Cümle Ögeleri ve Türleri Konu Testi 2

Bugünkü programımın öğleden sonraki kısmı, geldim geleli çantamda duran defterime son altı ayın vakalarını yazmaktı.
1. Bu cümledeki ögelerin dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
A) Zarf tümleci - yer tamlayıcısı - belirtili nesne - yüklem
B) Özne - yer tamlayıcısı - belirtili nesne - yüklem
C) Zarf tümleci - özne - belirtili nesne - yüklem
D) Özne - zarf tümleci - yüklem
E) Özne - yüklem

Cümle Türleri Çıkmış Soruların Çözümü (2005 Sonrası)

(I) Yüzlerce kişinin girip çıktığı büyük bir mağazanın önündeki geniş alanda rastlamıştım ona. (II) İki karo arasından, ince bir toprak aralığından uzatmıştı boynunu. (III) Arabaların park ettiği yerde, taşlar arasında, işi neydi bu taçyaprakları solgun gelinciğin? (IV) Bol topraktan beslenemediği için yüzü solgun kalan o gelinciği getiriyorum gözlerimin önüne. (V) Her gün yüzlerce kişinin otomobilleriyle geçtiği alanda, kendi dünyasında, ama iyi ama kötü yaşayıp gidiyordu.
1. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (2005 ÖSS)
A) I. cümle, bileşik bir fiil cümlesidir.
B) II. cümlenin yüklemi, öğrenilen (belirsiz) geçmiş zamanın hikâyesi ile çekimlenmiştir.
C) III. cümle, birden fazla dolaylı tümleç içeren sözde soru cümlesidir.
D) IV. cümle, içinde ad tamlaması bulunan bir devrik cümledir.
E) V. cümledeki “geçtiği” sözcüğü isim-fiil eki almıştır.

1 / Çözüm

I. cümlenin tek yüklemi olsa da içinde eylemsi olduğu için cümle yapıca girişik birleşik cümledir. / "rastlamıştım" → yüklem çekimli bir eylem olduğu için cümle fiil cümlesidir.

II. "Uzat-mış-idi" → öğrenilen (belirsiz) geçmiş zamanın hikâyesi

III. Arabaların park ettiği yerde / taşlar arasında (nerede) işi neydi bu taçyaprakları solgun gelinciğin? (sözde soru cümlesi) 

Sözde soru cümlesi: Amacı, karşıdan bir yanıt almak olmayan soru cümleleridir. Bunlar, anlamı daha etkili kılmak için yargıyı soru yoluyla ileten cümlelerdir.

IV. (...) yüzlerce kişinin otomobilleri — kendi dünyası → isim tamlamaları
Yüklem (getiriyorum) sonda olmadığı için devrik cümledir.

V. cümlede "geçtiği" sözcüğü isim-fiil değil, sıfat-fiildir. (geç-dik-i)
Cevap E

Cümle Türleri Çıkmış Sorular (2005 Sonrası)

(I) Yüzlerce kişinin girip çıktığı büyük bir mağazanın önündeki geniş alanda rastlamıştım ona. (II) İki karo arasından, ince bir toprak aralığından uzatmıştı boynunu. (III) Arabaların park ettiği yerde, taşlar arasında, işi neydi bu taçyaprakları solgun gelinciğin? (IV) Bol topraktan beslenemediği için yüzü solgun kalan o gelinciği getiriyorum gözlerimin önüne. (V) Her gün yüzlerce kişinin otomobilleriyle geçtiği alanda, kendi dünyasında, ama iyi ama kötü yaşayıp gidiyordu.
1. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (2005 ÖSS)
A) I. cümle, bileşik bir fiil cümlesidir.
B) II. cümlenin yüklemi, öğrenilen (belirsiz) geçmiş zamanın hikâyesi ile çekimlenmiştir.
C) III. cümle, birden fazla dolaylı tümleç içeren sözde soru cümlesidir.
D) IV. cümle, içinde ad tamlaması bulunan bir devrik cümledir.
E) V. cümledeki “geçtiği” sözcüğü isim-fiil eki almıştır.

Cümle Ögeleri ve Türleri Konu Testi 1

Eserlerinde eski İstanbul'un seyrine doyulmaz manzaralarını, tiplerini, yaşantılarını, geleneklerini bütün orijinalliği ile işleyen ve değişik bir üslupla anlatan yazar da bu isimlerden biridir.
1. Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
A) Özne, yüklem
B) Dolaylı tümleç, belirtili nesne, özne, yüklem
C) Dolaylı tümleç, zarf tümleci, özne, yüklem
D) Zarf tümleci, özne, yüklem
E) Özne, dolaylı tümleç, yüklem

Cümle Çözümleme 1

Örnek 1

Dar kapısından başka aydınlık girecek hiçbir yeri olmayan dükkânında tek başına gece gündüz kıvılcımlar saçarak çalışan Koca Ali, tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir aslanı andırıyordu.

andırıyordu → yüklem
Dar kapısından başka aydınlık girecek hiçbir yeri olmayan dükkânında tek başına gece gündüz kıvılcımlar saçarak çalışan Koca Ali → özne
tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir aslanı → belirtili nesne

→ Yapısı bakımından girişik birleşik cümle

→ Yüklemin yerine göre kurallı cümle

→ Yüklemine göre fiil cümlesi

→ Anlamına göre olumlu cümle

Cümle Türleri Konu Testi 4

I. Türkülerde gurbet ve ayrılık ana motiflerdendir.
II. Türkülerde âşık, sevdiğini sadece uzak ellerde özlemez.
III. Erzurum yöresine ait Yemen türküsü de ağıt türündedir.
IV. Türkülerin Türk milletinin hafızası olduğu açıktır.
V. Türküleri ezgiden bağımsız düşünmek mümkün değildir.
1. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangileri yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) I ve III   B) I ve V   C) II ve V   D) III ve IV   E) II ve IV

Cümle Türleri Konu Testi 3

1. Aşağıdakilerden hangisi yüklemine göre ötekilerden farklıdır?
A) Böyle bir soruyla karşılaşmak beni şaşırttı.
B) Bence çayı görmeden paçalarını sıvama.
C) Bu iki taraf için de sıcak, solgun bir bakıştı.
D) İhtiyar kadın, duraktaki başka bir kadına haykırdı.
E) Nihayet tembel, isteksiz, dumanlı bir alev belirdi.

Cümle Türleri Konu Testi 2

Dar pencereler giyotini hatırlatır bana.
1. Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Sırasıyla özne / nesne / yüklem / dolaylı tümleçten oluşmaktadır.
B) Devrik bir isim cümlesidir.
C) Öznesi bir sıfat tamlamasıdır.
D) Kişi zamiri dolaylı tümleç görevindedir.
E) Olumlu bir cümledir.

2. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yüklemin türüne ve yerine göre "Babam geçmişten söz etmeyi pek sevmezdi." cümlesindekiyle özdeştir?
A) Selim Paşa'nın bahçıvanı altmışını geçkindi.
B) Çocuk onu görür görmez elindekileri bırakıp kaçtı.
C) Her şeye rağmen tüy gibi hafif hissediyordu kendini.
D) Ölçü ve uyağın şiire kazandırdığı hiçbir şey yoktur.
E) Kardeşim babam gittiğinde altı yaşındaydı.

Cümle Türleri Konu Testi 1

Tek bir yargı bildiren ve içinde eylemsi bulunmayan cümleler yapıları bakımından basittir.
1. Buna göre aşağıdakilerden hangisi basit cümle değildir?
A) Bu haberden sonra keder yerini sevince bıraktı.
B) Onun şiirlerinde anlam kendini kolayca ele vermez.
C) Bugün uzaktan baktım ona sessizce.
D) Kardan adamı görünce hemen dışarı koştu.
E) Derince bir mezar kazmış bahçesine.

2. Aşağıdakilerden hangisi yüklemin türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Sen, kaçan bir ürkek ceylansın dağda.
B) Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık.
C) Bana düşmez can vermek yumuşak bir kucakta.
D) Şimdi o dünyadan hiçbir haber yok.
E) Sabahleyin gökyüzü parlak, ufuk açıktı.

Uzun zamandır peşini bırakmayan korkunç hayallerin yavaş yavaş kendisinden uzaklaştığını hissediyordu.
3. Aşağıdakilerden hangisi bu cümle için söylenemez?
A) Girişik birleşik cümledir.
B) Nesne ve yüklemden ibarettir.
C) Yüklem birleşik eylemdir.
D) İkileme sıfat olarak kullanılmıştır.
E) Birden fazla yan cümlecik vardır.

Haliç'te bir vapuru vurdular dört kişi
Demirlemişti, eli kolu bağlıydı, ağlıyordu
Dört bıçak çekip vurdular dört kişi
Yemyeşil bir ay gökte dağılıyordu
4. Dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Sıralı cümle
B) Devrik bir isim cümlesi
C) Birleşik cümle
D) Basit cümle
E) Devrik bir fiil cümlesi

5. Aşağıda cümlelerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Ağaç, mimarimizin ve bütün hayatımızın en lütufkar yardımcısıdır.
B) Büyük mimarlarımız eserlerinin yanı başında birkaç çınar veya serviyi eksik etmezlerdi.
C) Küçük büyük her çeşmeyi iri gövdeli bir çınar yahut servi beklerdi.
D) İstanbul'a gelen seyyahların hepsi ağaçlarımızın güzelliğinden bahseder.
E) Bir ağacın ölümü, büyük bir mimari eserin kaybı gibidir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre diğerlerinden farklıdır?
A) Gidiyordum, gurbeti gönlümde duya duya
B) Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel olduğunu
C) Bu çamlıkta söylemiş son sözlerini babam
D) Halbuki korkulacak hiçbir şey yoktu ortalıkta
E) Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum

Ellerim takılırken rüzgarların saçına
Arabamız vardı bir dağın yamacına
7. Dizelerdeki cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Fiil cümlesidir
B) Öznesi tamlayanı düşmüş ad tamlamasıdır
C) Yapısı bakımından birleşik cümledir
D) Yan cümlecik dolaylı tümleç görevindedir
E) Olumlu cümledir

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre diğerlerinden farklıdır?
A) Gerekli izinleri alabilirsek bu akşam yola çıkarız.
B) Deneme sınavında birinci olduğunu niçin söylemedin?
C) Siz yeter ki okuyun, derdi hep rahmetli babam.
D) Bugün anladım ki bizim ilişkimiz çoktan bitmiş.
E) 2010 yılının serince bir akşamüstü uğramıştı bize.

I. Sizinle gelmek isterdim ancak akşam bir randevum var.
II. Kız sapsarıydı, saçları sabahki gibi omuzlarına dökülüyordu.
III. Devre arasında yaşananlar iki futbolcunun kadro dışı bırakılmasına neden olmuştu.
IV. Çılgın gibiydi, nereye gittiğini bilmiyordu.
V. Savcı elde edilen bilgileri tek tek sayarak kadının katil olduğunu ileri sürdü.
9. Numaralanmış cümlelerden hangisi bağlı cümledir?
A) I      B) II      C) III      D) IV      E) V

(I) Düşler gerçekleşti bugün. (II) Sabahtan beri Ay'da insanlar yürüyor. (III) Armstrong, Aldrin Ay'da şu anda. (IV) Şezlonga uzandım, gökyüzünü seyrediyorum güller arasından. (V) İlk karanlıklarla birlikte Ay da çıktı kocaman.
10. Numaralanmış cümlelerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) I      B) II      C) III      D) IV       E) V

Kuliste birden onu gördü. Üstündeki kostüme aldırmadan kapalı perdelerin arasından salona girdi. Şaşkın şaşkın bakan seyircilerin arasından geçti. Bu arada perde açılmış, salonun ışıkları da sönmüştü. Bir gariplik olduğu belliydi çünkü sahnede hâlâ bir hareket yoktu.
11. Parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Bağlı cümle
B) İç içe birleşik cümle
C) Girişik birleşik cümle
D) Basit cümle
E) Bağımsız sıralı cümle

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan cümlecik temel cümlenin belirtili nesnesidir?
A) Herkesi memnun edecek bir karar vermek çok zordu.
B) Yurt dışından gelirken herkese bir hediye almayı da unutmamıştı.
C) Zamanı verimli kullanmak çok önemliydi onun için.
D) Evde onu babamın yanında görünce arkasına bakmadan kaçtı.
E) Geçen sene yayımlanan anılarında bu konuya hiç değinmemişti.

(I) Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine giderseniz bahçesinde devasa bir Hitit anıtı göreceksiniz. (II) Anıtın aslını görmek için Beyşehir'in Fasıllar köyüne gitmelisiniz. (III) MÖ 13.yüzyıla ait bu anıt, evlerin hemen üstündeki yamaçta. (IV) 1960'lı yıllarda anıtın Ankara'ya taşınması düşünülmüş ancak köylüler eserin turistlerin ayağına götürülmesine karşı çıkmış. (V) Anıtın üst bölümündeki yüz, bir Hitit tanrısını tasvir ediyor.
13. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
A) I. cümle şartlı birleşik cümledir.
B) II. cümle bağımsız sıralı cümledir.
C) III. cümle kurallı bir isim cümlesidir.
D) IV. cümle bağlı bir cümledir.
E) V. cümle yüklemi birleşik eylem olan basit bir cümledir.

14. Aşağıdakilerden hangisi biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz bir cümle değildir?
A) Sizin payınızı vermeyecek değiliz.
B) Bu kadar baskıya nasıl dayansın bu çocuk?
C) Ne ben geleyim ne de o gelsin.
D) Gel de çık işin içinden.
E) Bunca masrafa can mı dayanır?

15. Aşağıdakilerden hangisi yüklemin türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Okumak onun için vazgeçilmez bir tutkuydu.
B) En büyük hayali bir sahil kasabasına taşınmaktı.
C) Yazılı sınavda birinci olan çocuk sözlü sınavda elenmiş.
D) 80'li yıllarda çok okunan bir yazardı.
E) Satışa çıkardığımız ev için telefon eden çoktu.

16. Aşağıdaki dizelerden hangisi yapısı bakımından basit cümledir?

A) Bütün sevgileri atıp içimden
Varlığımı yalnız ona verdim ben
B) Büyük Itri'ye eskiler derler
Bizim öz musikimizin piri
C) Köpürerek koşuyordu atlarımız
Durgun denize doğru
D) Gün doğmadan
Deniz daha bembeyazken çıkacaksın yola
E) Hiçbir şeyden çekmedi dünyada
Nasırdan çektiği kadar

17. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "mi" soru eki farklı bir görevle kullanılmıştır?
A) Hoyrattır bu akşamüstüler daima
Gün saltanatıyla gitti mi bir defa
B) Türküler mi istersin benden
Yanık memleket türküleri
C) Sis bu sığar mı ele avuca
Yayıldıkça yayıldı
D) Beklemesem olmaz mı güneşin doğmasını
Kullanılmış kafiyeleri yollamak için
E) Bir elinde ayna;
Umurunda mı dünya

I. Bağlı aslana tavşan bile hücum eder.
II. Baş nereye giderse ayak da oradadır.
III. Abdalın karnı doyunca gözü pabucundadır.
IV. Baskısız yongayı yel alır.
V. Bağ babadan, zeytin dededen kalmalı.
18. Numaralanmış cümlelerden hangileri birleşik cümledir?
A) I ve V      B) I ve IV      C) III ve IV       D) II ve III         E) II ve V

Sıralı cümleyi oluşturan cümlelerin her biri yapıca farklı niteliklere sahip olabilir.
19. Aşağıdakilerden hangisi bu duruma örnek olabilir?
A) Besle kargayı, oysun gözünü.
B) Eşeğe marifetini göster demişler, yıkılıp ağnamış.
C) Misafir misafiri istemez, ev sahibi hiçbirini.
D) Akarsuya inanma, eloğluna dayanma.
E) El ağzına bakan karısını tez boşar.

20. Aşağıdakilerden hangisi sıralı cümle değildir?
A) Verdiğimiz ilana bugüne kadar ancak üç kişi başvurdu.
B) Bunu saymam, bir daha oynayalım.
C) Ben gelemiyorum; annem, babam ve amcam sabah yola çıkacaktı.
D) Yalnız sizi görmek istedi, diğerleri gidebilir.
E) Arkadaşlar sınavınız bitti, kağıtlarınızı verip çıkabilirsiniz.

👉 Bu testi pdf olarak indirebilirsiniz.

İlgili Sayfalar

👉 TYT Türkçe Konu Testleri  

👉 AYT Edebiyat Konu Testleri

Cevaplar

1.D  2.C  3.D  4.B  5.D  6.C  7.D  8.E  9.A  10.D  11.B  12.B  13.B  14.A  15.C  16.B  17.A  18.D  19.B  20.A

Konu Anlatımı İndir

👇👇👇

Cümlenin Ögeleri Çıkmış Sorular (1992-2003)

Sait Faik'in hikâyelerinde insanların ve çevrenin, herhangi bir kurala bağlı kalmadan özgürce ele alınmasını yazarın yaşayış biçimine bağlayabiliriz.
1. Yukarıdaki altı çilli bölüm cümlenin hangi ögesidir? (1992)
A) Özne
B) Nesne
C) Durum bildiren zarf tümleci
D) Yer bildiren zarf tümleci
E) Dolaylı tümleç

Cümlenin Ögeleri ve Türleri Çıkmış Sorular (2004-2026)

Deniz arkeologlarının Sinop kıyılarında bulduğu batıkkent (I) yörenin binlerce yıllık bir yerleşim yeri olduğunu (II) değişik yönleriyle (III) inandırıcı bir biçimde (IV) kanıtlıyor (V).
1.Yukarıdaki cümlede, hangi numaralar arasında kalan öğe cümlenin nesnesidir? (2004 ÖSS)
A) I. ile II. B) I. ile III. C) II. ile V. D) III. ile IV. E) IV. ile V.

Anlamına Göre Cümleler

• Her cümle; kendini oluşturan sözcük gruplarına, sözcüklere ve eklere göre çeşitli anlam özelliklerine sahiptir.
• Cümlelerin temel anlam özelliği olumluluk / olumsuzluktur. Yani bir cümle hangi anlam özelliğine sahip olursa olsun ya olumlu ya da olumsuzdur.
• Olumlu ve olumsuz cümleler ayrıca soru, emir, istek, şart, gereklilik, ünlem vb. anlamlar taşıyabilir:

1. Olumlu Cümle
2. Olumsuz Cümle
3. Soru Cümlesi
4. Emir Cümlesi
5. İstek Cümlesi
6. Ünlem Cümlesi
7. Şart Cümlesi
8. Gereklilik Cümlesi

1. Olumlu Cümle 

Yüklemin bildirdiği yargının gerçekleştiğini, gerçekleşmekte olduğunu ya da gerçekleşeceğini bildiren cümledir.

Dikkat: Olumlu ve olumsuz cümlelerde de belirleyici olan, yargının bizim için iyi ya da kötü olması değil, yargıda bildirilenin gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Kazada bir kişi yaralanmış. 

Güzel bir tatil planlıyoruz. 

Bir hilâl uğruna, yâ Rab, ne güneşler batıyor! 

Orada bir köy var uzakta. 

Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!

Uyarı: Biçimce olumsuz olduğu halde anlamca olumlu cümleler de vardır: Kimi cümleler “yok, değil, -ma, -me, -sız, -siz…” gibi olumsuzluk bildiren unsurları aldığı hâlde anlamca olumlu olabilir:

Falakadan korkmayan yoktur. (iki olumsuz unsur, cümleyi olumlu yapmış) 

Sizin hakkınızı vermeyecek değiliz. (iki olumsuz unsur, cümleyi olumlu yapmış) 

Vatan al bayrağın dalgalandığı yer değil midir? (biçimce olumsuz olan cümle soru yoluyla olumlu yapılmış)

2. Olumsuz Cümle

• Yüklemin bildirdiği yargının gerçekleşmediği, gerçekleşmeyeceği ya da anlatılanın öyle olmadığı anlamını veren cümlelerdir. 
• “-me (-ma)” olumsuzluk ekiyle, -siz (-sız, -suz, -süz) ekiyle, “değil” ve “yok” sözcükleriyle yapılır.

Taşıma su ile değirmen dönmez.

Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel olduğunu.

Her kuşun eti yenmez.

Bu yüzlerce kız çocuğunun çılgın neşesi, sevinci bana dalgın bir hüzünden başka bir şey vermiyor. 

Bu film pek güzel değil. 

Bu sınıf çok sessiz. 

Benim doğduğum köylerde ceviz ağaçları yoktu.

Uyarı: Biçimce olumlu olduğu halde anlamca olumsuz cümleler vardır:

Bunca masrafa para mı dayanır? (soru yoluyla) ... dayanmaz. 

Gel de çık işin içinden! ("gel de" kalıbıyla) ... çıkamazsın. 

Seni nasıl unuturum? (soru sözcüğü yoluyla) ... unutmam. 

Ne yârdan geçerim ne serden. (ne...ne bağlacı ile) ... yârdan da serden de geçmem.

3. Soru Cümlesi

• Soru yoluyla bilgi almayı amaçlayan cümle, soru cümlesidir. 
• Bu cümleler, öğrenmeye, bir kuşkuyu gidermeye, bir yargıyı sorulu biçimde dile getirmeye yöneliktir. 
• Soru cümleleri “mi” soru ekiyle ya da soru sıfatı, soru adılı, soru belirteci gibi soru sözcüklerinden biriyle kurulur. 
• Soru cümlesi olumlu veya olumsuz olabilir.

Soru cümleleri çeşitli açılardan incelenebilir:

Gerçek Soru Cümlesi:

Yanıt isteyen soru cümleleri gerçek soru cümlesidir.

Hangi ev sizin? (soru sıfatı ile) 

Ona nasıl söyleyeceksin? (soru zarfı ile) 

Niçin baktın bana öyle? (soru zarfı ile) 

Dün beni kim sormuş? (soru zamiri ile) 

Son soruyu yapabildin mi? (soru eki ile)

Sözde Soru Cümlesi:

• Amacı, karşıdan bir yanıt almak olmayan soru cümleleridir. 
• Bunlar, anlamı daha etkili kılmak için yargıyı soru yoluyla ileten cümlelerdir. 
• Bu yolla, genellikle biçimce olumlu anlamca olumsuz ya da biçimce olumsuz anlamca olumlu cümleler kurulduğunu biliyoruz. 
• Yanıt istememekle birlikte bu cümlelerin sonlarına soru işareti konabilir.

O soruyu nasıl görmedim ben? 

Benim mi Allah'ım bu çizgili yüz? 

Bu kaçıncı bahçe gördüm tarumar?

Uyarı: Soru anlamı temel cümlenin yüklemine yönelik değilse o cümleden soru anlamı çıkmaz:

Eve geldi mi hemen buzdolabına bakardı. (soru yok) 

Hangi denize çıksam fırtına kopar. (soru yok) 

Onun niçin gelmediğini bilmiyoruz. (soru yok)

4. Emir Cümlesi

• Yüklemin emir kipi ile çekimlendiği cümlelerdir.

Örnekler

Sen çocuklarla ilgilen, ben dışarı çıkıyorum.

Burayı hemen terk ediniz.

Oğlum, al şu talimatı da bölüğe oku.

Şimdi, kitabınızın elli altıncı sayfasındaki soruları çözün.

Uyarı: Emir kipiyle kurulan bazı cümleler “dilek, istek, yalvarma, yakarma, üzüntü, beddua” gibi değişik anlam özelliklerine sahiptir:

Allah hiç kimseyi evladıyla imtihan etmesin.

Kan tükürsün adını candan anan dudaklar
Sana benim gözümle bakan gözler kör olsun

Kendine iyi bak, yüzün hep gülsün.

Ne duruyorsun be, at kendini denize
Geride bekleyenin varmış, aldırma

Okuyun, ne bulursanız okuyun.

5. İstek Cümlesi

• Bir olay ya da durumun gerçekleşmesine dair istek, dilek ya da arzuyu bildiren cümlelerdir.
• İstek cümleleri istek kipinin yanı sıra anlam kaymasına uğrayan şart ve emir kipleriyle de yapılır.

Örnekler

Açık bir çay alayım.

Tatlı yiyelim, tatlı konuşalım.

Ne olur bana yardım edin.

Keşke o da gelseydi.

Bari bu doğru çıksaydı.

VI. Ünlem Cümlesi

• İçinde ünlem bulunan ya da vurgu ile ünlem anlamı verilen cümlelerdir.
• Bu cümleler; sevinç, mutluluk, özlem, üzüntü, heyecan, acı, keder, coşku, hayret vb. duyguları ifade eder.

Örnekler

İmdat, yangın var!

Hey, buraya gel!

Allah için beni rahat bırakın!

Ah, vuruldum!

7. Şart Cümlesi

• Yan cümlesi şart kipi (-sa, -se) ile kurulan cümlelerdir.
• Bunlar yüklemin bir şarta / koşula bağlandığı cümlelerdir.
• Bütün fiil çekimleri bağımsız cümle yapabildikleri halde, şart anlamı ile kullanılan şart kipi tek başına cümle oluşturamaz.

Çevresindeki insanları biraz dinlese / daha az hata yapacak.

                      yan cümle 

Örnekler

İnsan severek çalışırsa her işi başarır.

Yalnızca kendi çıkarlarını düşünürsen hiç dostun kalmaz.

Gençliğin kıymetini bilmezsen yaşlılıkta perişan olursun.

Ne ekersen onu biçersin.

Bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ olur.

Babasını görsem hemen şikâyet edeceğim.

Gideceğimiz yer uzak değilse yürüyelim.

Uyarı: Şart kipi kimi zaman cümleye istek anlamı katar. Bu ayrım için -cümledeki anlamın yanı sıra- şart kipinin cümledeki yerine bakmak da yeterlidir. İstek cümlesinde şart kipi yan cümle kurmayıp asıl yargının çekiminde kullanılır.

Bu akşam da burada kalsak. (istek cümlesi)

Hava güzel olursa baraja bisikletlerimizle gideriz. (şart cümlesi)

Dikkat: Şart kipiyle çekimlenen eylem arka arkaya kullanılırsa cümleye tahmin anlamı katar:

Bu saatte gelse gelse babam gelir.

Bu işi yapsa yapsa Mert yapar.

8. Gereklilik Cümlesi

• Eylemin gerçekleşmesinin zorunlu ya da gerekli olduğunu bildiren cümlelerdir.
• Bu cümlelerde yüklem genellikle gereklilik kipiyle (-malı, -meli) çekimlenir.

Örnekler

Geç olmadan öğrencinin velisiyle görüşmeliyiz.

Yarınki sunum için hazırlık yapmalıyım.

Paragraf sorularını rahat çözebilmek için çok kitap okumalısın.

"Arının balı olmalı
Ben güzele güzel demem
Güzel faydalı olmalı
Güzel dediğin işe yaramalı
Kadın mı? Hamur yoğurmalı" (Bedri rahmi Eyüboğlu)

İlgili Sayfalar

• Yüklemin Yerine Göre Cümleler

• Yüklemin Türüne Göre Cümleler

• Yapısına Göre Cümleler

• Cümlenin Ögeleri Özet Anlatım

• Cümlenin Ögeleri ve Cümle Türleri Çıkmış Sorular 

Konu Anlatımı İndir
👇👇👇 

Yapısına Göre Cümleler

Yapılarına göre cümleler basit, birleşik, sıralı ve bağlı olmak üzere dörde ayrılır:

1. Basit Cümle

• Tek bir yargı bildiren ve içinde eylemsi bulunmayan cümleler yapıları bakımından basittir.
• Eylemsi içermeyen bu tür cümlelerde tek yüklem bulunur. Bu yüklem de çekimli bir fiil ya da ek fiil almış bir sözcük / sözcük grubudur.

Örnekler

→ Raflardaki kitapların üzerinde kütüphanenin mührü var.

→ Bu şehirdeki kondüktör, kütüphane görevlisi, marketteki kasiyer günün herhangi bir saatinde esprili olabiliyor.

→ Klasik dönem eserleri olay örgülerini, kahramanlarını, hikâyelerini çoklukla Homeros’tan almıştır.

→ Sanatçılarla akımlar arasında çoğu kez doğrudan ve kesin bağlantılar yoktur.

→ Komşu hakkı, Tanrı hakkıdır.

→ Özgün kalem sahiplerinin çoğu, ölümlerinden sonra da unutulmaz.

→ Eski Lebon'daki toplantılarımızda Refik Halit Karay, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve bazen de Ruşen Eşref Ünaydın hazır bulunurdu.

→ Bu sanatçılar, karşılarında çok değişik kültürlere sahip bir okuyucu kitlesi buldular.

→ Eviniz kutu gibi küçücük bir evdi.

→ Yazara göre, onun eserlerinin en kuvvetli hususiyeti, hayal kuvvetidir. 

2. Birleşik Cümle 

• Bir temel cümle ile onun anlamını tamamlayan en az bir yan cümlecik ya da yan cümleden meydana gelen cümlelerdir. 
• Birleşik cümleler, temel cümleyle yan cümlenin bir araya geliş şekillerine göre çeşitlere ayrılır:

I. Girişik Birleşik Cümle
II. Şartlı Birleşik Cümle
III. İç İçe Birleşik Cümle
IV. Ki’li Birleşik Cümle

I. Girişik Birleşik Cümle: 

• Bir temel cümle ile yan cümlecik ya da yan cümleciklerden oluşan cümleler girişik birleşik cümle olarak kabul edilir. 
• Bir cümlede kaç eylemsi varsa o kadar yan cümlecik vardır.
• Basit cümleden tek farkı eylemsi ya da eylemsiler içermesidir.

Örnekler 

→ Bu levhanın karşısında hayranlık ve hayret duyguları ile baş başa kalmak büyük bir zevktir.

→ Evin önüne yığılan kömürler yarına kadar taşınacak. 

→ Karnı doyunca neşesi yerine geldi.

→ Bu arabayı nasıl aldığımızı o da bilmiyor. 

→ Kitap okumak ya da bir şeyler yazmak onun için bir tutkuydu sanki.

→ Geceleri gökyüzünde gördüğümüz en büyük ve en parlak gök cismi olan Ay ile Dünya arasındaki mesafe ortalama 384.400 km’dir.

→ Sanatı bilimden üstün tutan bir bilim adamını kaybettik bugün.

→ Demir Özlü o yıllarda Pazar Postasında Attila'yı eleştiren iki kısa yazı yazmıştı.

II. Şartlı Birleşik Cümle: 

• Bir temel cümle ile onun şartı olan bir yan cümleden oluşan cümlelerdir.
• Bu tip cümlelerde şart cümlesi çekimli olmasına rağmen yargı bildirmekten çok ana cümleyi zaman, şart, sebep ve benzetme yönlerinden tamamlar. 
• Şartlı birleşik cümlelerde yan cümle genellikle zarf tümleci görevindedir.

Yağmur yağarsa / toprağın yüzü güler.
(yan cümle)               (temel cümle)

Örnekler

→ Cihanın yurdu hep çiğnense çiğnenmez senin yurdun.

→ Terliysen soğuk su içme.

→ Gerekli izinleri alabilirsek bu akşam yola çıkarız.

→ Başını onun göğsüne dayasa ağrısının ferahlayacağını sanıyordu.

→ Türklerin medeni kabiliyeti çok yüksek olmasaydı bu viraneyi o kadar çabuk imar edebilirler miydi?

→ Bir iklimin manzarası, mimarisi ve halkı arasında halis ve tam bir ahenk varsa orada gözlere bir vatan tablosu görülür.

→ Yazarın kişisel eğilimleri ile sosyal eğilimler arasında bir uyum varsa tiyatro büyük toplulukların bir ifade vasıtası olur.

III. İç İçe Birleşik Cümle:

• Bir cümlenin herhangi bir görevle başka bir cümlenin içinde yer aldığı cümledir. 
• Yardımcı cümle, temel cümlenin bir ögesi ya da ögenin bir parçasıdır. 
• Bu tür cümlelerde asıl yargı sonda bulunur.

Örnekler

→ Şark için "Ölümün sırrına sahiptir" derler.
                    belirtisiz nesne (iç cümle)

→ Balık, "Çok konuşurum ama ağzım su dolu." demiş.
                         belirtisiz nesne (iç cümle)

→ Bu duruma tepkisiz kalacağını sanmıyorum, dedi.
                   belirtisiz nesne (iç cümle)

→ Bir dondurmacının “Vişnelim var, kaymaklım” nidası titreyerek dağılıyordu.
                Özne (İç cümle, öznenin bir parçası)

→ "Eyvah ki savaşı önce kendimize karşı kazanmak zorundayız." diye düşündü.
                         Zarf tüm. (İç cümle, zarf tümlecinin bir parçası)

IV. Ki'li Birleşik Cümle:

• Farsçadan dilimize geçen “ki” bağlacı ile bağlanmış cümlelerdir.
• Bu tür cümleler, Türkçenin cümle yapısına aykırıdır.
• Ki’li birleşik cümlelerde temel cümle başta, yardımcı cümle sonda bulunur.

Örnekler

→ Tanıyanlar bilir ki Yahya Kemal ile beraber olmak, onu dinlemek bir lezzettir.
         Temel cümle                                             yan cümle

→ Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta (oluyor)

→ Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor tevhidi.

→ Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet sevenleri toprak olmuş öksüz bir çocuk gibidir.

3. Sıralı Cümleler

• Yargı değeri taşıyan en az iki cümlenin oluşturduğu cümle türüdür.
• Bu tür cümlelerde cümle aralarına virgül ya da noktalı virgül konur.

Örnekler

→ Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı.

           1. cümle                     2. cümle

→ O semtlerdeki minareler görülmez, ezanlar işitilmez, ramazan ve kandil günleri hissedilmez.

Dikkat: Sıralı cümleyi oluşturan cümlelerin her biri yapı bakımından farklı niteliklere sahip olabilir: 

→ Korkma, / sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
   basit cüm.                   girişik birleşik cüm.

Sıralı cümleler ikiye ayrılır:

• Sıralı cümleyi oluşturan yargılar arasında bir öge ortaklığı yoksa bunlara “bağımsız sıralı cümle” denir.

→ Besle kargayı, oysun gözünü. (gizli özneler sen / o)
        y.     nesne      y.      nesne

→ Gözleri alevlenmiş, / boyu birdenbire uzamış, / düşük bıyıkları kabarmıştı.
       özne.      yük.       / özne    z. tüm.       yük.    /       özne               yük.

• Sıralı cümleyi oluşturan yargılar arasında bir ya da birden çok öge ortak olabilir. Bunlara “bağımlı sıralı cümle” denir.

→ Adam, adamdan korkmaz, utanır. (özne ve dolaylı tümleç ortak)
     özne       d.t             y.            y.

→ Duvarı nem, insanı gam yıkar.
   nesne /özne /nesne/ özne / yük. (yüklem ortak)

4. Bağlı Cümle

• Birden fazla cümlenin “fakat, ama, ancak, lâkin, ve, veya” gibi bağlaçlarla bağlanarak oluşturduğu cümledir. 
• Sıralı cümleden tek farkı cümleler arasında virgül yada noktalı virgül yerine bağlaç kullanılmasıdır.

Örnekler

→ Hava bulutlu ve durduğumuz tepe rüzgarlı idi. 

→ Ne doğan güne hükmüm geçer ne hâlden anlayan bulunur.

→ Dediğini yaparım ancak beni dinleyeceksin.

→ Bir gün cana yakın o tombul vücudu bu yükü çekemedi ve gitti.

→ Rusçadan çeviri yapar fakat Rusça konuşamazdı.

→ Güney gezisine çıkan Mustafa Kemal'in beraberinde olmak için pek çok gazeteci başvurmuştu ama Mustafa Kemal, gazeteci ve ajans mümessili olarak yalnız İsmail Habib'i bu seyahatinde beraberinde götürdü.

Uyarı: Bir cümlede bağlaç olması o cümlenin bağlı cümle olduğunu göstermez. Bir cümlenin bağlı cümle olabilmesi için bağlacın sözcükleri değil cümleleri bağlaması gerekir:

→ Bugün çarşıdan küçük kardeşime defter ve kalem aldık. (Basit cümle)

İlgili Sayfalar

• Anlamına Göre Cümleler

• Yüklemin Yerine Göre Cümleler

• Yüklemin Türüne Göre Cümleler

• Cümlenin Ögeleri Özet Anlatım

• Cümlenin Ögeleri ve Cümle Türleri Çıkmış Sorular 

Konu Anlatımı İndir

👇👇👇 

Yüklemin Yerine Göre Cümleler

Yüklemin yerine göre cümleler kurallı, devrik ve eksiltili olmak üzere üçe ayrılır.

Kurallı Cümle

• Yüklemi sonda bulunan cümledir. 
• Dilimizin söz dizim özelliğine göre asıl öge sonda, yardımcı ögeler de başta bulunur.

Örnekler

→ İstanbul'un edebiyat çevrelerinde dostları varmış.
                                                                       yüklem

→ İnsan, emeğini o kadar kolay gözden çıkaramıyor.
                                                          yüklem

→ Artık sana dargın değilim.
                          yüklem

→ "Memleket isterim / Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun; / Kuşların çiçeklerin diyarı olsun."

Hatırlatma: Vurgulanmak istenen öge yükleme yaklaştırılır (cümle vurgusu).

Babam İstanbul'a yarın gidecekmiş. (vurgu zamanda) 

Babam yarın İstanbul'a gidecekmiş. (vurgu mekanda)

Devrik Cümle

• Yüklemi sonda değil, cümlenin herhangi bir yerinde bulunan cümlelerdir.
• Amaç, yargıya bir duygu değeri kazandırmaktır.
• Özellikle şiir dilinde, atasözlerinde, günlük konuşmalarda ve sohbet türünde kaleme alınan yazılarda görülür.

Örnekler

→ Geçti istemem gelmeni / Yokluğunda buldum seni

→ Dün kahkahalar yükseliyorken evinizden / Bendim geçen sandalla denizden

→ Sevinmiştim onu buralarda gördüğüm için.

→ Güler yüze ve gülmeye dair olan bu konuşmayı asık suratla dinlemenizi istemem tabii.

Eksiltili Cümle

• Yüklemi söylenmeyen cümlelere denir. 
• Bu tür cümlelerde yüklemin söylenmemiş olması cümlenin anlamında eksiklik meydana getirmez. 
• Dinleyici ya da okuyucu cümlenin söylenmemiş kısmını ya kendisi tamamlar ya da zaten bilinmektedir.

Örnekler

Hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa… (anlaşır)

İncir babadan, zeytin dededen… (kalmalı)

Armudun sapı (var), üzümün çöpü (var).

Gecenin koyu karanlığında rüzgârda sokak korkusu... (var).

İlgili Sayfalar

• Anlamına Göre Cümleler

• Yüklemin Türüne Göre Cümleler

• Yapısına Göre Cümleler

• Cümlenin Ögeleri Özet Anlatım

• Cümlenin Ögeleri ve Cümle Türleri Çıkmış Sorular 

Konu Anlatımı İndir

👇👇👇 

Yüklemin Türüne Göre Cümleler

• Bir cümlenin yüklemi ya çekimli bir fiil ya da ek-eylemle çekimlenmiş isim soylu bir sözcük ya da sözcük grubudur.
• Buna göre yüklemin türü bakımından cümleler ikiye ayrılır:

1. Fiil (Eylem) Cümlesi
2. İsim (Ad) Cümlesi

1. Fiil (Eylem) Cümlesi 

• Yüklemi çekimli eylem olan cümlelerdir. 
• Bir fiil, kip ve şahıs eki alarak çekimlenir.