiren önemli bir konuda halka veya bir devlet görevlisine hitaben yazılarak gazetelerde yayımlanan mektuplardır.
- Bir kişi ya da kurum tarafından herhangi bir düşünceyi, görüşü açıklamak, bir tezi savunmak için yazılır.
- Açık mektup, daha çok belli bir konuda kamuoyu oluşturmak ya da siyaset yapmak için kullanılır.
Mektup-Roman
- Mektup türü zaman içinde bir anlatım tekniği olarak kullanılmış, bu sayede mektup-roman türü ortaya çıkmıştır.
- Mektup; şahsi olması, doğal bir anlatıma sahip olması, yazılan kişiyle ilgili çeşitli haber ve sırları barındırması gibi nedenlerle kurmaca bir tür olan roman için elverişli bir anlatım tekniğidir.
- Mektup; romandaki olayların akışını değiştiren, dönüştüren, ortaya çıkaran bir özeliği sahiptir. Ayrıca bu tür romanlarda karakterlerin iç dünyası, düşünce ve duyguları doğrudan mektuplar aracılığıyla yansıtılır.
- 17. yüzyılda Batı’da bir moda olarak ortaya çıkan mektup-roman asıl gelişimini 18. yüzyılda gerçekleştirmiştir.
- Bu anlatım tekniği kimi romanlarda sadece kurgu içinde gerektiğinde kullanılırken kimi romanlarda ise olaylar, karakterlerin birbirlerine yazdığı mektuplar üzerinden aktarılır.
- Türk romanında bir anlatım tekniği olarak mektubun kullanıldığı ilk eser Ahmet Mithat Efendi'nin 1870 yılında yayımladığı Felsefe-i Zenan'dır.
- Halide Edip Adıvar’ın "Handan", Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın "Mutallaka" ve "Sevda Peşinde", Reşat Nuri Güntekin’in "Bir Kadın Düşmanı" adlı eserleri bu tekniğin kullanıldığı romanlardan öne çıkanlardır.
- Goethe’nin "Genç Werther'in Acıları" ile Balzac’ın "Vadideki Zambak" adlı eserleri ise mektup-roman türünün dünya edebiyatındaki önemli örnekleridir.
Mektup Örnekleri
👉 Şikâyetname
- Türk Edebiyatında Mektup, Ömer Çakır, Doktora Tezi
- Mektuplaşmanın Edebi Gelişime Etkisi, Cemile Akyıldız Ercan, Fehime Şeyma Köse
- Mektup Roman Tekniği ve Türk Romanından İki Örnek: Mektup Aşkları ve Kedi Mektupları Evren Karataş
- Klasik Türk Şiirinde Mektup / Mektuplaşma, Hülya Boz
- Türk Yazı Dilindeki İlk Manzum Mektup Örnekleri Mehmet Turgut Berbercan
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Desteğiniz bizim için önemli. Daha iyi içerikler üretebilmemiz için hem "Takip Et" butonuna tıklayarak hem de yorumlarınızla bize destek olabilirsiniz. Ayrıca sayfaya daha rahat ulaşmak için sayfamızı sık kullanılanlar klasörüne eklemeyi unutmayınız.