7 Eylül 2016 Çarşamba

Anonim Halk Edebiyatı

  • Kim tarafından söylendiği bilinmeyen halka mal olmuş ürünleri içine alan edebiyattır.
  • Bu edebiyatın ürünleri şunlardır: mani, türkü, halk hikayeleri, masal, fıkra, bilmece, seyirlik halk oyunları...
Mani
  • Mani, anonim halk şiirinin en küçük nazım biçimidir. 
  • Çoğunlukla 7'li hece ölçüsü ile söylenir. Ancak daha az ya da daha çok dizeden oluşan maniler de vardır.
  • Genelde aaxa şeklinde uyaklanır.
  • Çoğunlukla tek bir dörtlükten oluşur. 
  • İlk iki dize genelde hazırlık dizeleri olup asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir.
Mani hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
Türkü
  • Değişik ezgilerle söylenen "kavuştak" adı verilen tekrarlanan dizelerin bulunduğu anonim halk edebiyatı nazım şeklidir. 
  • Türküler, Anadolu insanının kendisini ifade etme yoludur. Bu bakımdan türkülerin konuları çok çeşitlidir. Ninniler, ağıtlar, aşk türküleri, askerlik türküleri, kahramanlık türküleri, oyun türküleri gibi.
  • Türküler, hece ölçüsünün bütün kalıplarıyla söylenir, en çok yedili, sekizli ve on birli hece ölçüsü kullanılır.
  • Türküler yapı bakımından iki ana bölüme ayrılır: Bent ve Kavuştak (bağlantı). Bent, türkünün asıl sözlerinin olduğu bölümdür. 
  • Kavuştak ise her bendin sonunda tekrarlanan "nakarat" bölümüdür.
  • Bentler ve kavuştaklar kendi içinde uyaklanır.

  • Türkü hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
Ninni
  • Ninniler, çocukları uyutmak için belli bir ezgiyle söylenen anonim halk edebiyatı ürünleridir. 
  • Ninniler ezgiyle icra edildiklerinden türkü olarak da kabul edilir ve “beşik türküsü" olarak adlandırılır. 
Ninni hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
Masal
  • Düz yazı (nesir) şeklinde söylenir. Kimi masallarda kısa da olsa manzum parçalar görülür.
  • Masallar tamamen hayal ürünüdür.
  • Anonim bir türdür. 
  • Masalın giriş bölümünde tekerleme denilen kalıplaşmış sözlere yer verilir. 
  • Olamayacak şeylerin sıralandığı başlangıç tekerlemesi, hem dinleyenlerin ilgisini çekme hem de birazdan anlatılacak olağanüstü olaylara dinleyiciyi hazırlama işlevi görür.
  • Masalın son bölümünde ise masalda gelişen olaylar sonuca bağlanarak masal bir tekerleme bitirilir.
  • Masallarda dinî inançlar ve millî duygular pek işlenmez (evrenseldir). 
  • Masal kişileri bir padişah, bir tüccar, bir kocakarı, Altın Toplu Sultan ya da Keloğlan gibi yersiz adsız kişilerdir. İnsanların yerini kimi masallarda hayvanlar alır ya da maceralarına devler, periler, ejderhalar... gibi gerçekte var olmayan tabiatüstü varlıklar karışır. 
  • Masallarda dinleyenlerin alacağı dersler vardır. 
  • Masallar mutlu sonla biter. 
  • Olayların geçtiği zaman belirsizdir. 
  • Masalların anlatımında çoklukla duyulan geçmiş zaman (-miş) ya da geniş zamanın rivayeti kullanılır.
  • Masallarda mekanlar da belirsiz ya da gerçekte var olmayan yerlerdir. 
  • Masalların dili sade, üslubu da akıcıdır.  
  • Masallar yoğun bir anlatıma sahip kısa anlatılardır.
  • Pertev Naili Boratav ile Eflatun Cem Güney'in Türk masalları üzerine yaptıkları birçok derleme ve çalışma mevcuttur.
Masal ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
Halk Hikayeleri
  • Gerçeğe yakın olayların yer yer doğaüstü unsurlarla birlikte verilerek anlatıldığı uzun soluklu anlatım türüdür. 
  • Geleneksel bir içeriği olan, kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılan öykülerdir.
  • Halk hikayeleri, destan söyleme geleneğinin devamıdır. 
  • Nazım - nesir karışık bir yapıya sahiptir. Nazım (şiir) bölümü saz eşliğinde söylenir.
  • Sözlü edebiyat ürünleridir (anonim).
  • Kişiler ve olaylar gerçeğe yakındır; olağanüstülükler sınırlıdır.
  • Bu hikâyelerin metinleri kurmacadır ve bu metinlerde dil şiirsel işleviyle kullanılmıştır.
  • Genellikle âşk ve kahramanlık konuları işlenir. Bazı hikayelerde âşk ve kahramanlık beraber işlenir. 
  • Halk hikayelerinin yayılıp tanınmasında âşıkların yanı sıra XV. yüzyıldan itibaren özellikle büyük şehirlerde rastlanan meddahların da önemli bir rolü olmuştur.
  • Ortaya çıktıkları dönemin sosyal,siyasal ve kültürel özelliklerini yani zihniyeti yansıtır.
  • Olaylar halkın anlayacağı sade bir dille anlatılır.
  • Halk hikâyesinin içinde masal, efsane, fıkra, deyim, atasözü, bilmece örneklerine rastlanabilir.
  • Genellikle mutlu bir biçimde biter.
  • Halk hikâyeleri ilahî bakış açısı ile oluşturulur. 
Halk Hikayeleri ile ilgili ayrıntılı bilgi için tıklayınız.
Geleneksel Türk Tiyatrosu
Modern tiyatronun dışında kalan ve kökleri İslamiyet öncesine kadar dayanan Türk seyirlik oyunları genel olarak Geleneksel Türk Tiyatrosu olarak anılmaktadır.İslamiyet öncesinde sığır, yuğ, şölen adları verilen törenlerindeki gösteriler Türk tiyatrosunun ilk örnekleri sayılabilir. 
Geleneksel Türk tiyatrosunun başlıca ürünleri şunlardır:
  • Meddah
  • Gölge Oyunu (Karagöz)
  • Orta Oyunu
  • Köy Seyirlik Oyunları
Genel Özellikleri
  • Bu oyunların tümü sözlü edebiyat ürünüdür.
  • Yazılı bir metne dayanmazlar.
  • Usta-çırak ilişkisi ile gelişir ve devam eder.
  • Müzik ve dans bu oyunların ayrılmaz bir parçasıdır.
  • Taklit tüm oyunlarda önemli bir yere sahiptir.
  • Oyunlarda "gerçekçi" değil, "soyut" (simgesel) bir anlatım kullanılır (göstermeci tiyatro).
  • Oyunlardaki genel amaç güldürmek ve eğlendirmektir.
Geleneksel Halk Tiyatrosu hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayınız.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme

Yorumlarınız bizim için önemli. Lütfen yorum yaparak daha iyi içerikler üretmemiz için bize destek olunuz.