13 Nisan 2017 Perşembe

Tanzimat 1.Dönem Sanatçıları (Özet)

Şinasi (1826 - 1871)
  • Tanzimat Fermanı ile oluşmaya başlayan yeni edebiyatın öncüsü ve kurucu ismidir. 
  • Şinasi güçlü bir şair ve yazar değildir.
  • Eserlerinde aklı öne çıkarması ve öncü olması açısından önemlidir.
  • Fransız edebiyatıyla tanıştıktan sonra yazdığı bütün yazı ve şiirlerinde halkın kullandığı dili kullanmaya çalışmıştır.
  • Yurttaşlık, kanun, hukuk, adalet, millet, özgürlük gibi kavramlar edebiyatımıza onunla girer.
  • Şiirde biçimde eskiyi izlerken, içerik bakımından bütünüyle yeni ve Avrupai bir anlayışı denemiştir.
  • Şinasi, edebiyatımızda birçok ilki gerçekleştiren isimdir.
  • Tercüme-i Manzume: Fransız şairlerinden yaptığı bu şiir çevirileri edebiyatımızın ilk manzum çevirileridir.
  • Müntehabat-ı Eşâr: Şiirlerini topladığı kitap. Bu eser divân tertip etme geleneğini kırması açısından bir ilktir.
  • Şair Evlenmesi: Yazılan ilk tiyatro eseridir. Tek perdelik oyunda Şinasi, geleneksel Türk tiyatrosundan yararlanmıştır. Eser görücü usulü ile evlenmenin sakıncaları üzerine yazılmış bir töre komedisidir.
  • Şair Evlenmesi oyunu ile noktalama işaretlerini ilk kez Şinasi kullanılmıştır.
  • Tercüman-ı Ahval (1860) Şinasi'nin Agâh Efendi ile çıkardığı bu gazete Türkçenin İlk özel gazetesidir.
  • Şinasi'nin bu gazetede yazdığı Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi ilk makale örneğidir.
  • Tasvir-i Efkâr (1862) Şinasi'nin ikinci gazetesi olan bu gazete ilkine göre daha etkili olmuştur. O zamana kadar dile getirilemeyen meşrutiyet, hürriyet gibi kavramlar ilk kez Tasvir-i Efkar’da kullanılmıştır.
  • Durub-i Emsal-i Osmaniye: İlk atasözleri ve deyimler kitabı. Şinasi'nin derlediği 2500 atasözü ve deyimin yer aldığı eser.
Şinasi hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Ziya Paşa (1829 - 1880)
  • Devlet adamı, şair, gazeteci.
  • Teknik bakımdan divan şiirine bağlıdır.
  • Onu yeni edebiyata dahil eden yazılarındaki Batılı düşüncelerdir. 
  • Edebiyat anlayışı bakımından eski-yeni ikilemini en çok yaşayan sanatçıdır.
  • Şiir ve İnşâ makalesinde divan edebiyatını millî bir edebiyat olarak görmez. Ona göre gerçek Türk edebiyatı halk edebiyatıdır.
  • Bu makaleden altı yıl sonra hazırladığı Harabat adını verdiği divan şiiri antolojisinin önsözünde ise bu fikirlerin tam tersini savunur.
  • En meşhur Tercibent ve Terkibibent şairidir. Bu eserlerde şairin özdeyiş niteliği kazanan birçok beyti vardır.
  • Siyasî eleştirinin iyi örneklerinden biri olan Zafernâme adlı eserinde Âli Paşa’yı hicveder.
  • Ziya Paşa ise Âli Paşa’yı hedef aldığı diğer bir eseri Rüya'dır. Rüya; küçük, mensur ve fantastik bir eserdir.
  • Defter-i Âmâl, Ziya Paşa’nın, çocukluk hatıralarından oluşan eseridir.
  • Şöhretini daha çok şiirleriyle sağlayan şairin şiirleri kendisi öldükten sonra Eşar-ı Ziya adıyla basılmıştır.
Ziya Paşa hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Namık Kemal (1840-1888)
  • Devlet adamı, şair, gazeteci ve yazar.
  • Vatan ve hürriyet şairi olarak bilinir.
  • Tercüme Odası'na girişi ve Şinasi ile tanışması Namık Kemal için bir dönüm noktası olmuştur.
  • Gazeteciliğe Şinasi'nin yanında Tasvir-i Efkâr'da başlamıştır.
  • Memlekete meşrutiyet idaresi getirmek amacıyla kurulmuş olan Yeni Osmanlılar Cemiyeti’ne girmiştir.
  • 1867 yılında Paris'e kaçan şair bir süre sonra Londra'da Ziya Paşa ile birlikte Hürriyet'i çıkarmıştır.
  • Bir süre sonra İstanbul'a dönen Namık Kemal, 1872 yılında İbret gazetesini çıkarmaya başlar.
  • 1873 yılında Vatan Yahut Silistre adlı oyununun sahnelenmesinden sonra çıkan olaylar üzerine Magosa'ya sürgüne gönderilir. 
  • 1876 yılında çıkan af ile İstanbul'a dönen yazar II. Abdülhamit saltanatının ilk günlerinde Kanun-ı Esasi'yi (ilk anayasa) hazırlayan komisyonda çalışmıştır.
  • Namık Kemal’in 1862’de Şinasi ile tanışıncaya kadar geçen sürede yazdığı şiirler divan şiiri etkisi altındadır.
  • Şinasi'nin etkisiyle eski edebiyatın etkilerinden kurtulmaya çalışan Namık Kemal şiirlerinde hürriyet, vatan, kanun, hak, adalet, ahlâk temalarını işlemeye başlar.
  • Bazı değişiklikler yaparak divan şiiri nazım şekillerini kullanmaya devam eder.
  • Tüm eserlerinde romantizm etkisi görülür.
  • Namık Kemal’in Hürriyet Kasidesi, Vaveylâ, Vatan Mersiyesi, Murabba, Vatan Şarkısı, Vatan Türküsü gibi manzumeleri toplum üzerinde etki eden heybetli söyleyişlerdir.
  • Aruzdan vazgeçemeyen şair, az da olsa heceyi de kullanır.
  • Tiyatroyu bir eğlence fakat eğlencelerin en faydalısı olarak görür. Tiyatrolarında sade ve doğal bir konuşma dili kullanmıştır.Namık Kemal, altı tiyatro eseri yazmıştır.
  • Tiyatroları: Vatan yahut Silistre (Türk edebiyatının sahnelenen ilk tiyatro eseridir), Zavallı Çocuk, Akif Bey, Gülnihal,  Celâleddin Harzemşâh, Kara Belâ.
  • Romanları:İntibah - (ilk edebî roman), Cezmi - (ilk tarihî roman)
    Eleştirileri: Tahrib-i Harabât: (Türk edebiyatında ilk modern eleştiri), Takip (Bu iki eser, Ziya Paşa'nın Harabat adlı divan şiiri antolojisini eleştirmek için yazılmıştır.), Renan Müdafaanâmesi.
Namık Kemal hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Ahmet Mithat Efendi (1844-1912)
  • Tanzimat edebiyatında, “hâce-i evvel”(ilkokul öğretmeni), “Osmanlıyı okutan adam” ya da “yazı makinesi” olarak anılmıştır.
  • Roman, hikaye, tiyatro, gezi yazısı, anı gibi birçok türde eser veren sanatçının iki yüze yakın eseri vardır.
  • Ahmet Mithat eserlerinde Türk halkının çağdaş medeniyete uymayan düşünüş ve yaşayış tarzını değiştirmeyi hedef almıştır.
  • Eserlerinde romantizm etkisi görülür.
  • Roman ve hikayeleri teknik bakımdan kusurludur.
  • Sanatta sosyal faydaya önem verir. (sanat toplum için)
  • Romanlarında olayın akışını keserek farklı türde bilgiler vermiştir.
  • Romanları tür bakımından çeşitlilik gösterir: macera, aşk, polisiye, bilim, tarih...
  • Roman ve hikayelerinde meddah üslubu görülür. Yani yazar okuyucu karşısındaymış ve ona bir hikaye anlatıyormuş gibi yazar.
  • Dilde sadeleşmeye önem vermiş olsa da özellikle tasvir ve tahlillerde roman dilinin sadelikten uzaklaştığı görülür.
  • Yazar, eserlerini halkı eğitmek ve okuma zevki aşılamak için yazmıştır.
  • Letâif-i Rivâyât adlı kitabındaki uzun hikayeler edebiyatımızın ilk hikaye örneğidir.
  • Eserleri
  • Gazete: Bedir ve Devir (1872), Tercüman-ı Hakikat: 1878 yılında kurduğu ve öldüğü tarih olan 1912'ye kadar yönettiği gazete. 
  • Tiyatro: Çengi, Çerkez Özdenler, Açıkbaş, Eyvah, Hükm-i Dil
    Roman: Hasan Mellâh, Hüseyin Fellah, Felâtun Bey'le Rakım Efendi, Paris'te Bir Türk, Henüz On Yedi Yaşında, Dürdâne Hanım, Karı-Koca Masalı, Dünyaya İkinci Geliş, Yeniçeriler...
  • Gezi: Avrupa'da Bir Cevelan
  • Hatıra: Menfa
Ahmet Mithat hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Şemsettin Sami (1850-1904)
  • Arnavut asıllı Türk dil bilimci, yazar ve gazeteci.
  • Şemsettin Sami, Galatasaray'ın kurucularından biri olan Ali Sami Yen'in babasıdır.
  • İlk yerli roman kabul edilen Taaşşuk-u Talat ve Fitnat'ın yazarıdır.
  • Roman ve tiyatro sahalarında eserler veren, gazete yazarlığı yapan, dergiler çıkaran, tercümeler ve öğretici kitaplar yayımlayan Şemseddin Sâmi, şöhretini hazırladığı sözlüklerle kazanmıştır.
  • İlk Türkçe sözlük olarak kabul edilen Kamus-ıTürkî'yi hazırladı. Kamus-ı Türkî (Türkçe Sözlük), Türkçe açıklamalı ve tek dilli bir sözlüktür.
  • Kamus-ı Fransevi (Fransızca-Türkçe ve Türkçe-Fransızca olmak üzere 2 cilt) ve Kamus-ı Arabî hazırladığı diğer sözlüklerdir.
  • Tarih, coğrafya ve meşhur adamlar ansiklopedisi olan Kâmûsü’l-alâm'ı hazırlamıştır. Ansiklopedik sözlük özelliği gösteren 6 ciltlik bu büyük çalışma 4830 sayfadır.
  • Victor Hugo'nun Sefiller ile Daniel Defoe'nin Robenson Cruose romanlarını Türkçeye çevirdi.
  • Orhun Âbideleri ve Kutadgu Bilig gibi Türk kültürünün temel eserlerini hazırlamaya çalışsa da bu eserleri yayımlaması mümkün olmamıştır.
  • 1876'da Sabah gazetesinin başyazarı oldu. Gazete kısa zamanda büyük bir popülerlik kazanarak Türk basınında o zamana kadar görülmemiş bir tiraja kavuşmuştur.
  • Besâ yahûd Ahde Vefâ, Seydi Yahya ve Gâve adıyla üç tiyatro oyunu kaleme almıştır.
Şemsettin Sami hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Ahmet Vefik Paşa (1823-1891)
  • Devlet adamı, çevirmen, dil bilimci.
  • Türkçülük hareketinin öncülerindendir.
  • Fransız komedi yazarı Moliere'den yaptığı tercüme ve adaptasyonlar ile ünlüdür. Bursa'da valilik yaptığı yıllarda yaptırdığı tiyatro binasında çevirdiği eserlerin sahneye konulmasını sağlamıştır.
  • Moliere'den dilimize aktardığı eserlerden bazıları: Zor Nikahı, Zoraki Tabib, Yorgaki Dandini, Kadınlar Mektebi, Kocalar Mektebi
  • Yusuf Kâmil Paşa'nın Fenelon'dan yaptığı Telemak tercümesini beğenmeyerek aynı eseri yeniden tercüme etmiştir.
  • Ebul Gazi Bahadır Han'ın Şecere-i Türkî adlı eserini Çağatay lehçesinden Anadolu lehçesine aktarmıştır.
  • Lehçe-i Osmanî iki cilt halinde hazırladığı sözlüğüdür.
Ahmet Vefik Paşa hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
Direktör Ali Bey (1844? - 1899)
  • Tanzimat dönemi devlet adamı, oyun ve mizah yazarı.
  • Mizah gazetelerinde yayımlanan yazılarının yanı sıra tiyatro çalışmaları, gezi notları, bir hikayesi, roman çevirisi ve sözlüğü bulunmaktadır.
  • Yazar özellikle Ayyar Hamza, Kokona Yatıyor uyarlama komedi oyunları ile Letafet adlı opereti ile tanınmıştır.
  • Düyun-ı Umumiye müfettişiyken görevli olarak gittiği Güneydoğu Anadolu, Musul, Bağdat ve Hindistan seyahatlerinin notlarından oluşan Seyahat Jurnali (1896),  edebiyatımızın ilk günlük örneğidir. 
  • Direktör Ali Bey'in Türkçe kelimelere ters ve mizahî anlamlar vererek hazırladığı  Lehçetü’l Hakâyık, Türk edebiyatında mizah sözlüğü türünün ilk örneğidir. 
  • Tiyatroları: Ayyar Hamza (Uyarlama), Kokona Yatıyor (Uyarlama), Letâfet (Operet); Misafiri İstiskal, Geveze Berber
  • Sözlük: Lehçetü'l Hakâyık (mizahî sözlük türünün ilk örneği)
  • Günlük: Seyahat Jurnali (edebiyatımızın ilk günlük örneği)
  • Hikaye: Seyyareler (mizahi hikayeler)
  • Roman Çevirisi: Evlenmek İster Bir Adam (Charles Paul Kock)
Direktör Ali Bey ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız!
İlgili Sayfalar

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.